- F.
- G.
- Bl.
- S.
KodMp III p. 153 (a. 1362) : interventu piissimo.Cf. infra 44 et 626,28 et saepius, pientissimus:
RHist XXXIX p. 53 (a. 1444) : assiduis supplicacionibus illisque pientissimis.
*Tom. I p. 46 (a. 1509) : pientissimi atque sapientissimi imperatores.
*Ib. II p. 40 (a. 1512) : more clarissimorum ac pientissimorum progenitorum tuorum.
DyplMog p. 149 (a. 1527) : sui pientissimi benefactoris.
Item
*Tom. XV
p. 203 (a.
1533)
;
ib.XV
p. 543 (a.
1534)
;
*Dogiel I
p. 200 (a.
1544)
.
pietissimus :
Tom. XVII p. 401 (a. 1535) : pietissimum et vere sanctum principem (nisi leg. pientissimum]).
I.
1.
czuły, kochający, pełen miłości (w stosunku do rodziny i bliskich); amoris (parentum proximorumve) plenus, affectuosus.
Dicitur
mater, pater, frater
sim., item affectus (
KodWp II
p. 17, a.
1289
et saepius), error (
VAdAnt
p.
5,3
), lacrimae (
Tom. III
p. 310, a.
1515)
, salus (i. salutatio
PommUrk V
p. 493, a.
1320).
N.
domus
dom rodzinny;
i.q. paterna
IANIC. p. 78, v. 80 : afflicto natorum turba parente consternata p-am circuit ante domum.
2.
łaskawy, życzliwy, przychylny; benevolus, benignus. Dicitur etiam de rebus, v. gr.
oculus (
CodEp III
p. 17, a.
1447)
; item
auditus (
KodMaz(K) p. 444, a.
1239
; exauditio :
CodEp III
p. 21, a.
1447)
,
compassio (
DŁUG. LibBen I
p. 6
)
, consideratio
(
DokMp I
p. 153, a.
1358)
, correctio
(syn.
affabilis, discreta :
KomKadł
p. 250
)
, donatio (
KodKKr I p. 12, a.
1212)
, interventus (precum
B.
VMariae
KodMp III
p. 153, a.
1362)
, respectus (
CorpJP III
p. 271, a.
1513),
etiam per abundantiam
pietas:
KodMaz(K) p. 419 (a. 1237) : quod p-a modernorum disponit pietas, irritare successorum non presumat austeritas.
N. loco nominis
proprii
GŁOG. Don. fol. F IIk : nomina propria ... transsumptiue sumpta comparantur ut cum ... capitur ... p-us pro benigno.Cf. Słownik Staropolskich Nazw Osobowych s. v.
Constr.
ad 1-2:
a.
sq.
circa :
MATTH. Serm. I p. 40 : gallina circa pullos suos est p-issima.b. sq. erga. c. sq. in c. acc.
Locut.
ad 1-2: in imagine
piis visceribus commoveri (
CodVit
p. 487, a.
1420
,
alluditur ad
Vlg.
Gen. 43,30), simili sensu pia viscera gerere (erga aliquem:
KrMU
p. 134, a.
1428),
item pia pectora tribuere (supplicibus verbis:
PAUL. CR.
p. 90, v. 279
); etiam piis uberibus confovere (
*Dogiel V
p. 41, a.
1330)
vel ablactare (
KADŁUB.
p. 126
)
.
3.
godziwy, szlachetny, należyty; conveniens, rectus, iustus.
Syn.
condignus (
KodWp II
p. 21,
a. 1289).
Opp.
iniquus (
KADŁUB.
p. 156
).
N.
constr.
sq.
abl.
MIECH. Chr. p. 41 : Kazimirus ... habitudine vegetus, studio p-us.
4.
miły, przyjemny;
iucundus, amoenus.
II.
1.
miłosierny, litościwy;
misericors.
Iuxta posita
benignus (
CantMAe nr 10, v. 2b, saec. XIV)
, misericors (
VAdAnt
p. 5, 10
et saepius), mitis (
CantMAe nr 23, v. 2b,
saec. XIV
;
KodKWil
p. 150, a.
1434).
Dicitur praec. de
Deo (
GALL
p.
87,12
;
VAdAnt
p. 10,7
;et saepius; alluditur ad Vlg 2. Par. 30,9 et saepius), simili sensu
Conditor (
KodMaz(K)
p. 210, a.
1222)
, Dominus (
VAdAnt
p.
