General
Full Entry
More

PLENUS

Grammar
  • Formsplenus, pllenus
  • Etymologyancient Latin
  • Inflectional type -a, -um
  • Part of Speechadjective
Meaning Outline
  • I.
    • 1. confertus, completus.
      • a. abs.
        • α. + aetas i.q. adulta
        • β. astr.+ lunatio plenilunium
        • γ. phil.+ locus vacuus: medium
      • b. abstr. abl. gen.
        • α. + Deo devotus
        • β. + dierum aetate provectus
        • γ. + diebus aetate validus
        • δ. phil.+ forma
    • 2. abundans, largus, copiosus.
  • II.
    • 1. integer, cui nihil deest,
      • a. iur.
      • b. eccl.
      • c. phil.+ causa tota:
      • d. gram.
        • α. + distinctio punctum quo propositionis finis signatur
        • β. + sonus explicatur
      • e. mus.+ tonus:
        • α. + pleno opere ad plenum
        • β. + ad plenum unum prorsus omnes
        • γ. iur.+ in plena (plenissima) forma in forma pleniore iuris ordine servato
        • δ. + quanto plenius quam latissime
    • 2. qui integro numero exsistit
  • III.
    • 1. + vino merus
    • 2. + gradus i.q. concitus (saec. XV).
    • 3. + vox i.q. clara (saec. XV).
  • IV. rotundatus, plenus

Pełne hasło

PLENUS s. PLLENUS, -a, -um
  • F.
  • G.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • L.
  • O.
I.
1. pełen, napełniony,wypełniony; confertus, completus.
a. abs. , v. gr. mensura (tritici: AKapSąd III p. 320, a. 1525) , metreta (circa maldratas: DokMp I p. 161, a. 1368), item theatrum (saec. XVI).
N.
α. aetas wiek dojrzały; i.q. adulta ( KodKrak p. 636, a. 1491 ; additur rationis: AGZ VIII p. 118, a. 1479).
β. astr. lunatio pełnia księżyca; plenilunium
COPERN. Rv p. 226 : quibus locis ratiocinabimur vera nouilunia p-asque lunationes.
γ. phil. locus przestrzeń wypełniona; opp. vacuus:
ExPhys. fol. n Va: locus p-us opponitur vacuo;
simili sensu medium
ib. fol. n VIIIa : medij p-i ad medium vacuum nulla est proportio.
b. indicatur qua re (sq. abl. vel gen. ), praec. abstr. , v. gr. gratia (gratiae de BV Maria: e Vlg. Luc. 1,28 CantMAe I nr. 21, v. lb, saec. XIV in. et saepius), honestis moribus ( VAdAnt p. 4,6) , metus et doloris ( CRIC. p. 37, v. 30 ), Dei et proximi dilectione ( KodWp I p. 23, a. 1153) , dolis et fallaciis ( DŁUG. Hist. I p. 466 = II p. 231 ed.nov.), libertate ( KodPol I p. 2, a. 1145) , ratione (i.q. compos KodMp IV p. 457, a. 1447) , risu (syn. facetus: DŁUG. Hist. I p. 4 ) , tyrannide ( CantMAe I nr. 8, v. 6a, ante a. 1346) cett.
Praec.
α. Deo pobożny; devotus
VAdAnt p. 8, v. 16 : Deo p-us infantulus.
β. dierum podeszły wiekiem; aetate provectus (e Vlg. Gen. 25,8 et passim MPH I p. 310, Thietmar et saepius), simili sensu aetate ( GALL p. 88,12) , senectute (bona: DŁUG. Hist. II p. 357 = IV p. 108 ed.nov.).
γ. (singulare) diebus w sile wieku; aetate validus
CodSil II p. 11 (a. 1272) : villicationem ... abbas ... cum Conradus adhuc p-us diebus esset libere emit.
δ. phil. forma :
GOST. Th. fol. e IIIb : omnes intelligentiae ... sunt actiue, videlicet ... p-e sunt formis et p-e plenitudine facultatis ad sequentia formanda.
