General
Full Entry
More

PERMANEO

Grammar
  • Formspermaneo, permansurus
  • Etymologyancient Latin
  • Inflectional type -ere, -si, -sum -a, -um
  • Part of Speechadjective
Meaning Outline
  • I. intrans.
    • A.
      • 1. usque manere, persistere, durare.
      • 2. manere, perseverare (in statu (animi) condicione)
    • B. manere, esse, exsistere.
      • 1.
        • α. + mansione residere
        • β. + post aliquem alicui superesse
      • 2.
  • II. trans.
    • 1.
      • a. + res conservare, confirmare
      • b. + homines (circa aliquid, in aliqua re)ostawić kogoś przy czymś zatwierdzić uprawnienia; ius alicuis agnoscere atque confirmare
    • 2. solvere debere (multam)

Pełne hasło

PERMANEO, -ere, -si, -sum
  • F.
  • G.
  • Bl.
  • S.
  • L.
  • A.
  • N.
[3. sg. con. praes. pass. permanetur?
DokMp I p. 41 (a. 1334) : ut ... id ... quod erat imobile permanetur fructuosum (sed corruptum videtur ).]
I. intrans.
A.
1. przetrwać, wytrwać; usque manere, persistere, durare.
Dicitur
in aevum ( KodMp I p. 1 . saec. XIII) , aeternaliter ( PommUrk V p. 67, a. 1312 et saepius), perpetuo ( KodMazNow II p. 229, a. 1338 et saepius).
Praec. de eis, quae iure peraguntur; additur
firmum illaesumque ( *CodEp III p. 8, a. 1447) , illibatum ( ArHist X p. 131, a. 1514) , inviolatum immutatumque ( STOB. Praed. fol. lb) , ratum (et firmum : KodWp I p. 26, saec. XIII ex. ; et inconvulsum ib. II p. 1, a. 1288) , item in (de) suo robore ( Lites I p. 118, a. 1339 ; PP V p. 79, a. 1427 et saepius), in roboris firmitate ( KsgŁawKr p. 156, a. 1391). Part. fut. act. loco adi. permansurus,, -a, -um nie przemijający; permanens, aeternus
CantMAe I nr. 26, v.6a, saec. XIV) : pro vita p-sura, vita transit peritura.
DokMp IV p. 250 (a. 1391) : pro temporalibus aeterna , pro transitoriis p-sura, pro corruptibilibus incorruptibilia ... largientes.
2. trwać, pozostawać (w jakimś położeniu, warunkach, stanie ducha); manere, perseverare (in statu (animi) condicione).
Constr.
a. sq. adi. vel subst. praedicativo, v. gr. incultum (de terra: ArPrawn I p. 33, a. 1389) , solutum ab oppressionibus (de donatione : DokRad p. 5, a. 1355) , reum ( KodWp VIII p. 162, a. 1420) , viduam ( KsgŁawKr p. 82, a. 1372 et saepius). b. sq. locut. adv. , v. gr. sub dicione Sanctae Crucis (i. in fide Christiana
KodMazNow II p. 42, a. 1260 ; opp. in infidelitate:
HESSE Matth. II p. 19 ) , sub onere accepti regiminis ( HERBORD p. 33 ) , in matrimonio (cum aliquo: ArHist V p. 93, a. 1410 ; simili sensu in toro (matrimoniali) : AKapSąd II p. 41, a. 1418 ;
ib. p. 673, a. 1494 ; item carnaliter et matrimonialiter:
ZabDziej II p. 35, a. 1483) , in militia clericali ( IurMas I p. 34, a. 1379), item consilio et auxilio (cum aliquo *PommUrk II p. 541, a. 1284 ; simili sensu in necessitatibus apud aliquem ib. VI p. 419, a. 1309), etiam in spem concordiae ( CodVit p. 423, a. 1418). Praec. iur. in cautione (de fideiussoribus: KsgŁawKr p. 137, a. 1376) , in pace (et tranquilitate i. a vindiciis abstinere StPPP VIII p. 5, a. 1376 ; ib. II p. 562, a. 1447 et passim; simili sensu in silentio perpetuo : TPaw IV p. 570, a. 1394 et saepius), in possessione (villae i. possidere StPPP II p. 125, a. 1401) , circa altare ( i. altari ascriptum esse, de altarista : AKapSąd III p. 137, a. 1497) , item sine occupatione ( i. vindiciis KsgŁawKr p. 140, a. 1376). Occ. ad aliquem i. adhaerere