10,7)
, Iudex (
KodWp I
p. 113, a.
1230)
, Rex (
CantMAe nr 10, v. IIb,
saec. XIV
et saepius).
Item de
B.Virgine Maria :
KodPol I p. 16 (a. 1190) : Mater p-a Virgo Maria.
CantMAe nr 16, v. 7a (saec. XIV) : gaude clemens, gaude p-a, gaude dulcis, o Maria.
Ib. nr 22, v. 2b (saec. XIV) : cum tam p-a sis et mitis B.V. Maria.
2.
bogobojny, pobożny, święty; Deo deditus,
devotus, sanctus. Occurrit loco tituli honorifici
a.
sanctorum
*CantMAe nr 5, v. 9b (saec. XIII) : presul p-us et patronus s. Stanislaus.
Ib. nr 32, v. 6a (saec. XIV) : Adalberte p-e, per te languor cedit.
Ib. nr 48, v. 13a (saec. XV) : p-i patris s. Adalberti caput ... translatum est in Gneznam.
*Ib. nr 78, v. 6a (saec. XV) : p-us pastor ovium s. Stanislaus.
b.
religiosorum
KodWp I p. 25 (saec. XIII ex.ex) : ad peticionem p-i patris ... Bertoldi abbatis.
c.
(superl.
) papae
CodEp I 1, p. 33 (a. 1409) : patrem p-issimum.
*Lites II p. 39 (a. 1412) : p-issimo in Christo patri ac domino ... Iohanni pape ΧΧIIΙ.
Dicitur etiam de rebus,
v. gr.
constitutio (imperialis :
KodPol I
p. 33, a.
1231
; syn.
sancta :
ArPrawn I
p. 495, a.
1577)
, desiderium (
*Lites II
p. 117, a.
1245
; syn.
devotum :
AKapSąd II
p. 296, a.
1482)
, effectus
(i. affectus
devotionis :
KodWp I
p. 28, a.
1177)
, fructus (elemosinae :
AKapSąd II
p. 664, a.
1491)
, informatio (
KrMU
p. 64, 55,
a. 1432)
, opus (
MATTH. Dial. fol. C
IIb
et saepius;
opera :
KodMp IV
p. 363,
a. 1440)
, usus (
ZabDziej II
p. 26, a.
1482
et saepius; opp.
privatus:
AKapSąd III
p. 193, a.
1518
; simili sensu
causa :
AKapSąd IIΙ
p. 368, a.
1472
et saepius; cf. tamen
sensu diverso infra).
Praec.
a.
iur.
causa
sprawa sądowa dotycząca Kościoła; quae ad
Ecclesiam pertinet
*Dogiel V p. 180 (a. 1519) : neve ... clerici in sacris constituti ad agendum seu testificandum in civilibus et maxime in p-is causis aliquatenus admittantur.
b.
litterae
teologia; theologia
ŹrWaw VIII p. 72 (a. 1539) : officialis Cracoviensis ... dum adhuc p-as in Bursa Jerusalem colebat litteras, habebat duos libros: Vergilii Aeneiden et Suetonii.
c.
locus
miejsce
kultu; de ecclesiis et
monasteriis
KodMp II p. 185 (a. 1292) : in rebus Deo dicatis, quas p-js locis quis tribuit pro suorum remedio peccatorum.
KodKKr II p. 177 (a. 1393) : nos ... cupientes ... sacra et p-a loca ... et presertim ecclesiam cathedralem Cracouiensem ... magnificare.
*Dogiel V p. 151 (a. 1479) : ecclesias, capellas, monasteria ... et alia p-a et ecclesiastica loca.Ita saepius.
N.
locut.
piae memoriae (recordationis)
de mortuis
KodMp I p. 9 (a. 1206) : dux p-e memorie Casimirus.
DokMp IV p. 8 (a. 1235) : pro anima patris mei p-e memorie.
KodMp II p. 111 (a. 1260) : Raczlaua relicta p-e recordacionis comitis Clementis.Ita saepius. Additur quondam ( KsgŁawKr p. 154, a. 1391 : p-e memorie condam Alexius; vel olim:
ArPrawn V p. 435, a. 1397 : uxor olym Kytlicz p-e memorie legitima).
III.
(singulare) in malam partem
verba
przekleństwa; maledicta
TPaw III p. 211 (a. 1391) : Boguthe non protuli p-a ... verba nec eum ... investigaui ad suam domum.