2. obfitujący, obfity, bogaty; abundans, largus, copiosus. Glossa Pol.
RFil XXIII p. 302 (saec. XV med.) : p-a gracia «opfitney laski».
N. constr. (ad 1-2)
a. sq. gen.
b. sq. abl.
c. sq. ad?
DŁUG. Hist. IV p. 131 : Hungariae rex ... erat ad ingenia et versutias p-us (sed calami lapsus subesse videtur, potius leg. pronus).
c. sq. de:
CantMAe I nr. 19, v. lb (saec. XIV) : sint inanes de Te Spiritu Sancto p-i.
KsgPrzem I p. 243 (a. 1437) : medium oreum p-um de siligine.
AGZ XV p. 67 (a. 1467) : p-as tunnas de piscibus habentes.
d. sq. in c. abl.
SSrSil I p. 199 (saec. XV ex.ex) : vir ... in omni sciencia et experiencia p-us.
II.
1. pełen, całkowity; integer, cui nihil deest, v.gr. arma (i. armorum apparatus integer VINC. p. 277).
N. locut.
in (sub) plenis armis w pełnym uzbrojeniu; complete armatus ( Lites I p. 264, a. 1339 ; CRIC. p. 39, v. 87 ). ;
Praec. de abstr. , v. gr.
dominium ( KodWp II p. 5, a. 1288 et saepius), donatio (syn. absoluta : DyplMog p. 8, a. 1229) , effectus ( CodEp I p. 407, a. 1492), evidentia ( DokMp I p. 27, a. 1317 et saepius), facultas (syn. (libera et) omnimoda: DokRad p. 46, a. 1436 ; StPPP III p. 19 et saepius), fides ( Lites I p. 51, a. 1320 et saepius), finis ( AKap Sąd II p. 20, a. 1415) , iustitia ( Lites I p. 15, a. 1320) , mendacium (syn. integrum : WROCŁ. EpitConcl fol. A IIa), potestas ( KsgŁawKr p. 182, a. 1392 et saepius), ratio ( KOMOR. p. 224 ) , solutio sim. ( StPPP VIII p. 439, a. 1398) , veritas (syn. mera: Lites I p. 99, a. 1339 ; pura : MPH IV p. 445, saec. XIV med.) , voluntas (syn. consummata : DŁUG. Op. p. 59 et saepius) cett. Hoc sensu saepius superl. ; item comp. sensu elativo
KodWp I p. 29 (a. 1177) : ad complendam p-iorem corroborationem presentis privilegii.
Ib. VI p. 8 (a. 1241) : ad p-iorem memoriam futurorum.
DokMp I p. 27 (a. 1317) : in cuius rei ... evidenciam p-iorem.
Ita saepius.
N.
a. iur. ius ( KodKKr I p. 10, a. 1206 et passim; syn. integrum: *Lites I p. 425, a. 1311 ; praec. in formula (cum) pleno iure: KsgMaz III p. 67, a. 1434 et saepius), iurisdictio ( Lites I p. 18, a. 1320) , mandatum ( KsgŁawKr p. 312, a. 1397 et saepius), salvus conductus ( DŁUG. Hist. IV p. 10 ) , testimonium (syn. sanum: PommUrk II p. 309, a. 1275).
b. eccl. indulgentia ( AKapSąd II p. 695, a. 1499 et saepius, cf. supra V 472,53 sqq. ) ; item ;animarum absolutio ( DokMp IV p. 8, a. 1235).
c. phil. causa (syn. tota:
ExPhys fol. f IVa : priuatio non est p-a causa corruptionis ... quia priuatio est tantum causa defectiua, ergo non percipiat effectum ... tanquam tota causa corruptionis).
d. gram.
α. distinctio zakończenie zdania, kropka; punctum quo propositionis finis signatur
FELSZT. ModAcc fol. A IIb : accentus moderatus ... fit in dictionibus monosillabis barbaricis ... in p-a distinctione seu in fine particulae ... positis.
Ib. fol. a IIIa: monosyllaba ponitur in fine orationis siue sententiae totaliter ... completae, ut fit in p-a distinctione.
