- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- Dc. (patitur),
- L.
- A.
- H.
- Ha.
- N.
CodEp III p. 79 (a. 1455) : de quo esset longissime tractandum, sed tempore scribendi non patitur.
ZabDziej III p. 148 (a. 1491) : per actorem suscepta et passa occasione exclusionis.
AKapSąd II p. 696 (a. 1499) : pro ... damnis ... Anne ... illatis et per eam passis.
Ib. III p. 161 (a. 1512) : in dampnis ... per ... Catherinam passis et eidem illatis.Cf. Th. X 1, 719,14 sqq. formae act. inf. praes. patere:
StPPP XI p. 433 (a. 1548) : ipse promeretur tanta patere.1. pl. ind. praes. patimus:
DokKKr I p. 114 (a. 1380) : quod nobis licere non patimus.3. pl. con. praes. patiant:
KodMp IV p. 197 (a. 1422) : ne ... incomoda paciant [gesta regum.3. sg. con. impf. pateret:
DŁUG. Hist. III p. 114 (= V p. 131 ed.nov.) : ne exercitus ... fame (potius famem) pateret.3. pl. con. impf. paterent:
KodUJ IV p. 69 (a. 1517) : qualiter scholares ... magna incommoda paterent.Cf. Th. X 1, 719,7 sqq.]
I.
1.
cierpieć, znosić, ponosić; sustinere, tolerare, ferre,
v.
gr.
damnum, obsidionem, periculum, poenam, tributa
cett.; item aliquem
socium (
MARTIN. OP. Serm.
p. 84
nlb.
:
nullum peiorem socium p-or quam carnem, quam inhabito).
Praec.
2.
iur.
a.
obiectiones
podlegać oskarżeniom;
i.q. subire
(
ArPrawn X
p. 358, a.
1412) ;simili sensu
impetitionem, impugnationem,
instantiam (ab aliquo:
KsgŁawKr
p. 156, a.
1391
; per aliquem:
WiadPol
p. 35, a.
1297
;
APozn II
p. 321, a.
1496).
N. abs.
sensu
praegnanti
α.
podlegać roszczeniom; vindiciis
peti
DŁUG. LibBen I p. 581 : horti cantoris ... remanserunt ... salvi et integri ... quia non p-bantur ab episcopo tamquam futurae civitati parum necessarii.
β.
part.
perf.
passus
strona poszkodowana;
sc. iniuriam
DokMp I p. 324 (a. 1404) : donec damnum p-so iuxta consuetudinem ... exsolvetur.
ZabDziej II p. 584 (a. 1489) : donec pro iniuria p-so per ipsum gravato fuerit satisfactum.
b.
iudicatum (iurisdictionem, iustitiam, ius
sim.)
podlegać sądowi, odpowiadać
przed sądem; coram iudice respondere(
CodSil IX
p. 219, a.
1250
;
KodTyn
p. 176, a.
1394
et saepius);simili sensu
iure velde forma iuris (
DokMp II
p. 18, a.
1423)
.
Cf. Th.
X 1, 730,72 sqq.
c.
poenam
ponosić karę (sądową);
simili sensu
sententiam
iudicis
AGZ XI p. 2 (a. 1424) : sine omni iure vel litigacione p-i debeat sentenciam.
GLcerv p. 667 : p-si sententiam dicuntur, quibus ob atrocitatem criminis aliqua ex solentibus poenis per sententiam inflicta vel iniuncta est;item legem (in se:
StSyn VII p. 12, a. 1217 : legem p-antur iuste in se, quam statuerunt in alios iniuste;cf. item RHist XX p. 125, saec. XIV) , etiam intrans. in damnis et poenis ( ArPrawn X p. 22, a. 1393), vel pati nude positum
AGZ XI p. 18 (a. 1425) : sine omni iurisdicione et sentencia p-i debet tamquam reus.
IurMas III p. 271 (a. 1453) : debebit ... in turri ... recludi et p-i per annum.Praec. ponosić karę pieniężną, płacić; solvere (praec. multam)
StPPP VIII p. 839 (a. 1400) : ex hoc p-retur L marcas dampni.
KsgMaz I p. 146 (a. 1413) : XX sexagenas grossorum deberet p-i vadimonii.
Additur
persolvere
ib. p. 182 (a. 1415) : ille vadimonium incidet et p-etur persolvere.Ita saepius.
Syn.
luere (
IurMas I
p. 154, a.
1422-51
et saepius), pendere (
RHist XL
p. 265, a.
1532)
.
N.
locut.
α.
ruinam in causa sua
przegrać sprawę w sądzie; causam
perdere
KsgMaz I p. 224 (a. 1426) : si qua pars non paruerit, ruinam in sua causa p-etur.
β.
silentium
być skazanym na zaprzestanie roszczeń; vindiciis desistere debere
ArSang V p. 139 (a. 1521) : si non contradixerit, extunc silentium perpetuum p-atur.
II.
1.
doznawać, odczuwać;
experiri, subire.
Praec.
in malam partem, v. gr.
metum; ruborem
(de
aliqua re :
MATTH. Rat.
p. 11
),
etiam de rebus, v.gr.
aborsum
(de
processu :
RHist XX
p. 126,
saec. XIV)
, eclipsim
(de
sole :
MonLub
p. 9
et passim), elapsum
(de
mente :
FormJ
p. 103
)
, inundationem
(de
flumine :
SSrSil I
p. 418, saec.
