- F.
- Th.
- Bl.
- Dc.
- B.
- L.
- A.
- N.
CodEp II p. 319 (a. 1433): quatenus onus per plures portitum tanto portabilius reddetur.]
I.
propr.
1.
aliquid
nosić, przynosić, dostarczać; ferre,
apportare, afferre.
Glossa
Pol.
Glcerv. p. 684 : p-re ... «nosić».
Praec.
a. natum
sim. (de matre praegnanti).
b. fructum sim. (de
arboribus).
Locut.
α.
nisum
polować z krogulcem;
cum niso
venari
KodWp III p. 156 (a. 1360) : sculteto damus item libertatem cum succincto cane venandi, leporem capiendi et etiam nisum p-ndi.
β.
pulverem in ventum
robić rzecz bezcelową;
frustra, inutiliter
laborare
MARTIN OP. Serm p. 350 nlb.: qui ceteras virtutes sine humilitate congregat, quasi qui pulverem in ventum p-at.
γ.
vas portare aquam
sim.:
naczynie do noszenia wody (piwa
itp.);
i.q. ad aquam sim.
portandam aptum
RachPodCr p. 2 (a. 1393) : pro una thina p-re aquam canibus.
Ib. p. 19 (a. 1393) : pro I cantro ligneo p-re cervisiam.
Ib. p. 69 (a. 1394) : pro anfora p-re potum.
Ib. p. 97 (a. 1394) : pro I cantro lingneo p-re potum ad mensam de celario.
δ.
minutam ad librum
wciągnąć do akt;
i.q. in acta inscribere
AGZ XI p. 397 (a. 1454) : Henricus villam suam ... obligavit ... et p-verunt paratam minutam ad librum.
2.
aliquem
prowadzić, przyprowadzać, odprowadzać; ducere,
adducere, perducere.
3.
wozić, zawozić, przywozić; equo vel curru vehere,
advehere.
N.
equus portans
koń wierzchowy;
i.q. ad equitandum aptus
CodVit p. 613 (a. 1423) : loco unius equi ... unum p-ntem et alium feras (ed. seras) agitantem ... destinamus.
4.
secum
et
abs.
uprowadzać, zabierać; asportare,
auferre.
5.
de vestibus sim.:nosić (odzienie,
buty);
vestibus sim.
uti, amictum esse
*KodWp I p. 2 (saec. X ex.) : ut ... pro necessitate itineris ... pallium p-ent.
CodEp I 2, p. 148 (a. 1484) : ipsos ludaeos ad habitum, quo a Christianis discernantur, p-ndum cogere.
DokListPł II p. 550 (a. 1519) : nullus fratrum tenebitur p-re calligas varii panni.Π.
1.
znosić coś, cierpieć, wytrzymywać; ferre, pati, tolerare.
2.
ponosić odpowiedzialność, skutki, karę za coś; periculum
alicuius rei adire, aliquidin se
recipere
KodWp III p. 591 (a. 1261) : filius non p-bit iniquitatem patris (cf. ZABOR. Tract. p. 18).
PommUrk III p. 239 (a. 1295) : quod si nequiverit facere, ipse Heynricus ... p-bit dampnum.
Dicitur etiam
demeritum (
CorpJP III
p. 435, a.
1519)
, iudicium Dei in se (
KodKWil
p. 366, a.
1478)
, paenitentiam (
ArHist V
p. 255, a.
1332).
3.
expensas
sim.
ponosić koszty;
i.q. ferre, tolerare
KodWp II p. 294 (a. 1312) : dampnum et expensam, si quas ... sustinere nos continget, omnes pariter pati debemus et p-re.
PommUrk VII p. 288 (a. 1329) : enormes sumptus ... in gwerra nostra p-vimus et habuimus.
LhnUrk II p. 34 (a. 1358) : expensas huiusmodi ferre seu p-re nequivimus ullo modo.
KrMU p. 131,9 (a. fere 1412): se magistris associavit et cum eis bursam posuit et onera collegii p-vit.
4.
singulare in
locut.
ius portat
prawo nakazuje;
i.q. postulat, requirit
StPPP II p. 789 (a. 1472) : optat eum decerni in pena juridica, prout jus p-at.
ZabDziej I p. 177 (a. 1520) : fuit requisitus bis, ter, quot p-at ius Almanicum.
III.
varia et singularia (in certis quibusdam locut.)
1.
(ad sensum dandi accedere videtur)
a.
manus adiutorias,
dawać, udzielać;
i.q. dare, praebere
KodMp IV p. 232 (a. 1426) : qui ... pro fabrica ... ecclesie ... manus eorum ... p-rint adiutorias.
b.
vulnera
zadawać; inferre,
infligere
StPPP II p. 727 (a. 1466) : Iacobus ... wlnera cruenta, iuxta quod wlnera p-uit, exsoluere debet.
2.
(ad sensum ferendi accedere videtur)
a.
testimonium
składać zeznanie;
i.q. praestare, ferre
KsgŁawKr p. 178 (a. 1392) : promisit testimonium deponere seu p-re ... quod eqs.
StPPP XI p. 544 (a. 1518) : habuit p-re testimonium sufficiens asserens propinquitatem maiorem habere.
b.
sententiam
wydawać wyrok;
i.q. ferre
SCARB. Sap. I p. 339, 480 : aves caeli p-bunt super te sentenciam (alluditur ad Vlg. Eccl. 10, 20 ).
c.
querelam
oskarżać; accusare
NIC. BŁ. Serm. II p. 19 : si contra flagellum querelam p-at.
3.
(ad sensum gerendi accedere
videtur)
se aliquo modo
postępować, zachowywać się; se gerere, agere
MARTIN. OP. Serm. p. 224 nlb.: ut scilicet homo bene se p-et quantum ad se ipsum.
ArHist XII p. 355 (a. 1375) : in qua pena vos humiliter p-astis ... ideo vobis de pena predicta ... indulgeo.
4.
fungitur vice vocis
deportandi
zsyłać na wygnanie;
exiliare
MARTIN. OP. Chr. p. 173 : Pontianus ... p-tus fuit in exilium.
Constr.
ad I-III:
a.
sq.
dat.
b.
sq.
acc.
urbis.
c.
sq.
abl.
d.
sq.
ab.
e.
sq.
ad.
f.
sq.
ante:
SSrSil VII p. 145 (a. 1467) : gentes ante Zaganum p-re.
AKap Sąd II p. 740 (a. 1509) : plebanus p-tus est in sedili ante ecclesiam.
g.
sq.
contra:
PEREGR. fol. b IVb : contra omnes vias dyaboli p-uit Christus contrarias; unde contra viam superbie p-uit viam humilitatis eqs.
h.
sq.
cum.
i.
sq.
de.
j.
sq.
in
c.
acc.
k.
sq.
in
c.
abl.
l.
sq.
per:
KodWp III p. 356 (a. 1370) : cmeto ligna per currum super festum Nativitatis p-re debebit.
Ib. X p. 332 (a. 1443) : Lithvani calceos sui laboris non debent manifeste p-re per circulum ad vendendum.
m.
sq.
post:
KodKrak p. 436 (a. 1456) : nullus magistrorum sartorum ... debet p-re laborem, quem laborat, post aliquam dominam.
n.
sq.
super
c.
acc.
MPH II p. 658 (saec. XIII) : fecit se p-re super sellam ad infirmos.