Ad rem cf. Gramm. p. 18 .
β. sonus litterarum: pełne brzmienie głosek; explicatur
*Gramm. p. 298 (saec. XV) : c cum e et i representat (ed. -ant) p-um sonum, vt cecus, cibus, cum a vero vel o vel u sonum habet littere k vt caput, culex.
ZABOR. Orth. fol. B IIIa: 1 littera ... habet sonum ... p-um, cum dictionem vel sillabam finiat, vt sol, silua.
Opp.
exilis:
ib. fol. B IIIb : n littera ... habet sonum ... p-um in primis et ultimis partibus sillabarum, vt nomen et exilem in medijs, vt annus.
e. mus. tonus:
SZYDL. p. 28 : semitonium dicitur esse tonus imperfectus seu non p-us.
Item intervallum mus.
KROMER MusEl fol. B IVa : diatessaron est p-a ... quinta duobus tonis et semitonio absoluta.
N. locut.
α. pleno opere całkowicie, do końca; ad plenum
KodMp II p. 206 (a. 1300) : suum molendinum p-o opere consumabit.
Simili sensu
ad plenam perfectionem :
DokMp I p. 135 (a. 1363) : villam ... per extirpacionem... ad p-am perfectionem collocare cupientes.
β. ad plenum unum co do jednego; prorsus omnes
KH II p. 203 (a. 1490) : ipsi ad p-um unum sunt cum Theutunicis contra nos.
γ. iur. in plena (plenissima) forma zgodnie z przepisami prawa, w sposób prawomocny; iuris ordine servato
DŁUG. Op. p. 401 : a Boleslao ... duce plurimas concessiones ... in p-a forma pro ecclesia Cracoviensi ... obtinuit episcopus.
ARect I p. 95 (a. 1475) : dicere veritatem in forma p-a.
ŹrWaw VI p. 47 (a. 1534) : Anna ... in forma p-issima ... Andream ... et Simonem ... in suos constituit procuratores.
Simili sensu in forma pleniore :
ArHist X p. 145 (a. 1526) : iuxta iuris utriusque sanctiones sub pena duorum milium florenorum in forma p-iori.
δ. quanto plenius w najszerszym zakresie; quam latissime
KodMaz(K) p. 406 (a. 1235) : tenent ... quanto p-ius esse potest territorium illud ... cum attinenciis suis.
2. zebrany w pełnym składzie, kompletny, plenarny; qui integro numero exsistit, v. gr. colloquium ( DyplMog p. 6, a. 1228) , concilium ( KodMp I p. 14, a. 1212) , consilium (syn. sessum: KsgKaz p. 65, a. 1375) , consulatus ( DokLub p. 216, a. 1433 et saepius), senatus ( KodWp X p. 142, a. 1439) .
N. iur.
testes pełna liczba świadków; i.q. numero sufficienti praesentes
IurMas I p. 56 (a. 1389) : preco a testibus p-is grossum et ab uno teste medium grossum recipere tenetur.
KodWp V p. 76 (a. 1405) : testes ducere debuit et iurare corporali iuramento cum p-is testibus.
Ita saepius saec. XV.
Iuxta positum
integri :
IurMas II p. 2, a. 1471) : amissor ... litterarum et priuilegiorum p-os et integros testes ... producere debet.
III.
1. czysty, nie zmieszany; merus (de vino sim.). Glossa Pol.
GLb p. 114 : vinum p-um «moczne».
2. gradus szybki krok; i.q. concitus (saec. XV).
3. vox donośny głos; i.q. clara (saec. XV).
IV. pełny, zaokrąglony, wypukły; rotundatus, plenus, v. gr. frons ( ModlWW p. 28 ).
N. constr. sq. abl. relationis
DŁUG. Hist. III p. 326 (= V p. 351 ed.nov.): crassus ... corpore, vultu p-us.
Occ. nabrzmiały; turgidus
COPERN. OpM p. 120 : uva dulcis p-a est (Gr. ό βότρυς γλεύκους πεπλήρωται ).
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)