- F.
- G.
- Bl.
- S.
- B.
- O.
ŁASKI ComPriv fol. 186b : querulator surgat ... et statim percutiet duos ictus et tertium figat contra ventum (nisi typothetae mendum subest ).]
I.
propr.
A.
1.
bić, uderzać; pulsare, ferire,
caedere.
Glossae
Pol.
KrMU p. 92,91 (a. 1432) : Cleparz venit a «clepye», quod est tango aut p-o.
PARK. p. 64 : «bith» id est p-sus ... «byl» id est p-ssit.
N.
α.
frumentum
młócić; terere,
excutere
PEREGR. fol. q IVb : Gedeon p-bat et purgabat frumenta in torculari (cf. Vlg. Iud. 6,11 ).
NIC. BŁ. Serm. III p. 185 : non granum de palea p-itur, sed mundificatur.
β.
oculum
podbić (oko);
livore decolorare
ARect I p. 582 (a. 1518) : monstravit ... oculum laesum et p-sum.
2.
przebić, zranić, skaleczyć; transfigere,
laedere, vulnerare.
Glossae
Pol.
AGZ XII p. 427 (a. 1438) : equm ... sibi p-sistis alias «ochromyly» violenter.
DŁUG. LibBen III p. 356 : p-sa est alias «przebito»arbor «klynem» (i. clavo ).
N.
α.
dente
rozgryzać;
frangere
RFil XXII p. 26 (a. 1466) : p-o dente «syeko».
β.
ad rotam
łamać kołem;
rota affixum frangere
DokMp I p. 316 (a. 1404) : sculteto ... concedimus ... iudicare, suspendere, decollare ... ad rotam p-re.
γ.
wyciąć, naciąć;
incidere
DokSul p. 349 (a. 1535) : in qua arbore est signum cum securi ter p-sum.
3.
powalić, przewrócić;
evertere, prosternere,
v.
gr.
frumentum, segetes (de grandine:
MPH IV
p. 859,
saec. XIV med.
;
StPPP XII
p. 503, a.
1534
; de
scrophis
ib. I
p. 242, a.
1389).
N.
α.
aliquem equo
i.q. deicere
TPaw III p. 21 (a. 1386) : ipsum p-sit ipsius equo violenter.
β.
refl.
per terram :
SEVER. p. 47 : ille cum maximo rugitu fletus p-ns se per terram ait etc.
4.
zabić, uśmiercić;
perimere, occidere.
Glossae
Pol.
RFil XXIV p. 67 (saec. XV in.) : Oza a Deo p-sus «poraBon» est (cf. Vlg. 2. Reg.6,7 ).
AGZ XVIII p. 562 (a. 1503) : quem equum p-sisti alias «ubylesch, umordowalesch».
Additur abl.
abscissa cervice (
WAPOW. Chr.
p. 31
)
.
B.
1.
ad (supra) aliquid
ostrzeliwać, bombardować; tormentorum
ictibus petere
Lites I p. 196 (a. 1339) : Crucifericum VIII machinis p-bant et p-serunt supra dictum castrum.
Ib. p. 270 (a. 1339) : Cruciferi habebant ... duas machinas, cum quibus p-bant ad civitatem et unum aliud instrumentum ... ad destruendum muros civitatis.
2.
cum aliquo
walczyć, bić się;
pugnare, contendere
TPaw III p. 7 (a. 1386) : tecum volo gladijs p-re.
ZabDziej III p. 157 (a. 1491) : invadebat plebanalem curiam evocando eundem ad p-ndum secum.
Simili sensu refl. et mediopass. (e Pol.
bić się
refl.
).
StPPP II p. 262 (a. 1421) : nec sibi servo ... precepit se p-re cum quopiam ... presertim cum dicto Mathia.
ArPrawn V p. 102 (a. 1440) : si ... Iudeus cum Cristiano ... mutua se contentione p-serint.
Syn.
rixari :
AKapSąd III p. 101 (a. 1504) : cum suis patronis, clericis et aliis personis ... rixatur, p-itur.Occ. abs. rozbijać się, uprawiać rozbój; violentiam inferre
AKapSąd III p. 91 (a. 1501) : Mathias ... p-it et facit violentiam.
