- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- L.
- A.
[part.
praes.
act.
praeessens,
cf.
infra 39.
gerundium
praeessendum :
PreussUB I 2, p. 125 (a.
1261)
:
qui... preessendi habeat facultatem.
ChrPol
p. 629
:
ad preessendum aliis.
PommUrk VII
p. 393 (a.
1330)
:
ad preessendum ... altari.
MATTH. Prax.
p. 81
:
beneficiis praeessendum ... esset.
GŁOG. Alex. I fol. Gg IIa
:
verba significantia actum
preessendi.]
I.
1.
stać na czele, przewodniczyć, zarządzać;
priorem esse, praesidere.
Constr.
a. abs.
b. sq.
dat. c. sq.
abl. d. sq. in
c.
abl.
Praec.
α.
part.
praes.
pro
subst.
praeessens,,
-ntis
m.
zwierzchnik, przełożony; praepositus, praefectus, magister
PommUrk V p. 102 (a. 1313) : si ... quis de nostris successoribus ... monasterii prefectis et p-ntibus verbo vel facto ... iniuraretur.
β.
zarządzać, dysponować majątkiem; rem familiarem administrare
KsgŁawKr p. 13 (a. 1367) : postquam ... Nicasius pecuniis mercando p-se voluerit, pecunias suas restituendo hereditatem rehabebit.
APozn II p. 16 (a. 1471) : consors ipsius omnibus bonis suis ... tanquam domina iuxta arbitrium suum p-se debet.
γ.
fere i.q. przewyższać; antecellere, praecellere
ArPrawn I p. 444 (a. 1557) : ut hii, qui ceteris dignitate p-sunt, exemplo quoque et integritate vitae praeemineant etc.
δ.
singulare: wstępować w spór sądowy zamiast pozwanego; loco citati coram iudice respon
dere
KsgGrWp I p. 198 (a. 1394) : Przibislaus debet statuere suum socrum Czart, qui ipsum debet p-se Przislaum «zaycz» erga dictam dominam pro medietate Negolewo.
II.
być obecnym,brać udział w czymś; praesentem esse,
adesse, interesse.
Constr.
sq. dat.
MPH III p. 197 (saec. XVI) : tunc infirmitati sue p-erant.
TPaw III p. 166 (a. 1390) : quis ex ipsis termino p-set.Ita saepius.
N.
laboribus
pracować;
laborare
DokMp IV p. 106 (a. 1357) : laborantes ... corpora destruunt ita, quod laboribus ulterius p-se non possunt (cf. KodMp III p. 165, a. 1363).
III.
phil. istnieć,
być uprzednio, wcześniej;
antea exsistere, esse
HESSE Quest. p. 153 : forma substantialis ante eius generationem p-fuit in materia.
GŁOG. Anim. fol. 121 d : nihil est in intellectu nisi aliquo modo p-fuit in sensu.Ita saepius.