General
Full Entry
More

PRESBYTER

Grammar
  • Formspresbyter, praesbiter, praesbyter, presbiter, prespiter
  • Etymologyancient Latin
  • Inflectional type -i
  • Part of Speechnoun
  • Gendermasculine
Meaning Outline
  • I. sacerdos, praec. in ecclesia catholica.
  • II. qui ad ecclesiam pertinet, sacerdotis est

Pełne hasło

PRESBYTER, -i m. scr. praesbiter,,praesbyter,, presbiter,,prespiter
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • B.
  • L.
  • A.
  • Ha.
  • K.
  • O.
I. subst. duchowny, kapłan, zwł. w kościele katolickim; sacerdos, praec. in ecclesia catholica. Glossa Pol.
GLcerv p. 689 : p-r Graece significat seniorem, sacerdos Latinum nomen est, «kaplan».
Etymologiam m. ae. affert
GŁOG. Alex. I fol. C Ia: p-r, id est sacerdos ... quasi praebens iter, id est viam, quia p-i debent alijs praebere viam, qua itur ad regnum celorum.
Distinguitur v.gr.
Armenicalis ( AGZ XV p. 114, a. 1471 ; ZabDziej III p. 335, a. 1494), Iudaeorum ( MATTH. Prax. p. 154 ), Maioris Indiae i. rex ( HistTart p. 69 ) , Ordinis fratrum Theutonicorum ( Lites I p. 7, a. 1320) , Ruthenicus, Ruthenorum et abs. ( KsgPrzem I p. 8, a. 1405 : astitit ... contra «pop» alias p-um Ruthenorum.
AGZ XV p. 399, a. 1500 : inter p-os Rutenicos alias «popi».
DŁUG. LibBen I p. 193 : villa ... erat proprietas ... ecclesiae in sortem p-i, id est «pop», a quo et Popow nomen accipit.
N.
in opprobrio :
AKapSąd III p. 64, a. 1494 : pessime et non bone p-r, alias «popye», fraudator, te omnino interficiam.
ZabDziej III p. 442, a. 1497 : tu traditor, fur cum tuo p-o, alias «s popem»).
Distinguitur v. gr.
actu( supra I 147,7 sqq. ) ; item ;altarista ( DokMp VII p. 157, a. 1424 ; AKapSąd III p. 137, a. 1509) , beneficiatus et non beneficiatus ( KodWp X p. 315, a. 1443 ; StPPP III p. 148 et saepius), cardinalis ( AnnMP p. 30, a. 1252 et saepius), clericus ordinatus ( StPPP III p. 22 ) , curatus et non curatus ( DokKKr I p. 148, a. 1387 et saepius), curiensis ( StPPP VIII p. 375, a. 1394) , dispensator ( ŹrWaw II p. 122, a. 1512) , gratialis ( KodWp X p. 34, a. 1436 et saepius), ), gratialista ( KH XLI p. 94, a. 1549) , iudex ( StPPP VII p. 237, a. 1544) , lector ( ŹrWaw III p. 133, a. 1522) , mansionarius ( AKapSąd III p. 121, a. 1508) , minister ( KodKKr I p. 201, a. 1335 ; KodUJ I p. 176, a. 1433) , oeconomus ( DokListPł II p. 13, a. 1501) , rector ecclesiae ( DokMp I p. 334, a. 1405) , sacristanus ( KodMp IV p. 81, a. 1402) , saecularis ( KodUJ I p. 176, a. 1433) , servitor ( MPVat II p. 470, a. 1371-4) , spiritualis ( CorpJP III p. 433, a. 1519) , substitutus ( ŹrWaw II p. 156, a. 1514 ; ib. III p. 133, a. 1522) , vagus ( InwKKr p. 228 ) , vicarius ( KodWp VI p. 232, a. 1363 et saepius).
Constr.
a. sq. gen. , v. gr. curiae, dioecesis, regis sim. b. sq. abl.
KodMp IV p. 305 (a. 1435) : pro viccarijs canonicalibus actu p-is.
ZabDziej III p. 312 (a. 1494) : pro homine bone fame actu p-o.
Ita vulgo. c. sq. ab :
AKapSąd III p. 253 (a. 1497) : Iohannes ... p-r ab ecclesia s. Iohannis de Gedano.
d. sq. ad :
RotPozn p. 214 (a. 1407) : Mathias p-r ad Sanctum Adalbertum vicarius.
ŻydKrak p. 133 (a. 1479) : p-o ad Sanctam Heduigim.
Ita saepius. e. sq. circa :
AKapSąd III p. 262 (a. 1497) : p-r gracialis circa ecclesiam Wladislaviensem.
f. sq. cum :
PomnLw II p. 45 (a. 1407) : Wasylo Rutenus ... p-r cum curwa manu.
RachJag p. 392 (a. 1411) : p-is cum notariis.
f. sq. de :
RotPozn p. 99 (a. 1390) : Jacobus ... p-r de Ceradz.
KsgŁawKr p. 196 (a. 1392) : Nicolaus p-r de Oyus Vsucer dyocesis.
Ita vulgo. g. sq. in c. abl.
KodMp IV p. 81 (a. 1402) : p-r sacristanus ... in Cracouia.
RotKal p. 253 (a. 1417) : Thomco p-r et vicarius in Czelez.
Ita saepius. i. sq. penes :
AKapSąd III p. 121 (a. 1508) : p-r mansionarius penes ecclesiam collegiatam Polthoviensem.
II. adi. tzw. poświętny, tj. należący do prezbitera, do kościoła; qui ad ecclesiam pertinet, sacerdotis est
ZabDziej I p. 50 (a. 1445) : vendiderant agrum communitati pro ecclesia ... sed quia ecclesia non pervenit ad finem, idcirco idem ager p-r venditus est prefato Nicolao.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)