3.
super aliquem (aliquid,
cf.
Pol.
napadać na)
napadać; incurrere,
irruere,impetum facere
StPPP II p. 262 (a. 1421) : ipsius servus non exiuit de ipsius domo ad p-ndum super Mathiam.
AGZ XI p. 181 (a. 1441) : intrans domum sui kmethonis ... violenter in ipsum irruisset et super ipsum p-sisset.
Ib. p. 345 (a. 1449) : nocturnali tempore furtive p-sit super domum eius.
C.
1.
klepać (metal); malleo
tundere (metallum)
RachJag p. 156 (a. 1393) : pro auro p-so dicto «klepane slotto».
Ib. p. 202 (a. 1394) : pro auro p-so ad decorandum ecclesiam.
MatGórn p. 295 (a. 1595) : pro ... centenario cupri perfecti et p-si.
2.
bić (monetę); cudere (nummos).
N. in imagine
kształtować; formare,
v.
gr. actiones suas (ad formam legis divinae:
DŁUG. Op.
p. 547
)
, facta dictaque sua (simplici non varia forma
ib.
p. 604
)
, opera sua (uno tenore
id. Hist. I p. 443 = II
p. 210
ed.nov.).
D.
1.
wstrząsać;
concutere.
2.
uderzać w struny, grać; pulsare,
tractare (chordas, cymbala, cytharam sim.).
E.
1.
wbić; impingere,
infigere
KsgCzer p. 198 (a. 1418) : kmetho p-sit wulgariter «jaszy» (i.q. palos ) quatuor in lacu per lutum.
Ib. p. 200 (a. 1418) : kmetho ... p-sit palos quatuor ... per meum lacum.
2.
vulnus, plagam
sim.
alicui:
zadać (ranę, cios): infligere, facere
Ztschr. LXXI p. 196 (a. 1338) : pro vulnere p-so ... Petro.
KsgKaz p. 117 (a. 1379) : Wirskos ... p-sit filio Jeschonis unum wlnus duellare.
StPPP VIII p. 75 (a. 1382) : pro duabus plagis ad faciem p-sis.Ita saepius, v. gr:maxillatam (syn. inferre: TPaw III p. 345, a. 1395) , ictum ( ŁASKI ComPriv fol. 186b ). Cf. INCUTIO , 26 sqq.
Constr.
ad A-E
: indicatur
obi.
a.
sq.
acc.
b.
sq.
ad :
AKapSąd II p. 758 (a. 1511) : pugno p-sit ad illam ollam.
Ib. III p. 351 (a. 1531) : ad mensam p-ndo.Cf. c. sq. in c. acc.
GALL p. 23,1 : Boleslauus ... evaginato gladio in auream portam p-ns.
StPPP VIII p. 273 (a. 1388) : p-ssit in faciem bis.
AGZ XIV p. 187 (a. 1445) : manu p-ns in mensam.
ARect II p. 37 (a. 1538) : p-bant in eum Vyelogowski et alii.Ita saepius.
d.
sq.
per:
DŁUG. LibBen III p. 356 (diploma a. 1257) : recepto baculo debes per terram tangere seu p-re.e. sq. super, cf. f. sq. supra cf. indicatur modus a. sq. abl., v. gr. vulneribus (duobus: BRUNO Qfr p. 63 ; ; lividis: AGZ XVI p. 48, a. 1467) , abscissa cervice (cf. ).
N.
aliquem lingua
(i.q. alicui linguam praecidere
NIC. BŁ. Serm. III p. 4 : p-re hominem lingua est praecludere illi viam respondendi).b. sq. ad:
KsgKaz p. 394 (a. 1397) : manu violenta p-sit ... servum ad maxillam.Cf. Ita saepius. c. sq. in c. acc.
StPPP VIII p. 398 (a. 1397) : pane in faciem ipsum p-sit.d. sq. in c. abl. , v. gr. aliquem in capite ( MARTIN. OP. Chr. p. 271 ) , in utero ( ib. p. 59 ), in genu ( Tom. X p. 382, a. 1528) . e. sq. inter :
BRUNO Pass. p. 31,12 : cum conto ... episcopum inter scapulas fortissime p-sit.
