General
Full Entry
More

PATIOR

Grammar
  • Formspatior, pacior, pathior, patiens, , patiens, passum
  • Etymologyancient Latin
  • Inflectional type -ntis -ntis -i
  • Part of Speech
  • Gendermasculineneutreneutre
Meaning Outline
  • I.
    • 1. + damnum, obsidionem, periculum, poenam, tributa socium sustinere, tolerare, ferre
    • 2. iur.
      • a. + obiectiones i.q. subire
        • α. vindiciis peti
        • β. + passus sc. iniuriam
      • b. + iudicatum (iurisdictionem, iustitiam, ius coram iudice respondere
      • c. + poenam sententiam legem (in se: in damnis et poenis pati multam) solvere
        • α. + ruinam in causa sua causam perdere
        • β. + silentium vindiciis desistere debere
  • II.
    • 1. experiri, subire.
      • α. + defectum aetatis (in aetate) aetatem, quae legibus constituta est, nondum adeptum esse,
      • β. + moramretardari
    • 2. + morbum, dolorem morbo vel dolore affici.
    • 3. phil. actioni subi acere.
      • α. + pati το πάσχειν) inter praedicamenta numeratur
      • β.
    • 4. gram. de condicione verborum passivorum (saec. XV-XVI).
  • III.
    • 1. martyrium subire (propter fidem)
    • 2. + Th. passus de passione Christi
  • IV. admittere, concedere, sinere.
    • α. + aetate
    • β. + tempore

Pełne hasło

PATIOR s. PACIOR s. PATHIOR, pati, passus sum
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc. (patitur),
  • L.
  • A.
  • H.
  • Ha.
  • N.
[sensu pass.
CodEp III p. 79 (a. 1455) : de quo esset longissime tractandum, sed tempore scribendi non patitur.
ZabDziej III p. 148 (a. 1491) : per actorem suscepta et passa occasione exclusionis.
AKapSąd II p. 696 (a. 1499) : pro ... damnis ... Anne ... illatis et per eam passis.
Ib. III p. 161 (a. 1512) : in dampnis ... per ... Catherinam passis et eidem illatis.
Cf. Th. X 1, 719,14 sqq. formae act. inf. praes. patere:
StPPP XI p. 433 (a. 1548) : ipse promeretur tanta patere.
1. pl. ind. praes. patimus:
DokKKr I p. 114 (a. 1380) : quod nobis licere non patimus.
3. pl. con. praes. patiant:
KodMp IV p. 197 (a. 1422) : ne ... incomoda paciant [gesta regum.
3. sg. con. impf. pateret:
DŁUG. Hist. III p. 114 (= V p. 131 ed.nov.) : ne exercitus ... fame (potius famem) pateret.
3. pl. con. impf. paterent:
KodUJ IV p. 69 (a. 1517) : qualiter scholares ... magna incommoda paterent.
Cf. Th. X 1, 719,7 sqq.]
I.
1. cierpieć, znosić, ponosić; sustinere, tolerare, ferre, v. gr. damnum, obsidionem, periculum, poenam, tributa cett.; item aliquem socium ( MARTIN. OP. Serm. p. 84 nlb. : nullum peiorem socium p-or quam carnem, quam inhabito).
Praec.
2. iur.
a. obiectiones podlegać oskarżeniom; i.q. subire ( ArPrawn X p. 358, a. 1412) ;simili sensu impetitionem, impugnationem, instantiam (ab aliquo: KsgŁawKr p. 156, a. 1391 ; per aliquem: WiadPol p. 35, a. 1297 ; APozn II p. 321, a. 1496).
N. abs. sensu praegnanti
α. podlegać roszczeniom; vindiciis peti
DŁUG. LibBen I p. 581 : horti cantoris ... remanserunt ... salvi et integri ... quia non p-bantur ab episcopo tamquam futurae civitati parum necessarii.
β. part. perf. passus strona poszkodowana; sc. iniuriam
DokMp I p. 324 (a. 1404) : donec damnum p-so iuxta consuetudinem ... exsolvetur.
