General
Full Entry
More

PROVERBIUM

Grammar
  • Formsproverbium
  • Etymologyancient Latin
  • Inflectional type -ii
  • Part of Speechnoun
  • Genderneutre
Meaning Outline
  • I. propr.
    • 1. adagium, sententia, dictum.
    • 2. parabola, metaphora, exemplum.
  • II.
    • 1. contumelia, opprobrium
    • 2. iur. actus aliquid in iudicio petendi, sibi vindicandi

Pełne hasło

PROVERBIUM, -ii n.
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • L. (pl.),
  • A.
  • H.
  • N.
  • O.
I. propr.
1. przysłowie; adagium, sententia, dictum.
Dicitur v. gr.
commune ( StVic p. 401, saec. XV) , generale ( *CodVit p. 999, a. 1408) , tritum ( CodEp III p. 267, a. 1477 ; protritum: Tom. IV p. 306, a. 1518) , vulgare ( DŁUG. Hist. I p. 247 = I p. 315 ed.nov.).
N. rhet.
StPPP X p. 39 : exordium ... quandoque perdit nomen dum in narratione vel peticione interseritur, tunc non exordium sed p-um nominatur.
2. przypowieść, porównanie; parabola, metaphora, exemplum. Glossa Pol.
GLb p. 83 : p-um, similitudo, parabola, quando aliud dicitur et aliud intelligitur «przepowyescz».
Constr. ad 1
- 2:abs. vel sq. gen.
II. singularia
1. obelga, zniewaga, zniesławienie; contumelia, opprobrium
ZabDziej I p. 87 (a. 1470) : Yasznus ... expurgavit Thomam Kokoszka, prout habuerunt inter se p-um, ut fuit temptatus inebrietatis ... expurgavit eum, quod Kokoszka est bonus ut ante.
KOMOR. p. 217 : altrecantes confusionem receperunt et fratres utique cum p-iis et infamacionibus quietati sunt.
2. iur. tzw. przypowiadanie się, zgłaszanie przed sądem roszczeń; actus aliquid in iudicio petendi, sibi vindicandi
KsgŁawWar p. 174 (a. 1478) : materia domini ... Rolek cum Nicolao ... habet secundum p-um.
Ib. infra: Rolek habet p-um primum post dominum Koszyper.
Ib. infra: materia Pauli rasoris cum Nicolao ... habet p-um tercium idem Paulus super mobilia et immobilia post Rolek.
Cf. PROTESTATIO I 1.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)