PrzywKr p. 11 (a. 1375) : heredibus Lodovici regis ... tenemur ... fideliter obedire ... ad corpus Regni Polonie et ... Lodovici regis ... heredes ... hereditarie et etemaliter p-re.
B. pozostawać, znajdować się, być; manere, esse, exsistere.
1. de hominibus.
N. locut.
α. mansione mieszkać; residere
AGZ II p. 10 (a. 1375) : Nitschco cum uxore ... in terra nostra Russie ... debeat mansione p-re.
β. post aliquem przeżyć (kogoś); alicui superesse
NIC. BŁ. Serm. I p. 66 : Ioannes transiuit de hoc mundo, Christus autem p-sit post eum.
Occ. prorsus loco verbi auxiliaris
SEVER. p. 47 : quam cito ... latro crinale osculatus est, totus immutatus p-sit et de cetero spoliari postposuit.
2. de rebus
N. de arbore:
i.q. situm esse
KodMazNow II p. 145 (a. 1317) : ubi signata quercus p-et prope Golkow.
Praec.
alicui przypadać komuś; contingere, pertinere
KodWp VI p. 208 (a. 1359) : Iohannes ... vendidit ... Martino ... quatuor ... mansos ... sibi ... ac posteris suis p-suros.
StPPP VIII p. 135 (a. 1385) : si quod dampnum Pasco ... perceperit, hoc dampnum Zirze totum p-bit (cf. ib. supra : hoc ad Zirzam debet pertinere).
Ib. p. 359 (a. 1390) : si aliquod dampnum abinde haberet Mathias, hoc Nicolao in totum p-bit.
II. trans.
1.
a. res utrzymać (w mocy), zachować, zatwierdzić; conservare, confirmare
*PommUrk III p. 415 (a. 1300) : ad maiorem euidenciam p-ndam presentibus nostra sigilla ... duximus appendenda.
Ib. V p. 67 (a. 1312) : fossio et vectura arene ... eternaliter debeat p-ri.
StPPP VIII p. 584 (a. 1398) : granicies ... obtinuit ita p-ndas perpetue, velud sunt iam exsipate.
KsgLub p. 73 (a. 1453) : illic granicie debent sippari ... et imperpetuum durari et p-ri.
AGZ IX p. 94 (a. 1464) : ambe partes ... granicies ... tenendas servandasque perpetuis temporibus acquieverunt ... quas et nos ... p-simus et vigore presencium p-emus temporibus evitemis.
b. homines (circa aliquid, in aliqua re) cf. Pol. ostawić kogoś przy czymś zachować w prawie do czegoś; zatwierdzić uprawnienia; ius alicuis agnoscere atque confirmare
DokMp VI p. 112 (a. 1393) : statuentes ... laboratores salis dicte zuppe ... circa omnia et singula iura et consuetudines ... p-re et observare.
RHer III p. 14 (a. 1420) : Swenthoslaum circa suam militiam (i. ius nobilitatis ) p-simus.
AGZ XII p. 244 (a. 1456) : Michaelom ... in suam nobilitatem restituimus et per prescntes in perpetuum p-emus ... in nobilitate.
2. być zobowiązanym do zapłacenia (kary); solvere debere (multam)
TPaw IV p. 120 (a. 1405) : Nicolaus ... p-sit sex marcas, quod iudicio violenter aiebat.
AGZ XII p. 121 (a. 1444) : si ... intromissionem ... non daret, tunc tercia die totidem dampni p-bit, dampnum p-ns utique intromissionem dare ... habet.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)