ZabDziej II p. 584 (a. 1489) : donec pro iniuria p-so per ipsum gravato fuerit satisfactum.
b. iudicatum (iurisdictionem, iustitiam, ius sim.) podlegać sądowi, odpowiadać przed sądem; coram iudice respondere( CodSil IX p. 219, a. 1250 ; KodTyn p. 176, a. 1394 et saepius);simili sensu iure velde forma iuris ( DokMp II p. 18, a. 1423) . Cf. Th. X 1, 730,72 sqq.
c. poenam ponosić karę (sądową); simili sensu sententiam iudicis
AGZ XI p. 2 (a. 1424) : sine omni iure vel litigacione p-i debeat sentenciam.
GLcerv p. 667 : p-si sententiam dicuntur, quibus ob atrocitatem criminis aliqua ex solentibus poenis per sententiam inflicta vel iniuncta est;
item legem (in se:
StSyn VII p. 12, a. 1217 : legem p-antur iuste in se, quam statuerunt in alios iniuste;
cf. item RHist XX p. 125, saec. XIV) , etiam intrans. in damnis et poenis ( ArPrawn X p. 22, a. 1393), vel pati nude positum
AGZ XI p. 18 (a. 1425) : sine omni iurisdicione et sentencia p-i debet tamquam reus.
IurMas III p. 271 (a. 1453) : debebit ... in turri ... recludi et p-i per annum.
Praec. ponosić karę pieniężną, płacić; solvere (praec. multam)
StPPP VIII p. 839 (a. 1400) : ex hoc p-retur L marcas dampni.
KsgMaz I p. 146 (a. 1413) : XX sexagenas grossorum deberet p-i vadimonii.
Additur
persolvere
ib. p. 182 (a. 1415) : ille vadimonium incidet et p-etur persolvere.
Ita saepius.
Syn.
luere ( IurMas I p. 154, a. 1422-51 et saepius), pendere ( RHist XL p. 265, a. 1532) .
N. locut.
α. ruinam in causa sua przegrać sprawę w sądzie; causam perdere
KsgMaz I p. 224 (a. 1426) : si qua pars non paruerit, ruinam in sua causa p-etur.
β. silentium być skazanym na zaprzestanie roszczeń; vindiciis desistere debere
ArSang V p. 139 (a. 1521) : si non contradixerit, extunc silentium perpetuum p-atur.
II.
1. doznawać, odczuwać; experiri, subire.
Praec. in malam partem, v. gr.
metum; ruborem (de aliqua re : MATTH. Rat. p. 11 ), etiam de rebus, v.gr. aborsum (de processu : RHist XX p. 126, saec. XIV) , eclipsim (de sole : MonLub p. 9 et passim), elapsum (de mente : FormJ p. 103 ) , inundationem (de flumine : SSrSil I p. 418, saec. XV ex.ex) , ruinam (de domo sim. KsgŁawKr p. 153, a. 1391 et saepius),item in imagine naufragium oblivionis (de gestis : KodMp II p. 205, a. 1300). Occ. in bonam partem effectum powstać, zaistnieć; fieri, exsistere
ArHist VI p. 56 (a. 1479) : ne dampna et scandala p-rentur effectum.
N. locut.
α. defectum aetatis (in aetate) nie mieć osiągniętego przepisanego prawem wieku; aetatem, quae legibus constituta est, nondum adeptum esse, cf. supra III168,23 sqq.; item defectum in litteratura ( Ztschr. LX p. 162, a. 1341) , in sanitate ( StPPP VII p. 133, a. 1498).
N.
in aliquo doznać zawodu, zawieść się (na kimś); ab aliquo falli
CodVit p. 849 (a. 1429) : nullo ... tempore ... in nobis ... defectum p-etur.
β. moram opóźniać się, ulegać opóźnieniu; retardari, cf.
2. morbum, dolorem sim. et abs. : doznawać bólu, cierpieć, (fizycznie), chorować; morbo vel dolore affici.
N.
vulnera (ab aliquo: KsgGrWp II p. 346, a. 1400 et saepius). Part. praes. patiens,, -ntis m.
loco subst. , cf. s
.v. II 1a.
