Ogólne
Pełne hasło
Więcej

LICENTIA

Gramatyka
  • Formylicentia, licencia
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -ae
  • Część mowyrzeczownik
  • Rodzajżeński
Znaczenia
  • I.
    • 1. potestas, facultas, ius. Explicat et glossam Pol. affert
      • α. ius arbores in silva caedendi
      • β. ius fodinam condendi
    • 2. concessio, permissio.
      • α. + ex licentia licite
      • β. + cum licentia pace vestra
    • 3. libido, libertas immoderata.
  • II.
    • 1. absentiae venia
    • 2. missio
    • 3. abeundi facultas concessa
    • 4. exercitus missio
      • α.
      • β.
      • γ.
  • III. studiorum in m. ae. universitate absolutorum secundus post baccalaureatum gradus, quem adeptus publice docendi facultatem habebat
  • IV. rhet. verborum libertas, quae poetis competit (saec. XV).

Pełne hasło

LICENTIA s. LICENCIA, -ae f.
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • B.
  • L.
  • A.
  • Ha.
  • N.
  • K.
I.
1. swoboda, możność, uprawnienie; potestas, facultas, ius. Explicat et glossam Pol. affert
GLcerv p. 620 : l-a est impunita facultas loquendi vel agendi quaecunque placent «dozwolenie».
Per abundantiam licentiae facultas ( KodMp II p. 228, a. 1313).
Praec.
α. prawo do użytkowania i wyrębu lasu, tzw. lecieństwo; ius arbores in silva caedendi
DokMp I p. 292 (a. 1399) : illa via dividit inter eos colonos l-am in silva, ita quod quae silva iacet ... ad Zabauam, illa silva est Laurentii, ad illam silvam Henricus nullam habet virtutem nec aliquam l-am.
Ib. p. 293 : cmetones ... habent l-am in ea silva, videlicet rostium incidere et omnia ligna ... vendi ([sic). ]
StPPP II p. 396 (a. 1434) : in omnibus siluis ... omnem l-am alias «leczensztwo» ... Iacussius ... habuit et possidebat.
β. prawo do założenia kopalni, tzw. fryst; ius fodinam condendi
IusMet p. 199 (a. 1505) : zupparius ... quando per aliquem hominem requisitus fuerit pro l-a danda alias «fristh» super erectionem alicuius montis, illam debet dare absque aliquo damno hominum.
MatGórn p. 284 (a. 1574) : cum libero consensu atque l-a, quae vulgo dicitur «friszt», a nobis ... suppario admittenda ... venas terrae aperiendi.
2. pozwolenie, zgoda; concessio, permissio.
N.
apostolica papieskie zezwolenie na głoszenie ewangelii w krajach pogańskich; permissio in terris gentilium evangelium praedicandi a papa concessa
BRUNO Qfr p. 419 (= p. 71 K.) : quamvis ego ... apostolicam l-am accepissem.
Praec. in formulis
per alicuius licentiam i. q. aliqua concedente ; simili sensu cum (de, ex) alicuius licentia (et concessione: Lites I p. 418, a. 1282 ; et gratia ib.II p. 340, a. 1413 ; et voluntate: KodUJ IV p. 16, a. 1508). Cf. Th. VII 2,1357,3 sq.
N. locut. adv.
α. ex licentia w sposób dozwolony; licite
FELSZT. OpCong fol. d 2b : secundus tonus plagalis ... a nota finali ascendere potest sextam vel septimam ex l-a.
β. cum licentia za pozwoleniem; pace vestra
StPPP XI p. 233 (a. 1456) : domine iudex, cum l-a, vos dampnificastis me.
3. samowola, nadużycie; libido, libertas immoderata.
Additur
iniusta ( DŁUG. Hist. I p. 2 = I p. 65 ed.nov.) , vesana ( CRIC. p. 92, v. 42 ). Occ. zuchwały czyn; facinus insolens
StPPP VIII p. 505 (a. 1398) : Stephanus ... Msczugium ... euasit, quia ... Msczugius contra ipsum noluit iurare pro quadam l-a.
