General
Full Entry
More

PERCUTIO

Grammar
  • Formspercutio, percucio, percuttio,
  • Etymologyancient Latin
  • Inflectional type -ere, -cussi s. -cusi, -cussum
Meaning Outline
  • I. propr.
    • A.
      • 1. pulsare, ferire, caedere.
        • α. + frumentum terere, excutere
        • β. + oculum livore decolorare
      • 2. transfigere, laedere, vulnerare.
        • α. + dente frangere
        • β. + ad rotam rota affixum frangere
        • γ. incidere
      • 3. evertere, prosternere,
        • α. + aliquem equo
        • β. refl.+ per terram
      • 4. perimere, occidere.
    • B.
      • 1. + ad (supra) aliquid tormentorum ictibus petere
      • 2. + cum aliquo pugnare, contendere
      • 3. + super aliquem (aliquid, napadać na) incurrere, irruere,impetum facere
    • C.
      • 1. malleo tundere (metallum)
      • 2. cudere (nummos). formare,
    • D.
      • 1. concutere.
      • 2. pulsare, tractare (chordas, cymbala, cytharam sim
    • E.
      • 1. impingere, infigere
      • 2. + vulnus, plagam alicui:
  • II. transl.
    • A.
      • 1. + timore. percellere, quatere, ferire
        • α. enunt.+ suspicione dolore
        • β. + daemone capere, agitare
      • 2. + plaga taciturnitatis tremore membrorum inopinata clade peste fumo percellere, afficere (dolore, morbo),
    • B.
      • 1. + anathemate anathematis gladio sententia excommunicationis damnatione (crudeli inferni castigare, afficere,
      • 2. prosternere, vincere.
      • 3. + foedus, treugas iacere, inire.

Pełne hasło

PERCUTIO s. PERCUCIO s. PERCUTTIO, -ere, -cussi s. -cusi, -cussum
  • F.
  • G.
  • Bl.
  • S.
  • B.
  • O.
[?3.sg. con. praes. act. percutiet:
ŁASKI ComPriv fol. 186b : querulator surgat ... et statim percutiet duos ictus et tertium figat contra ventum (nisi typothetae mendum subest ).]
I. propr.
A.
1. bić, uderzać; pulsare, ferire, caedere. Glossae Pol.
KrMU p. 92,91 (a. 1432) : Cleparz venit a «clepye», quod est tango aut p-o.
PARK. p. 64 : «bith» id est p-sus ... «byl» id est p-ssit.
N.
α. frumentum młócić; terere, excutere
PEREGR. fol. q IVb : Gedeon p-bat et purgabat frumenta in torculari (cf. Vlg. Iud. 6,11 ).
NIC. BŁ. Serm. III p. 185 : non granum de palea p-itur, sed mundificatur.
β. oculum podbić (oko); livore decolorare
ARect I p. 582 (a. 1518) : monstravit ... oculum laesum et p-sum.
2. przebić, zranić, skaleczyć; transfigere, laedere, vulnerare. Glossae Pol.
AGZ XII p. 427 (a. 1438) : equm ... sibi p-sistis alias «ochromyly» violenter.
DŁUG. LibBen III p. 356 : p-sa est alias «przebito»arbor «klynem» (i. clavo ).
N.
α. dente rozgryzać; frangere
RFil XXII p. 26 (a. 1466) : p-o dente «syeko».
β. ad rotam łamać kołem; rota affixum frangere
DokMp I p. 316 (a. 1404) : sculteto ... concedimus ... iudicare, suspendere, decollare ... ad rotam p-re.
γ. wyciąć, naciąć; incidere
DokSul p. 349 (a. 1535) : in qua arbore est signum cum securi ter p-sum.
3. powalić, przewrócić; evertere, prosternere, v. gr. frumentum, segetes (de grandine: MPH IV p. 859, saec. XIV med. ; StPPP XII p. 503, a. 1534 ; de scrophis ib. I p. 242, a. 1389).
N.
α. aliquem equo i.q. deicere
TPaw III p. 21 (a. 1386) : ipsum p-sit ipsius equo violenter.
β. refl. per terram :
SEVER. p. 47 : ille cum maximo rugitu fletus p-ns se per terram ait etc.
4. zabić, uśmiercić; perimere, occidere. Glossae Pol.
RFil XXIV p. 67 (saec. XV in.) : Oza a Deo p-sus «poraBon» est (cf. Vlg. 2. Reg.6,7 ).
AGZ XVIII p. 562 (a. 1503) : quem equum p-sisti alias «ubylesch, umordowalesch».
Additur abl.
abscissa cervice ( WAPOW. Chr. p. 31 ) .
B.
