- F.
- G.
- Bl.
- S.
- L.
- A.
- N.
DokMp I p. 41 (a. 1334) : ut ... id ... quod erat imobile permanetur fructuosum (sed corruptum videtur ).]
I.
intrans.
A.
1.
przetrwać, wytrwać;
usque manere,
persistere, durare.
Dicitur
in aevum (
KodMp I
p. 1
. saec. XIII)
, aeternaliter (
PommUrk V
p. 67, a.
1312
et saepius), perpetuo (
KodMazNow
II
p. 229, a.
1338
et saepius).
Praec.
de eis, quae iure
peraguntur; additur
firmum illaesumque
(
*CodEp III
p. 8, a.
1447)
, illibatum (
ArHist X p. 131, a.
1514)
, inviolatum immutatumque (
STOB. Praed. fol.
lb)
, ratum (et firmum :
KodWp I
p. 26,
saec. XIII ex.
; et inconvulsum
ib. II
p. 1, a.
1288)
,
item
in (de) suo robore (
Lites I
p. 118, a.
1339
;
PP V
p. 79, a.
1427
et saepius), in roboris
firmitate
(
KsgŁawKr
p. 156, a.
1391).
Part. fut. act. loco adi.
permansurus,,
-a, -um
nie przemijający;
permanens, aeternus
CantMAe I nr. 26, v.6a, saec. XIV) : pro vita p-sura, vita transit peritura.
DokMp IV p. 250 (a. 1391) : pro temporalibus aeterna , pro transitoriis p-sura, pro corruptibilibus incorruptibilia ... largientes.
2.
trwać, pozostawać (w jakimś położeniu, warunkach, stanie ducha); manere, perseverare (in statu (animi) condicione).
Constr.
a.
sq.
adi.
vel subst.
praedicativo,
v.
gr.
incultum
(de
terra:
ArPrawn I
p. 33, a.
1389)
, solutum ab oppressionibus
(de
donatione :
DokRad
p. 5, a.
1355)
, reum
(
KodWp VIII
p. 162, a.
1420)
, viduam (
KsgŁawKr
p. 82, a.
1372
et saepius).
b.
sq.
locut.
adv.
,
v.
gr.
sub dicione Sanctae Crucis
(i.
in fide Christiana
KodMazNow II p. 42, a. 1260 ; opp. in infidelitate:HESSE Matth. II p. 19 ) , sub onere accepti regiminis ( HERBORD p. 33 ) , in matrimonio (cum aliquo: ArHist V p. 93, a. 1410 ; simili sensu in toro (matrimoniali) : AKapSąd II p. 41, a. 1418 ;
ib. p. 673, a. 1494 ; item carnaliter et matrimonialiter:ZabDziej II p. 35, a. 1483) , in militia clericali ( IurMas I p. 34, a. 1379), item consilio et auxilio (cum aliquo *PommUrk II p. 541, a. 1284 ; simili sensu in necessitatibus apud aliquem ib. VI p. 419, a. 1309), etiam in spem concordiae ( CodVit p. 423, a. 1418). Praec. iur. in cautione (de fideiussoribus: KsgŁawKr p. 137, a. 1376) , in pace (et tranquilitate i. a vindiciis abstinere StPPP VIII p. 5, a. 1376 ; ib. II p. 562, a. 1447 et passim; simili sensu in silentio perpetuo : TPaw IV p. 570, a. 1394 et saepius), in possessione (villae i. possidere StPPP II p. 125, a. 1401) , circa altare ( i. altari ascriptum esse, de altarista : AKapSąd III p. 137, a. 1497) , item sine occupatione ( i. vindiciis KsgŁawKr p. 140, a. 1376). Occ. ad aliquem i. adhaerere
PrzywKr p. 11 (a. 1375) : heredibus Lodovici regis ... tenemur ... fideliter obedire ... ad corpus Regni Polonie et ... Lodovici regis ... heredes ... hereditarie et etemaliter p-re.
B.
pozostawać, znajdować się, być; manere, esse,
exsistere.
1.
de hominibus.
N.
locut.
α.
mansione
mieszkać;
residere
AGZ II p. 10 (a. 1375) : Nitschco cum uxore ... in terra nostra Russie ... debeat mansione p-re.
β.
post aliquem
przeżyć (kogoś);
alicui superesse
NIC. BŁ. Serm. I p. 66 : Ioannes transiuit de hoc mundo, Christus autem p-sit post eum.
Occ.
prorsus loco verbi auxiliaris
SEVER. p. 47 : quam cito ... latro crinale osculatus est, totus immutatus p-sit et de cetero spoliari postposuit.
2.
de rebus
N. de
arbore:
i.q. situm esse
KodMazNow II p. 145 (a. 1317) : ubi signata quercus p-et prope Golkow.
Praec.
alicui
przypadać komuś;
contingere, pertinere
KodWp VI p. 208 (a. 1359) : Iohannes ... vendidit ... Martino ... quatuor ... mansos ... sibi ... ac posteris suis p-suros.
StPPP VIII p. 135 (a. 1385) : si quod dampnum Pasco ... perceperit, hoc dampnum Zirze totum p-bit (cf. ib. supra : hoc ad Zirzam debet pertinere).
Ib. p. 359 (a. 1390) : si aliquod dampnum abinde haberet Mathias, hoc Nicolao in totum p-bit.
II.
trans.
1.
a.
res
utrzymać (w mocy), zachować, zatwierdzić;
conservare, confirmare
*PommUrk III p. 415 (a. 1300) : ad maiorem euidenciam p-ndam presentibus nostra sigilla ... duximus appendenda.
Ib. V p. 67 (a. 1312) : fossio et vectura arene ... eternaliter debeat p-ri.
StPPP VIII p. 584 (a. 1398) : granicies ... obtinuit ita p-ndas perpetue, velud sunt iam exsipate.
KsgLub p. 73 (a. 1453) : illic granicie debent sippari ... et imperpetuum durari et p-ri.
AGZ IX p. 94 (a. 1464) : ambe partes ... granicies ... tenendas servandasque perpetuis temporibus acquieverunt ... quas et nos ... p-simus et vigore presencium p-emus temporibus evitemis.
b.
homines
(circa aliquid, in aliqua re)
cf.
Pol.
ostawić kogoś przy czymś
zachować w prawie do czegoś;
zatwierdzić uprawnienia; ius
alicuis agnoscere atque
confirmare
DokMp VI p. 112 (a. 1393) : statuentes ... laboratores salis dicte zuppe ... circa omnia et singula iura et consuetudines ... p-re et observare.
RHer III p. 14 (a. 1420) : Swenthoslaum circa suam militiam (i. ius nobilitatis ) p-simus.
AGZ XII p. 244 (a. 1456) : Michaelom ... in suam nobilitatem restituimus et per prescntes in perpetuum p-emus ... in nobilitate.
2.
być zobowiązanym do zapłacenia (kary); solvere debere
(multam)
TPaw IV p. 120 (a. 1405) : Nicolaus ... p-sit sex marcas, quod iudicio violenter aiebat.
AGZ XII p. 121 (a. 1444) : si ... intromissionem ... non daret, tunc tercia die totidem dampni p-bit, dampnum p-ns utique intromissionem dare ... habet.