XV ex.ex)
,
ruinam (de domo
sim.
KsgŁawKr
p. 153, a.
1391
et saepius),item in imagine
naufragium oblivionis
(de
gestis :
KodMp II
p. 205, a.
1300).
Occ.
in bonam
partem
effectum
powstać, zaistnieć;
fieri, exsistere
ArHist VI p. 56 (a. 1479) : ne dampna et scandala p-rentur effectum.
N.
locut.
α.
defectum aetatis (in aetate)
nie mieć osiągniętego przepisanego prawem wieku; aetatem, quae legibus constituta est, nondum adeptum esse,
cf.
supra III168,23 sqq.;
item defectum in litteratura (
Ztschr.
LX
p. 162, a.
1341)
, in sanitate (
StPPP VII
p. 133,
a. 1498).
N.
in aliquo
doznać zawodu, zawieść się (na kimś); ab aliquo
falli
CodVit p. 849 (a. 1429) : nullo ... tempore ... in nobis ... defectum p-etur.
β.
moram
opóźniać się, ulegać opóźnieniu; retardari,
cf.
2.
morbum, dolorem
sim. et
abs.
:
doznawać bólu, cierpieć, (fizycznie), chorować;
morbo vel dolore affici.
N.
vulnera (ab aliquo:
KsgGrWp II
p. 346, a.
1400
et saepius).
Part. praes.
patiens,,
-ntis
m.
loco subst. , cf.
s
.v. II 1a.
3.
phil.
doznawać, odbierać działanie; actioni
subi acere.
N.
α.
inf.
pati
loco subst. :doznawanie (jako kategoria); inter praedicamenta numeratur
(Gr.
το πάσχειν)
GŁOG. Hisp. fol. a VIIIb : terminorum ... incomplexorum vnusquisque ... significat substantiam aut quantitatem aut qualitatem aut relationem aut ... agere aut p-i aut vbi aut quando aut situm aut habitum.
BYSTRZ. Top. fol. o VIa : decem sunt predicamenta in numero, scilicet quid i. substantia, quale, quantum, ad aliquid, vbi, quando situm est, facere et p-i.Cf. Th. X 1, 732,48 sqq.
4.
gram. mieć
znaczenie bierne; de condicione
verborum passivorum (saec.
XV-XVI).
III.
1.
ponieść męczeństwo (za wiarę); martyrium subire
(propter fidem)
VAdAnt p. 27, 8 : qua die Dominus Iesus ... pro homine, eadem die homo ille pro Deo suo p-retur.
AnnMP p. 23 (saec. XII) : a. 997 sanctus Adalbertus p-sus est.Ita saepius. Cf. Th. X 1, 735,54 sqq. Additur pro Deo (cf. supra 6 et saepius), pro Christo ( DŁUG. Hist. I p. 184 = I p. 250 ed.nov.), pro nomine Christi ( HESSE Matth. II p. 80 ) , propter causam Dei ( MATTH. Serm. I p. 188 ) , pro veritate ( ib. p. 148 ), item bene ( ib. p. 188 ).
2.
cierpieć, ponosić mękę (o Chrystusie); de passione Christi
PEREGR. fol. A VIa : de Monte Oliueti ... per portam, quam Dominus p-surus intrauit.Cf. et Th. X 1, 734,69 sqq. Part. perf. passus i. crucifixus
CRIC. p. 12 (inscriptio carminis): in imaginem P-si Redemptoris nostri.
Constr.
ad I-III: indicatur quid
a.
sq.
acc.
b.
sq.
abl.
c.
sq.
in
c.
abl.
,
cf.
et
CantMAe I nr. 138, v. 5b (saec. XVI) : p-ns in omnibus.
WROCŁ. Epit. fol. e VIb : vt aliquid proprie dicatur esse in tempore requiritur ... quod aliquid p-atur in tempore.indicatur a quo (cuius causa) a. sq. ab. b. sq. apud :
KodPol I p. 78 (a. 1257) : ne ... gesta ... queant apud posteros p-i ... discrimen.c. sq. coram :
*CodEp II p. 60 (a. 1412) : ut coram Deo et nobis Deo non p-atur detrimentum.d. sq. per, cf. et 26. e. sq. pro, cf. et 6 et saepius. Cf. Th. X 1, 735,34 sqq. f. sq. propter, cf.
IV.
godzić się na coś, dopuszczać, pozwalać;
admittere, concedere,
sinere.
N.
aegre
oburzać się;
i.q. ferre (saec. XV).
Constr.
a. sq.
acc.
(c.
inf.
).
b. sq. ut. c. sq. quod.
N.
α.
de
aetate :
DŁUG. Op. p. 11 : quamprimum ... p-batur aetas ... erudiri ... puerum artibus liberalibus ... uterque parens iussit.
Inde
anni patientes
wiek sprawny; aetas
pubes
MARTIN. OP. Chr. p. 365 : clerici nondum p-ntibus annis presbyteri.
β.
de
tempore :
AKapSąd II p. 522 (a. 1440) : quia tempus non p-batur dominus ... sibi terminum continuavit.Cf.
Locut.
miseratione Divina patiente z
przyzwolenia Bożego;
Deo permittente
KodPol II p. 862 (a. 1436) : Joannes ... miseracione Divina p-nte praepositus monasterii Strzelnensis.Cf. PATIENTIA II 1.