1. ad (supra) aliquid ostrzeliwać, bombardować; tormentorum ictibus petere
Lites I p. 196 (a. 1339) : Crucifericum VIII machinis p-bant et p-serunt supra dictum castrum.
Ib. p. 270 (a. 1339) : Cruciferi habebant ... duas machinas, cum quibus p-bant ad civitatem et unum aliud instrumentum ... ad destruendum muros civitatis.
2. cum aliquo walczyć, bić się; pugnare, contendere
TPaw III p. 7 (a. 1386) : tecum volo gladijs p-re.
ZabDziej III p. 157 (a. 1491) : invadebat plebanalem curiam evocando eundem ad p-ndum secum.
Simili sensu refl. et mediopass. (e Pol.
bić się refl. ).
StPPP II p. 262 (a. 1421) : nec sibi servo ... precepit se p-re cum quopiam ... presertim cum dicto Mathia.
ArPrawn V p. 102 (a. 1440) : si ... Iudeus cum Cristiano ... mutua se contentione p-serint.
Syn.
rixari :
AKapSąd III p. 101 (a. 1504) : cum suis patronis, clericis et aliis personis ... rixatur, p-itur.
Occ. abs. rozbijać się, uprawiać rozbój; violentiam inferre
AKapSąd III p. 91 (a. 1501) : Mathias ... p-it et facit violentiam.
3. super aliquem (aliquid, cf. Pol. napadać na) napadać; incurrere, irruere,impetum facere
StPPP II p. 262 (a. 1421) : ipsius servus non exiuit de ipsius domo ad p-ndum super Mathiam.
AGZ XI p. 181 (a. 1441) : intrans domum sui kmethonis ... violenter in ipsum irruisset et super ipsum p-sisset.
Ib. p. 345 (a. 1449) : nocturnali tempore furtive p-sit super domum eius.
C.
1. klepać (metal); malleo tundere (metallum)
RachJag p. 156 (a. 1393) : pro auro p-so dicto «klepane slotto».
Ib. p. 202 (a. 1394) : pro auro p-so ad decorandum ecclesiam.
MatGórn p. 295 (a. 1595) : pro ... centenario cupri perfecti et p-si.
2. bić (monetę); cudere (nummos). N. in imagine kształtować; formare, v. gr. actiones suas (ad formam legis divinae: DŁUG. Op. p. 547 ) , facta dictaque sua (simplici non varia forma ib. p. 604 ) , opera sua (uno tenore id. Hist. I p. 443 = II p. 210 ed.nov.).
D.
1. wstrząsać; concutere.
2. uderzać w struny, grać; pulsare, tractare (chordas, cymbala, cytharam sim.).
E.
1. wbić; impingere, infigere
KsgCzer p. 198 (a. 1418) : kmetho p-sit wulgariter «jaszy» (i.q. palos ) quatuor in lacu per lutum.
Ib. p. 200 (a. 1418) : kmetho ... p-sit palos quatuor ... per meum lacum.
2. vulnus, plagam sim. alicui: zadać (ranę, cios): infligere, facere
Ztschr. LXXI p. 196 (a. 1338) : pro vulnere p-so ... Petro.
KsgKaz p. 117 (a. 1379) : Wirskos ... p-sit filio Jeschonis unum wlnus duellare.
StPPP VIII p. 75 (a. 1382) : pro duabus plagis ad faciem p-sis.
Ita saepius, v. gr:maxillatam (syn. inferre: TPaw III p. 345, a. 1395) , ictum ( ŁASKI ComPriv fol. 186b ). Cf. INCUTIO , 26 sqq.
Constr. ad A-E
: indicatur obi. a. sq. acc. b. sq. ad :
AKapSąd II p. 758 (a. 1511) : pugno p-sit ad illam ollam.
Ib. III p. 351 (a. 1531) : ad mensam p-ndo.
Cf. c. sq. in c. acc.
GALL p. 23,1 : Boleslauus ... evaginato gladio in auream portam p-ns.
StPPP VIII p. 273 (a. 1388) : p-ssit in faciem bis.
AGZ XIV p. 187 (a. 1445) : manu p-ns in mensam.
ARect II p. 37 (a. 1538) : p-bant in eum Vyelogowski et alii.
Ita saepius.
d. sq. per:
DŁUG. LibBen III p. 356 (diploma a. 1257) : recepto baculo debes per terram tangere seu p-re.
e. sq. super, cf. f. sq. supra cf. indicatur modus a. sq. abl., v. gr. vulneribus (duobus: BRUNO Qfr p. 63 ; ; lividis: AGZ XVI p. 48, a. 1467) , abscissa cervice (cf. ).
N.
aliquem lingua (i.q. alicui linguam praecidere
NIC. BŁ. Serm. III p. 4 : p-re hominem lingua est praecludere illi viam respondendi).
b. sq. ad:
KsgKaz p. 394 (a. 1397) : manu violenta p-sit ... servum ad maxillam.
