General
Full Entry
More

PORTO

Grammar
  • Formsporto
  • Etymologyancient Latin
  • Inflectional type -are, -avi, -atum
Meaning Outline
  • I. propr.
    • 1. + aliquid ferre, apportare, afferre.
      • a.
      • b.
        • α. + nisum cum niso venari
        • β. + pulverem in ventum frustra, inutiliter laborare
        • γ. + vas portare aquam i.q. ad aquam sim. portandam aptum
        • δ. + minutam ad librum i.q. in acta inscribere
    • 2. + aliquem ducere, adducere, perducere.
    • 3. equo vel curru vehere, advehere.
    • 4. + secum asportare, auferre.
    • 5. vestibus sim. uti, amictum esse
    • 1. ferre, pati, tolerare.
    • 2. periculum alicuius rei adire, aliquidin se recipere
    • 3. + expensas i.q. ferre, tolerare
    • 4. + ius portat i.q. postulat, requirit
  • III.
    • 1.
      • a. + manus adiutorias, i.q. dare, praebere
      • b. + vulnera inferre, infligere
    • 2.
      • a. + testimonium i.q. praestare, ferre
      • b. + sententiam i.q. ferre
      • c. + querelam accusare
    • 3. + se aliquo modo se gerere, agere
    • 4. + deportandi exiliare

