Ogólne
Pełne hasło
Więcej

ORDINATUS

Gramatyka
  • Formyordinatus
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -a, -um
  • Część mowyprzymiotnik
Znaczenia
  • I. propr. ordine dispositus (praec. de militum acie)
  • II. transl.
    • A.
      • 1. ordine dispositus, decens, debitus.
      • 2. legitimus, iure vel consuetudine institutus
    • B.
      • 1.
        • a. destinatus, institutus (ad aliquid agendum)
        • b. alicui rei aptus
      • 2. ad gradum sacerdotii promotus
      • 3. mercede conductus
  • III. phil.
    • 1. bene dispositus
    • 2. alicui rei destinatus

Pełne hasło

ORDINATUS, -a, -um
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • NGl.
  • L.
  • A.
  • O.
I. propr. ustawiony w szeregu, uszeregowany; ordine dispositus (praec. de militum acie).
N.
pugna regularna bitwa; quae aciebus ordinatis fit ( DŁUG. Hist. I p. 482 =II p. 249 ed. nov. cf. Livium 22,5,7).
II. transl.
A.
1. uporządkowany, taki jak należy, właściwy; ordine dispositus, decens, debitus. Additur bene ( HESSE Matth. I p. 55 ) , debite ( id. Quaest. p. 246 ).
N. locut.
male i.q. inordinatus
IANIC. p. 285 (epistula J. Górski a. 1539) : in malo regimine ac in male o-a republica nostra.
Praec. theol.
SCARB. Sap. I p. 202 : o-issima prudentia summi Dei.
NIC. BŁ. Serm. I p. 106 : contritio debet esse ... integra non diminuta, o-a non confusa.
Constr. sq.
quoad :
MATTH. Lect. I p. 141 : verus servus Dei... sit o-us quoad seipsum, quoad Deum vel proximum, quoad mundum.
JAC. PAR. RefEccl p. 114 : homo deberet esse animal regulatissimum et o-issimum ... quoad suas operationes a nobilissima forma procedentes.
Cf. ORDINO II A 1
α.
2. legalny, prawowity, ustalony prawem lub zwyczajem; legitimus, iure vel consuetudine institutus
HESSE Matth. IV p. 176 : est ... reprehensibile, si o-um dominum domus hospes praesenserit reprobare.
Visit. p. 130 (a. 1511) : a factoribus non compellantur villani ad labores non o-os.
StPPP VII p. 244 (a. 1545) : iure o-o liberum est cuilibet de rebus eius disponere.
B.
1.
a. (de hominibus) wyznaczony (do pełnienia jakiejś funkcji); destinatus, institutus (ad aliquid agendum) , v. gr. in ministerium Jesu Christi (de capitulo ecclesiae Cracoviensis DokKKr I p. 7, a. 1219). Cf. ORDINO VI 1.
b. (de rebus) przeznaczony (do czegoś); alicui rei aptus
ŹrWaw II p. 54 (a. 1506) : apparatus et res capelle ... pro divino cultu o-as.
Cf. ORDINO V 2.
2. wyświęcony, taki który otrzymał święcenia kapłańskie; ad gradum sacerdotii promotus
StSyn III p. 13 : spiritualis potestas traditur o-o.
DŁUG. Hist. II p. 382 (= IV p. 133 ed. nov.): non o-i sed laici flagellatores.
Cf. ORDINO VI 3.
3. wynajęty do pracy, najemny; mercede conductus
IurMas II p. 34 (a. 1478) : capitanei... non debent inter se homines ... profugos acceptare ... opidanos, familiares et ancillas o-as.
AGZ XVIII p. 331 (a. 1492) : famulum ... o-um alias «vgyednanego».
Cf. ORDINO II B 2.
III. phil. t.t.
1. należycie ułożony; bene dispositus
BYSTRZ. Top. fol. n IVa : syllogismos o-os in premissis secundum dispositionem tertie figure.
WROCŁ. Dial. fol. F Ia : syllogismus est: due premisse o-e in debita qualitate et quantitate.
N.
praedicatio orzekanie właściwe, zgodne z hierarchią orzeczników; explicat
GŁOG. Porph. fol. h Ib : predicatio ... directa vel o-a, in qua superius predicatur de inferiori vel propria passio predicatur de suo subiecto.
BYSTRZ. Log. fol. z VI Ia : in propositionibus, in quibus est predicatio o-a et directa, que sunt in materia naturali aut remota, particularis equiualet vniuersali quo ad esse verum vel falsum.
Item
praedicatum
id. AnalPost fol. I IIIb: talia predicata sint debite o-a, ita quod magis commune precedat et minus commune sequatur.
Constr. sq.
in c. abl.
2. Przyporządkowany, ukierunkowany ku czemuś; alicui rei destinatus
MATTH. Dial. fol. CXVa : sumptio sacramentalis Eucharistiae ad spiritualem tanquam in finem suum o-a est.
MatFil IV p. 70 (saec. XV in.in) : Deus secundum potentiam absolutam potest annihilare essentias rerum, sed hoc non potest potentia o-a, haec est sumpta sub ratione finis universi esse.
Additur
finaliter:
Gramm. p. 162 (saec. XV) : omnis doctrina ad tollendam ignoranciam est finaliter o-a.
BYSTRZ. Log. fol. b IVb : speculatio est operatio intellectus ad nihil aliud extra genus contemplationis finaliter o-a.
Cf. ORDINO V 3.
Constr.
a. sq. ad cf. et 16.
b. sq. cum:
WROCŁ. Epit. fol. a Ia : philosophia est divinarum humanarumque rerum cognitio cum studio bene vivendi o-a.
c. sq. in c. acc. cf.
WROCŁ. EpitConcl fol. i IIIa : o-e enim sunt omnes res summa sapientia in Deum, qui est finis vltimus.
d. sq. locut. adverbialibus, v. gr. in ordine ad decorem universi ( HESSE Quaest. p. 275 ).
Distinguitur
essentialiter :
MatFil II p. 28 (saec. XV in.in) : in causis essentialiter o-is non est processus in infinitum.
BYSTRZ. Log. fol. c IIIa : in essentialiter o-is standum est ad aliquod primum.
Ita saepius. Simili sensu per se (et principaliter)
id. AnalPost fol. c VIIa: omnis causa effectiua o-a per se et principaliter.
Opp.
per accidens: GOST. in
MatFil XI p. 29 : in causis ... per se o-is ... causa prima movet causas secundas (ed. -a) ad effectum, in causis autem o-is per accidens ... effectus producitur a causa prima praeter intentionem eius existens;
item accidentaliter:
STOB. Parv. fol. C IIa : differunt cause per se sive essentialiter o-e a causis per accidens siue accidentaliter o-is.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)