Cf. Ita saepius. c. sq. in c. acc.
StPPP VIII p. 398 (a. 1397) : pane in faciem ipsum p-sit.
d. sq. in c. abl. , v. gr. aliquem in capite ( MARTIN. OP. Chr. p. 271 ) , in utero ( ib. p. 59 ), in genu ( Tom. X p. 382, a. 1528) . e. sq. inter :
BRUNO Pass. p. 31,12 : cum conto ... episcopum inter scapulas fortissime p-sit.
N.
inter se (mutuo) :
IurMas II p. 15 (a. 1472) : quotienscumque civis villanum aut villanus civem inter se mutuo p-serint.
Cf. infra 38. f. sq. per :
MARTIN. OP. Serm. p. 472 : cum ... sanctimonialem ... per posteriora p-ret manu.
IurMas III p. 276 (a. 1453) : quandocunque kmethones inter se per crines maxillis, pugnis aut aliis lenibus ... percussionibus se p-serint.
g. sq. post :
AKapSąd II p. 623 (a. 1475) : eandem ... pugno post collum p-sit.
h. sq. adv. vel locut. adv. , v. gr. enormiter ( AKapSąd III p. 180, a. 1514) , fortiter ( BRUNO Pass. p. 31,12), horribiliter (nimis: ŹrWaw VII p. 179, a. 1538) , valde ( AKapSąd III p. 180, a. 1514) , violenter ( AGZ XV p. 278, a. 1490) , sine misericordia ( StPPP VII p. 552, a. 1498). indicatur instrumentum a. sq. abl., v. gr. alapa ( ArPrawn VII p. 205, a. 1566) , bacello ( StPPP VII p. 552, a. 1498) , flagello ( AKapSąd ΙΠ p. 182, a. 1514) , manu ( MARTIN. OP. Serm. p. 472 et saepius), pugno ( AKapSąd II p. 623, a. 1475 et saepius), virga ( ib. p. 436, a. 1473) cett.
N.
percussione (cf. ). b. sq. cum, cf. et saepius. c. sq. in c. abl.
SCARB. Glor. p. 100 : in quo lapide hostem p-sit et devicit [David. (alluditur ad Vlg. 1. Reg. 17,49]).
Cf.
II. transl.
A.
1. ogarniać, poruszyć; percellere, quatere, ferire, v. gr. timore. Glossa Pol.
RFil XXIV p. 359 (saec. XV med.med) : timore «ogarnieny» p-si.
Item
delectatione (syn. titillare:
HESSE Matth. III p. 170 : anima incipit p-i et titillari aliqua delectatione.).
N.
α. suspicione (sq. enunt. obi.) i.q. suspicari
DŁUG. Op. p. 275 : Hungariae rex vehementi suspicione p-sus est, ne ... Andreas regnum invaderet;
item dolore i.q. dolere:
id. Hist. V p. 570 : Nicolaus dolore ingenti est p-sus et in bilem ... versus, quod ... in Kamyensem ecclesiam fuerat translatus.
β. de daemone opętać; capere, agitare
MARTIN. OP. Chr. p. 272 : ubi multoties a daemonibus p-bantur Christiani.
AH IV p. 129 (saec. XV) : quos p-it peccatifex.
2. porazić, dotknąć (cierpieniem, chorobą); percellere, afficere (dolore, morbo), item plaga taciturnitatis ( PEREGR. fol. y IIb) , tremore membrorum ( ib. p IIIa) , inopinata clade ( HERBORD p. 70 ) , peste sim. ( CodEp III p. 60, a. 1452 et saepius). Occ. de fumo :
THOM. Med. p. 121 : ex fumo ... p-nte cor et impediente motum eius.
N. locut.
aer percutiens morowe powietrze; pestilentia
ArPrawn I p. 246 (saec. XV) : propter aeris p-ntis valitudinem ... sinodum ... celebrare distulimus.
B.
1. ukarać, ugodzić; castigare, afficere, v. gr. anathemate ( *CodPom I p. 86, a. 1173 ; anathematis gladio : CatEpCr p. 55, saec. XV ex.ex) , sententia excommunicationis ( CodPom I p. 849, a. 1243) , damnatione (crudeli : MARTIN. OP. Serm. p. 36 nlb. ; inferni : JAC. PAR. Serm. fol. 108b) sim. Occ. abs. i.q. punire
DŁUG. Hist. V p. 285 : non statim p-batur scelerator sed differebatur ad poenam.
2. rozgromić, pokonać; prosternere, vincere.
3. foedus, treugas zawrzeć (przymierze, rozejm); iacere, inire.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)