N.
inter se (mutuo) :
IurMas II p. 15 (a. 1472) : quotienscumque civis villanum aut villanus civem inter se mutuo p-serint.Cf. infra 38. f. sq. per :
MARTIN. OP. Serm. p. 472 : cum ... sanctimonialem ... per posteriora p-ret manu.
IurMas III p. 276 (a. 1453) : quandocunque kmethones inter se per crines maxillis, pugnis aut aliis lenibus ... percussionibus se p-serint.g. sq. post :
AKapSąd II p. 623 (a. 1475) : eandem ... pugno post collum p-sit.h. sq. adv. vel locut. adv. , v. gr. enormiter ( AKapSąd III p. 180, a. 1514) , fortiter ( BRUNO Pass. p. 31,12), horribiliter (nimis: ŹrWaw VII p. 179, a. 1538) , valde ( AKapSąd III p. 180, a. 1514) , violenter ( AGZ XV p. 278, a. 1490) , sine misericordia ( StPPP VII p. 552, a. 1498). indicatur instrumentum a. sq. abl., v. gr. alapa ( ArPrawn VII p. 205, a. 1566) , bacello ( StPPP VII p. 552, a. 1498) , flagello ( AKapSąd ΙΠ p. 182, a. 1514) , manu ( MARTIN. OP. Serm. p. 472 et saepius), pugno ( AKapSąd II p. 623, a. 1475 et saepius), virga ( ib. p. 436, a. 1473) cett.
N.
percussione
(cf.
).
b.
sq.
cum,
cf.
et saepius.
c.
sq.
in
c.
abl.
SCARB. Glor. p. 100 : in quo lapide hostem p-sit et devicit [David. (alluditur ad Vlg. 1. Reg. 17,49]).Cf.
II.
transl.
A.
1.
ogarniać, poruszyć;
percellere, quatere,
ferire,
v.
gr.
timore.
Glossa
Pol.
RFil XXIV p. 359 (saec. XV med.med) : timore «ogarnieny» p-si.
Item
delectatione
(syn.
titillare:
HESSE Matth. III p. 170 : anima incipit p-i et titillari aliqua delectatione.).
N.
α.
suspicione
(sq.
enunt.
obi.) i.q. suspicari
DŁUG. Op. p. 275 : Hungariae rex vehementi suspicione p-sus est, ne ... Andreas regnum invaderet;item dolore i.q. dolere:
id. Hist. V p. 570 : Nicolaus dolore ingenti est p-sus et in bilem ... versus, quod ... in Kamyensem ecclesiam fuerat translatus.
β.
de
daemone
opętać;
capere, agitare
MARTIN. OP. Chr. p. 272 : ubi multoties a daemonibus p-bantur Christiani.
AH IV p. 129 (saec. XV) : quos p-it peccatifex.
2.
porazić, dotknąć (cierpieniem, chorobą);
percellere, afficere (dolore, morbo),
item
plaga taciturnitatis (
PEREGR. fol. y IIb)
, tremore membrorum
(
ib. p IIIa)
, inopinata clade (
HERBORD
p. 70
)
, peste
sim. (
CodEp III
p. 60, a.
1452
et saepius).
Occ.
de
fumo :
THOM. Med. p. 121 : ex fumo ... p-nte cor et impediente motum eius.
N.
locut.
aer percutiens
morowe powietrze;
pestilentia
ArPrawn I p. 246 (saec. XV) : propter aeris p-ntis valitudinem ... sinodum ... celebrare distulimus.
B.
1.
ukarać, ugodzić;
castigare, afficere,
v.
gr.
anathemate (
*CodPom I
p. 86, a.
1173
;
anathematis gladio :
CatEpCr
p. 55, saec. XV
ex.ex)
,
sententia excommunicationis
(
CodPom I
p. 849,
a. 1243)
, damnatione (crudeli :
MARTIN. OP.
Serm.
p. 36
nlb.
; inferni :
JAC. PAR. Serm. fol. 108b)
sim.
Occ.
abs.
i.q. punire
DŁUG. Hist. V p. 285 : non statim p-batur scelerator sed differebatur ad poenam.
2.
rozgromić, pokonać;
prosternere,
vincere.
3.
foedus, treugas
zawrzeć (przymierze, rozejm); iacere,
inire.