- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- Dc.
- B.
- L.
- A.
- Ha.
- K.
- O.
I.
subst.
duchowny, kapłan, zwł. w kościele katolickim; sacerdos, praec. in ecclesia
catholica.
Glossa
Pol.
GLcerv p. 689 : p-r Graece significat seniorem, sacerdos Latinum nomen est, «kaplan».Etymologiam m. ae. affert
GŁOG. Alex. I fol. C Ia: p-r, id est sacerdos ... quasi praebens iter, id est viam, quia p-i debent alijs praebere viam, qua itur ad regnum celorum.
Distinguitur v.gr.
Armenicalis (
AGZ XV
p. 114, a.
1471
;
ZabDziej III
p. 335, a.
1494),
Iudaeorum
(
MATTH. Prax.
p. 154
),
Maioris Indiae i. rex
(
HistTart
p. 69
)
, Ordinis fratrum Theutonicorum
(
Lites I
p. 7, a.
1320)
, Ruthenicus, Ruthenorum
et
abs. (
KsgPrzem I
p. 8, a.
1405
:
astitit ... contra «pop» alias p-um Ruthenorum.
AGZ XV p. 399, a. 1500 : inter p-os Rutenicos alias «popi».
DŁUG. LibBen I p. 193 : villa ... erat proprietas ... ecclesiae in sortem p-i, id est «pop», a quo et Popow nomen accipit.
N.
in opprobrio :
AKapSąd III p. 64, a. 1494 : pessime et non bone p-r, alias «popye», fraudator, te omnino interficiam.
ZabDziej III p. 442, a. 1497 : tu traditor, fur cum tuo p-o, alias «s popem»).
Distinguitur v. gr.
actu(
supra I 147,7 sqq.
)
;
item
;altarista (
DokMp VII
p. 157, a.
1424
;
AKapSąd III
p. 137, a.
1509)
, beneficiatus et non beneficiatus (
KodWp X
p. 315, a.
1443
;
StPPP III
p. 148
et saepius), cardinalis (
AnnMP
p. 30,
a. 1252
et saepius), clericus ordinatus (
StPPP III
p. 22
)
, curatus et non curatus (
DokKKr I
p. 148,
a. 1387
et saepius), curiensis (
StPPP VIII
p. 375,
a. 1394)
, dispensator (
ŹrWaw II
p. 122, a.
1512)
, gratialis (
KodWp X
p. 34, a.
1436
et saepius), ), gratialista (
KH XLI
p. 94, a.
1549)
, iudex (
StPPP VII
p. 237, a.
1544)
, lector (
ŹrWaw III
p. 133,
a. 1522)
, mansionarius (
AKapSąd III
p. 121, a.
1508)
, minister (
KodKKr I
p. 201, a.
1335
;
KodUJ I
p. 176, a.
1433)
, oeconomus (
DokListPł II p. 13, a.
1501)
, rector ecclesiae (
DokMp I
p. 334,
a. 1405)
, sacristanus (
KodMp IV
p. 81, a.
1402)
, saecularis (
KodUJ I
p. 176, a.
1433)
, servitor (
MPVat II
p. 470, a.
1371-4)
, spiritualis (
CorpJP III
p. 433, a.
1519)
, substitutus (
ŹrWaw II p. 156, a.
1514
;
ib. III
p. 133, a.
1522)
, vagus (
InwKKr
p. 228
)
, vicarius (
KodWp VI
p. 232,
a. 1363
et saepius).
Constr.
a.
sq.
gen.
,
v.
gr.
curiae, dioecesis, regis
sim.
b.
sq.
abl.
KodMp IV p. 305 (a. 1435) : pro viccarijs canonicalibus actu p-is.
ZabDziej III p. 312 (a. 1494) : pro homine bone fame actu p-o.Ita vulgo. c. sq. ab :
AKapSąd III p. 253 (a. 1497) : Iohannes ... p-r ab ecclesia s. Iohannis de Gedano.d. sq. ad :
RotPozn p. 214 (a. 1407) : Mathias p-r ad Sanctum Adalbertum vicarius.
ŻydKrak p. 133 (a. 1479) : p-o ad Sanctam Heduigim.Ita saepius. e. sq. circa :
AKapSąd III p. 262 (a. 1497) : p-r gracialis circa ecclesiam Wladislaviensem.f. sq. cum :
PomnLw II p. 45 (a. 1407) : Wasylo Rutenus ... p-r cum curwa manu.
RachJag p. 392 (a. 1411) : p-is cum notariis.f. sq. de :
RotPozn p. 99 (a. 1390) : Jacobus ... p-r de Ceradz.
KsgŁawKr p. 196 (a. 1392) : Nicolaus p-r de Oyus Vsucer dyocesis.Ita vulgo. g. sq. in c. abl.
KodMp IV p. 81 (a. 1402) : p-r sacristanus ... in Cracouia.
RotKal p. 253 (a. 1417) : Thomco p-r et vicarius in Czelez.Ita saepius. i. sq. penes :
AKapSąd III p. 121 (a. 1508) : p-r mansionarius penes ecclesiam collegiatam Polthoviensem.
II.
adi.
tzw. poświętny, tj. należący do
prezbitera, do kościoła;
qui ad ecclesiam pertinet, sacerdotis est
ZabDziej I p. 50 (a. 1445) : vendiderant agrum communitati pro ecclesia ... sed quia ecclesia non pervenit ad finem, idcirco idem ager p-r venditus est prefato Nicolao.