- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- Dc.
- NGl.
- L.
- A.
- O.
I.
propr. ustawiony w
szeregu, uszeregowany;
ordine dispositus (praec. de militum
acie).
N.
pugna
regularna bitwa; quae
aciebus ordinatis fit
(
DŁUG. Hist. I p.
482 =II
p. 249
ed. nov.
cf. Livium 22,5,7).
II.
transl.
A.
1.
uporządkowany, taki jak należy,
właściwy; ordine dispositus, decens, debitus.
Additur bene (
HESSE Matth. I
p. 55
)
, debite (
id. Quaest.
p. 246
).
N.
locut.
male
i.q. inordinatus
IANIC. p. 285 (epistula J. Górski a. 1539) : in malo regimine ac in male o-a republica nostra.
Praec.
theol.
SCARB. Sap. I p. 202 : o-issima prudentia summi Dei.
NIC. BŁ. Serm. I p. 106 : contritio debet esse ... integra non diminuta, o-a non confusa.
Constr.
sq.
quoad :
MATTH. Lect. I p. 141 : verus servus Dei... sit o-us quoad seipsum, quoad Deum vel proximum, quoad mundum.
JAC. PAR. RefEccl p. 114 : homo deberet esse animal regulatissimum et o-issimum ... quoad suas operationes a nobilissima forma procedentes.Cf. ORDINO II A 1
α.
2.
legalny, prawowity, ustalony prawem lub zwyczajem; legitimus, iure vel consuetudine institutus
HESSE Matth. IV p. 176 : est ... reprehensibile, si o-um dominum domus hospes praesenserit reprobare.
Visit. p. 130 (a. 1511) : a factoribus non compellantur villani ad labores non o-os.
StPPP VII p. 244 (a. 1545) : iure o-o liberum est cuilibet de rebus eius disponere.
B.
1.
a.
(de hominibus) wyznaczony (do pełnienia
jakiejś
funkcji); destinatus, institutus (ad
aliquid agendum)
,
v.
gr. in ministerium Jesu Christi
(de capitulo ecclesiae Cracoviensis
DokKKr I
p. 7,
a. 1219).
Cf.
ORDINO VI 1.
b.
(de rebus) przeznaczony (do czegoś); alicui rei aptus
ŹrWaw II p. 54 (a. 1506) : apparatus et res capelle ... pro divino cultu o-as.Cf. ORDINO V 2.
2.
wyświęcony, taki który otrzymał święcenia kapłańskie;
ad gradum sacerdotii promotus
StSyn III p. 13 : spiritualis potestas traditur o-o.
DŁUG. Hist. II p. 382 (= IV p. 133 ed. nov.): non o-i sed laici flagellatores.Cf. ORDINO VI 3.
3.
wynajęty do pracy, najemny; mercede
conductus
IurMas II p. 34 (a. 1478) : capitanei... non debent inter se homines ... profugos acceptare ... opidanos, familiares et ancillas o-as.
AGZ XVIII p. 331 (a. 1492) : famulum ... o-um alias «vgyednanego».Cf. ORDINO II B 2.
III.
phil.
t.t.
1.
należycie ułożony; bene
dispositus
BYSTRZ. Top. fol. n IVa : syllogismos o-os in premissis secundum dispositionem tertie figure.
WROCŁ. Dial. fol. F Ia : syllogismus est: due premisse o-e in debita qualitate et quantitate.
N.
praedicatio
orzekanie właściwe, zgodne z hierarchią orzeczników; explicat
GŁOG. Porph. fol. h Ib : predicatio ... directa vel o-a, in qua superius predicatur de inferiori vel propria passio predicatur de suo subiecto.
BYSTRZ. Log. fol. z VI Ia : in propositionibus, in quibus est predicatio o-a et directa, que sunt in materia naturali aut remota, particularis equiualet vniuersali quo ad esse verum vel falsum.
Item
praedicatum
id. AnalPost fol. I IIIb: talia predicata sint debite o-a, ita quod magis commune precedat et minus commune sequatur.
Constr.
sq.
in c.
abl.
2.
Przyporządkowany, ukierunkowany ku czemuś;
alicui rei destinatus
MATTH. Dial. fol. CXVa : sumptio sacramentalis Eucharistiae ad spiritualem tanquam in finem suum o-a est.
MatFil IV p. 70 (saec. XV in.in) : Deus secundum potentiam absolutam potest annihilare essentias rerum, sed hoc non potest potentia o-a, haec est sumpta sub ratione finis universi esse.
Additur
finaliter:
Gramm. p. 162 (saec. XV) : omnis doctrina ad tollendam ignoranciam est finaliter o-a.
BYSTRZ. Log. fol. b IVb : speculatio est operatio intellectus ad nihil aliud extra genus contemplationis finaliter o-a.Cf. ORDINO V 3.
Constr.
a.
sq.
ad
cf.
et 16.
b.
sq.
cum:
WROCŁ. Epit. fol. a Ia : philosophia est divinarum humanarumque rerum cognitio cum studio bene vivendi o-a.
c.
sq.
in
c.
acc.
cf.
WROCŁ. EpitConcl fol. i IIIa : o-e enim sunt omnes res summa sapientia in Deum, qui est finis vltimus.
d.
sq.
locut.
adverbialibus,
v.
gr. in ordine ad decorem universi (
HESSE Quaest.
p. 275
).
Distinguitur
essentialiter :
MatFil II p. 28 (saec. XV in.in) : in causis essentialiter o-is non est processus in infinitum.
BYSTRZ. Log. fol. c IIIa : in essentialiter o-is standum est ad aliquod primum.Ita saepius. Simili sensu per se (et principaliter)
id. AnalPost fol. c VIIa: omnis causa effectiua o-a per se et principaliter.
Opp.
per accidens:
GOST.
in
MatFil XI p. 29 : in causis ... per se o-is ... causa prima movet causas secundas (ed. -a) ad effectum, in causis autem o-is per accidens ... effectus producitur a causa prima praeter intentionem eius existens;item accidentaliter:
STOB. Parv. fol. C IIa : differunt cause per se sive essentialiter o-e a causis per accidens siue accidentaliter o-is.