- F.
- Th.
- B.
- L.
KodWp IX p. 268 (a. 1461) : Dorothea ... nos per diversa loca pedestra insequebatur.]
I.
1.
propr. pieszy
a.
de hominibus: pedes, qui pedibus incedit.
Abs. loco
subst.
pedester,,
-tris
m.
α.
żołnierz pieszy, piechur; miles
pedes.
Additur
cum lancea et gladio (
StPPP VII
p. 110,
a. 1497)
, cum securi et gladio (
ib.
p. 117,
a. 1497)
, cum securi et lancea (
ib. infra),
cum gladio et
cultro (
ib.
p. 122,
a. 1497).
β.
pieszy posługacz (w żupie solnej);
sc. famulus (in salis fodina)
ŻupKr p. 57 (a. 1518) : p-r habet septimanatim pro salario 3 grossos.
b.
de rebus: qui ad pedites spectat, peditum est,
v.
gr. iter, pugna, via.
Praec.
in locut.
α.
pedestri itinere
pieszo;
pedibus (saec.
XV);
cf.
etiam infra 222,6. Simili sensu gressu (
DŁUG. Op.
p. 311
).
β.
pedestri gradu
krok za krokiem, wolno; pedetemptim
DŁUG. Hist. III p. 320 (= V p. 345 ed.nov.) : ad monasterium Coprzywniczense ... lento et p-i gradu vehebatur Casimirus rex.
N.
α.
labor (obsequium, opera, opus)
praca służebna wykonywana bez użycia konia; opera serva quae equo non adhibito fit
DŁUG. LibBen I p. 17 : hortulanus quilibet tenetur unum diem in septimana p-i opere laborare.
ArHist X p. 44 (a. 1534) : coloni ... laborant labores p-es.
ArPrawn VII p. 159 (a. 1566) : a proletariis ac p-es operas exhibentibus ternos grossos creditori persoluet [debitor (cf.] ib. supra a singulis colonis operas aratro vel equo praestantibus).
OrdUst p. 29 (a. 1570) : incolae ad exhibenda manualia et p-ia obsequia praesto adessent.
Inde locut.
pedestrem diem laborare
odpracować dniówkę bez użycia konia
(wołu);
uno die operam servam
equo (bove) non adhibito
praestare
DŁUG. LibBen II p. 511 : hortulani censum non solvunt, sed quilibet laborat diem p-em in septimana.
ŁASKI LibBen I p. 621 : eorum hortulanorum quilibet omni septimana laborant unum diem personalem sive p-em.Cf. item ArHist X p. 73 (a. 1534).
Simili sensu
diem pedestri itinere laborare :
DŁUG. LibBen I p. 322 : hortulania absque agro ... unum diem p-i itinere in septimana laborat.
β.
rusticus
wieśniak odrabiający pracę służebną bez użycia konia
(wołu);
qui operam servam praestat
equo (bove) non adhibito
DokKujMaz p. 338 (a. 1392) : castrum ... cum omnibus ... homagys vasallatus ac quibusqunque eorum seruiciis ... rusticorum p-ium ac curruum.
γ.
veneratio
oddanie czci przez pieszego; quae a
pedite exhibetur
KADŁUB. p. 67 : rege ... Ungarie ... devotam illi Boleslao exhibente reverenciam, immo p-i veneracione occurrente.
2.
transl.
a.
stilus (oratio)
styl skromny, niewyszukany; simplex, submissus.
b.
sermo
proza;
i.q. prosaicus (saec.
XV).
II.
indecl. loco adv.
1.
pieszo, tj. bez konia
(wołu);
pedibus, sine equo
(bove)
AGZ IV p. 5 (a. 1357) : tenebuntur ... octo dies peccoribus seu equis et sex dies p-r quemcumque laborem ... laborare.
*KH V p. 5 (a. 1402) : Dorothea ... ad Sacrum Sanguinem p-r ... adducta.
ArHist V p. 261 (a. 1506) : nobiles, qui propter paupertatem ... p-r servire deberent, poterint licenter a dominis servari et in equo domini satisfacere servitio.Ita saepius.
2.
pieszo, tj. brodząc, bez łodzi;
pedibus, i. vadando, sine navi
AGZ XIX p. 240 (a. 1483) : piscari posset tragena ... solum p-r alias «brodzacz».Cf. et 607,12 sqq.