3. phil. doznawać, odbierać działanie; actioni subi acere.
N.
α. inf. pati loco subst. :doznawanie (jako kategoria); inter praedicamenta numeratur (Gr. το πάσχειν)
GŁOG. Hisp. fol. a VIIIb : terminorum ... incomplexorum vnusquisque ... significat substantiam aut quantitatem aut qualitatem aut relationem aut ... agere aut p-i aut vbi aut quando aut situm aut habitum.
BYSTRZ. Top. fol. o VIa : decem sunt predicamenta in numero, scilicet quid i. substantia, quale, quantum, ad aliquid, vbi, quando situm est, facere et p-i.
Cf. Th. X 1, 732,48 sqq.
β. part. praes. patiens,, -ntis n. , cf. s. v. II 2; simili sensu part. perf. passum,, -i n. , cf. s. v.
4. gram. mieć znaczenie bierne; de condicione verborum passivorum (saec. XV-XVI).
III.
1. ponieść męczeństwo (za wiarę); martyrium subire (propter fidem)
VAdAnt p. 27, 8 : qua die Dominus Iesus ... pro homine, eadem die homo ille pro Deo suo p-retur.
AnnMP p. 23 (saec. XII) : a. 997 sanctus Adalbertus p-sus est.
Ita saepius. Cf. Th. X 1, 735,54 sqq. Additur pro Deo (cf. supra 6 et saepius), pro Christo ( DŁUG. Hist. I p. 184 = I p. 250 ed.nov.), pro nomine Christi ( HESSE Matth. II p. 80 ) , propter causam Dei ( MATTH. Serm. I p. 188 ) , pro veritate ( ib. p. 148 ), item bene ( ib. p. 188 ).
2. cierpieć, ponosić mękę (o Chrystusie); de passione Christi
PEREGR. fol. A VIa : de Monte Oliueti ... per portam, quam Dominus p-surus intrauit.
Cf. et Th. X 1, 734,69 sqq. Part. perf. passus i. crucifixus
CRIC. p. 12 (inscriptio carminis): in imaginem P-si Redemptoris nostri.
Constr. ad I-III: indicatur quid
a. sq. acc. b. sq. abl. c. sq. in c. abl. , cf. et
CantMAe I nr. 138, v. 5b (saec. XVI) : p-ns in omnibus.
WROCŁ. Epit. fol. e VIb : vt aliquid proprie dicatur esse in tempore requiritur ... quod aliquid p-atur in tempore.
indicatur a quo (cuius causa) a. sq. ab. b. sq. apud :
KodPol I p. 78 (a. 1257) : ne ... gesta ... queant apud posteros p-i ... discrimen.
c. sq. coram :
*CodEp II p. 60 (a. 1412) : ut coram Deo et nobis Deo non p-atur detrimentum.
d. sq. per, cf. et 26. e. sq. pro, cf. et 6 et saepius. Cf. Th. X 1, 735,34 sqq. f. sq. propter, cf.
IV. godzić się na coś, dopuszczać, pozwalać; admittere, concedere, sinere.
N.
aegre oburzać się; i.q. ferre (saec. XV).
Constr.
a. sq. acc. (c. inf. ). b. sq. ut. c. sq. quod.
N.
α. de aetate :
DŁUG. Op. p. 11 : quamprimum ... p-batur aetas ... erudiri ... puerum artibus liberalibus ... uterque parens iussit.
Inde
anni patientes wiek sprawny; aetas pubes
MARTIN. OP. Chr. p. 365 : clerici nondum p-ntibus annis presbyteri.
β. de tempore :
AKapSąd II p. 522 (a. 1440) : quia tempus non p-batur dominus ... sibi terminum continuavit.
Cf.
Locut.
miseratione Divina patiente z przyzwolenia Bożego; Deo permittente
KodPol II p. 862 (a. 1436) : Joannes ... miseracione Divina p-nte praepositus monasterii Strzelnensis.
Cf. PATIENTIA II 1.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)