Pełne hasło

PORTO, -are, -avi, -atum
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • Dc.
  • B.
  • L.
  • A.
  • N.
[part. perf. pass. portitus:
CodEp II p. 319 (a. 1433): quatenus onus per plures portitum tanto portabilius reddetur.]
I. propr.
1. aliquid nosić, przynosić, dostarczać; ferre, apportare, afferre. Glossa Pol.
Glcerv. p. 684 : p-re ... «nosić».
Praec.
a. natum sim. (de matre praegnanti).
b. fructum sim. (de arboribus).
Locut.
α. nisum polować z krogulcem; cum niso venari
KodWp III p. 156 (a. 1360) : sculteto damus item libertatem cum succincto cane venandi, leporem capiendi et etiam nisum p-ndi.
β. pulverem in ventum robić rzecz bezcelową; frustra, inutiliter laborare
MARTIN OP. Serm p. 350 nlb.: qui ceteras virtutes sine humilitate congregat, quasi qui pulverem in ventum p-at.
γ. vas portare aquam sim.: naczynie do noszenia wody (piwa itp.); i.q. ad aquam sim. portandam aptum
RachPodCr p. 2 (a. 1393) : pro una thina p-re aquam canibus.
Ib. p. 19 (a. 1393) : pro I cantro ligneo p-re cervisiam.
Ib. p. 69 (a. 1394) : pro anfora p-re potum.
Ib. p. 97 (a. 1394) : pro I cantro lingneo p-re potum ad mensam de celario.
δ. minutam ad librum wciągnąć do akt; i.q. in acta inscribere
AGZ XI p. 397 (a. 1454) : Henricus villam suam ... obligavit ... et p-verunt paratam minutam ad librum.
2. aliquem prowadzić, przyprowadzać, odprowadzać; ducere, adducere, perducere.
3. wozić, zawozić, przywozić; equo vel curru vehere, advehere.
N.
equus portans koń wierzchowy; i.q. ad equitandum aptus
CodVit p. 613 (a. 1423) : loco unius equi ... unum p-ntem et alium feras (ed. seras) agitantem ... destinamus.
4. secum et abs. uprowadzać, zabierać; asportare, auferre.
5. de vestibus sim.:nosić (odzienie, buty); vestibus sim. uti, amictum esse
*KodWp I p. 2 (saec. X ex.) : ut ... pro necessitate itineris ... pallium p-ent.
CodEp I 2, p. 148 (a. 1484) : ipsos ludaeos ad habitum, quo a Christianis discernantur, p-ndum cogere.
DokListPł II p. 550 (a. 1519) : nullus fratrum tenebitur p-re calligas varii panni.
Π.
1. znosić coś, cierpieć, wytrzymywać; ferre, pati, tolerare.
2. ponosić odpowiedzialność, skutki, karę za coś; periculum alicuius rei adire, aliquidin se recipere
KodWp III p. 591 (a. 1261) : filius non p-bit iniquitatem patris (cf. ZABOR. Tract. p. 18).
PommUrk III p. 239 (a. 1295) : quod si nequiverit facere, ipse Heynricus ... p-bit dampnum.
Dicitur etiam
demeritum ( CorpJP III p. 435, a. 1519) , iudicium Dei in se ( KodKWil p. 366, a. 1478) , paenitentiam ( ArHist V p. 255, a. 1332).
3. expensas sim. ponosić koszty; i.q. ferre, tolerare
KodWp II p. 294 (a. 1312) : dampnum et expensam, si quas ... sustinere nos continget, omnes pariter pati debemus et p-re.
PommUrk VII p. 288 (a. 1329) : enormes sumptus ... in gwerra nostra p-vimus et habuimus.
LhnUrk II p. 34 (a. 1358) : expensas huiusmodi ferre seu p-re nequivimus ullo modo.
KrMU p. 131,9 (a. fere 1412): se magistris associavit et cum eis bursam posuit et onera collegii p-vit.
4. singulare in locut. ius portat prawo nakazuje; i.q. postulat, requirit
StPPP II p. 789 (a. 1472) : optat eum decerni in pena juridica, prout jus p-at.
ZabDziej I p. 177 (a. 1520) : fuit requisitus bis, ter, quot p-at ius Almanicum.
III. varia et singularia (in certis quibusdam locut.)
1. (ad sensum dandi accedere videtur)
a. manus adiutorias, dawać, udzielać; i.q. dare, praebere
KodMp IV p. 232 (a. 1426) : qui ... pro fabrica ... ecclesie ... manus eorum ... p-rint adiutorias.
b. vulnera zadawać; inferre, infligere
StPPP II p. 727 (a. 1466) : Iacobus ... wlnera cruenta, iuxta quod wlnera p-uit, exsoluere debet.
2. (ad sensum ferendi accedere videtur)
a. testimonium składać zeznanie; i.q. praestare, ferre
KsgŁawKr p. 178 (a. 1392) : promisit testimonium deponere seu p-re ... quod eqs.
StPPP XI p. 544 (a. 1518) : habuit p-re testimonium sufficiens asserens propinquitatem maiorem habere.
b. sententiam wydawać wyrok; i.q. ferre
SCARB. Sap. I p. 339, 480 : aves caeli p-bunt super te sentenciam (alluditur ad Vlg. Eccl. 10, 20 ).
c. querelam oskarżać; accusare
NIC. BŁ. Serm. II p. 19 : si contra flagellum querelam p-at.
3. (ad sensum gerendi accedere videtur) se aliquo modo postępować, zachowywać się; se gerere, agere
MARTIN. OP. Serm. p. 224 nlb.: ut scilicet homo bene se p-et quantum ad se ipsum.
ArHist XII p. 355 (a. 1375) : in qua pena vos humiliter p-astis ... ideo vobis de pena predicta ... indulgeo.
4. fungitur vice vocis deportandi zsyłać na wygnanie; exiliare
MARTIN. OP. Chr. p. 173 : Pontianus ... p-tus fuit in exilium.
Constr. ad I-III:
a. sq. dat.
b. sq. acc. urbis.
c. sq. abl.
d. sq. ab.
e. sq. ad.
f. sq. ante:
SSrSil VII p. 145 (a. 1467) : gentes ante Zaganum p-re.
AKap Sąd II p. 740 (a. 1509) : plebanus p-tus est in sedili ante ecclesiam.
g. sq. contra:
PEREGR. fol. b IVb : contra omnes vias dyaboli p-uit Christus contrarias; unde contra viam superbie p-uit viam humilitatis eqs.
h. sq. cum.
i. sq. de.
j. sq. in c. acc.
k. sq. in c. abl.
l. sq. per:
KodWp III p. 356 (a. 1370) : cmeto ligna per currum super festum Nativitatis p-re debebit.
Ib. X p. 332 (a. 1443) : Lithvani calceos sui laboris non debent manifeste p-re per circulum ad vendendum.
m. sq. post:
KodKrak p. 436 (a. 1456) : nullus magistrorum sartorum ... debet p-re laborem, quem laborat, post aliquam dominam.
n. sq. super c. acc.
MPH II p. 658 (saec. XIII) : fecit se p-re super sellam ad infirmos.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)