Cf. Th. VII 2,1355,73 sqq. In imagine per licentiae campos vagari ( DŁUG. Hist. I p. 336 = II p. 98 ed.nov.) , discurrere ( ib.III p. 235 = V p. 255 ed.nov.), item gressus suos divaricare ( id. Op. p. 24 ).
Constr. ad 1—3:
a. sq. gen. (praec. gerundii). b. sq. ad, cf. et
AKapSąd III p. 264 (a. 1499) : non petita l-a apud ordinarium ad eligendum confessores.
c. sq. in c. abl. , cf. et
Tom. XV I p. 102 (a. 1534) : ut cohibeatur infrenata Iudaeorum in negotiando l-a.
d. sq. super :
KodWp II p. 12 (a. 1288) : hereditatem ... nostra l-a super hoc habita ... tradere.
Cf. e. sq. inf.
DokMp V p. 20 (a. 1403) : Nicolaum ... petivisse pro 1-a nostra concedere et authoritatem dare ecclesiam ... fundare.
f. sq. enunt. fin.
CodEp III p. 86 (a. 1455) : petebat ... a dominis l-am, ut peticionem ... porrigere posset.
II.
1. czasowe zwolnienie od zajęć, udzielanie urlopu; absentiae venia
KodUJ I p. 80 (a. 1409) : magister beneficiatus pro rata temporis carebit fructibus ... nisi ad certum tempus absens cum l-a fuerit.
DokKKr II p. 13 (a. 1417) : rector scole ... volens absentari alios mansionarios ... convocabit pro capienda l-a.
N. constr.
a. sq. ab:
ArPrawn I p. 183 (saec. XV in.in) : dispensacio seu l-a ab ecclesie racione studii.
b. sq. dat.
ZabDziej III p. 3 (a. 1490) : Petrus recepta l-a dicto scolaria magistro scole eum evocavit extra portam.
2. zwolnienie ze służby; missio
ARect I p. 16 (a. 1469) : comedit expensas tam dudum, in quantum dicta domina sibj l-am non dedit.
ArHist VIII p. 359 (a. 1499) : maior pars eorum hominum recepit l-am et multi recesserunt ... propter non solucionem.
3. odprawa (posłów); abeundi facultas concessa
DŁUG. Hist. IV p. 618 : oratores ... Hungariae ... l-a ... ab ipso Wladislao rege petita et obtenta ... ad Hungariam revertuntur.
4. rozesłanie wojska (do domów); exercitus missio
SSrSil VII p. 89 (a. 1459) : pax reddita est, l-a stipendariis ... data.
Iuncturae verbales notabiliores ad I—II:
licentiam
α. petere cf. et saepius.
β. habere; simili sensu capere ( DokKKr II p. 13, a. 1417 ; DOBCZ. Ars fol. b IVb ; ;item accipere: AKap Sąd III p. 248, a. 1496 ; recipere, cf. 16 ),obtinere ( StSyn III p. 8 et saepius).
γ. concedere, dare; simili sensu committere ( AKapSąd III p. 146, a. 1510).
Opp.
denegare ( ArHist V p. 253, a. 1332) , praecidere ( DŁUG. Hist. IV p. 191) .
III. licencjatura, drugi po bakalaureacie stopień naukowy na uniwersytecie średniowiecznym, uprawniający do prowadzenia wykładów; studiorum in m. ae. universitate absolutorum secundus post baccalaureatum gradus, quem adeptus publice docendi facultatem habebat
*KodUJ I p. 25 (a. 1397) : in ipso studio generali Cracoviae in ... theologia ... baccalariatus, l-ae vel doctoratus gradum ... suscipientes, omnibus privilegiis ... gaudeant.
KrMU p. 115,48 (saec. XV in.) : l-a vobis in decretis superest concedenda.
Concl. p. 26 (a. 1459) : vicecancellarius cum facultate medicine ... concluserunt magistrum Iohannem ... ad l-am in medicina non admitti.
Constr. sq.
in c. abl. (ut supra). Cf. LICENTIATURA.
IV. rhet. licencja poetycka; verborum libertas, quae poetis competit (saec. XV).
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)