General
Full Entry
More

OPPORTUNUS

Grammar
  • Formsopportunus, oportunus, opurtunus, opportuna, opportuna
  • Etymologyancient Latin
  • Inflectional type -a, -um -orum -orum
  • Part of Speechadjectivenounnoun
  • Genderneutre
Meaning Outline
  • I.
    • A.
      • 1. qui tempori convenit, tempore idoneo fit.
      • 2. instans, praesens
    • B.
      • 1. idoneus, aptus, conveniens.
      • 2. commodus, utilis.
      • 1.
        • a. abs.
        • b.
        • c.
      • 2.
  • II. obiectus, expositus. obligatus
  • III.
    • 1. necessarius, summe utilis
      • α. supellex, apparatus
      • β. negotia necessaria
    • 2. indigens, qui aliqua re opus habet

Pełne hasło

OPPORTUNUS s. OPORTUNUS s. OPURTUNUS, -a, -um
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • NGl.
  • A.
  • O.
[ comp. magis opportunior : BIEM p. 31 : modum, qui Ecclesiae magis oportunior, eligamus. superl. plurimum opportunus: KodMp I p. 62 (a. 1258) : presentia ... plurimum oportuna. summe oportunus: DokMp V p. 14 (a. 1402) : necessarium fore et summe opportunum.]
I.
A.
1. dogodny co do pory, odpowiedni w czasie; qui tempori convenit, tempore idoneo fit.
2. bieżący, obecny; instans, praesens
KodPol III p. 389 (a. 1428) : quarum litterarum ... in defensionem libertatum ... produccionem ... exigit necessitas o-a.
AGZ XIV p. 453 (a. 1455) : equitavi ad terminum ... hodiernum et neglexi res meas (i. negotia ) o-as sicut triginta marcas.
B.
1. odpowiedni, stosowny, właściwy; idoneus, aptus, conveniens.
N. iur.
clausulae et articuli iuris ( KodWp III p. 97, a. 1358 et saepius), litterae iudicis ( AKapSąd II p. 24, a. 1417 et saepius), probatio ( ArHist V p. 129, a. 1455) , processus ( ŹrWaw I p. 60, a. 1479). Praec. iudicium:
StPPP IX p. 82 (a. 1469) : in iudicio o-o alias «potrzebnym»et in die longiori sententiam iuris supremi actor pro iure suscepit.
KodWiel p. 48 (a. 1512) : nobis in iudicio bannito o-o residentibus.
N. de homine:
przydatny; necessarius
KodWp I p. 25 (a. 1290) : in quo ... cenobio collocentur moniales ... centum numero ... adiunctis eisdem viginti fratribus... exceptis conversis, qui ibidem fuerint o-i.
2. dogodny, korzystny; commodus, utilis.
N. abs. loco
subst. opportuna,, -orum n. korzyści; commoda
KADŁUB. p. 169 : Mithridates Bityniam transcendens o-a queque victorie sue meditatur.
Notabiliora quaedam ad A-B:
1. constr.
a. abs.
b. sq. dat.
c. sq. ad.
2. locut. impers. (alicui) opportunum est (fit, exsistit); item expedit ( KodWp III p. 669, a. 1394) .
Constr. sq. inf. vel enunt. fin.
II. wystawiony, narażony na coś; obiectus, expositus. Occ. podległy, zobowiązany; obligatus
KodMp II p. 229 (a. 1313) : de qualibet curia per plaustrum lignorum ... sunt nobis adducere o-i incolae.
III. accedit ad vim vocis necessarii
1. potrzebny, konieczny, niezbędny; necessarius, summe utilis
KodWp III p. 43 (a. 1355) : conferimus ... soltheto ... in silva nostra ... ligna excidere o-a.
KsgCzer p. 157 (a. 1416) : si aliquis ex ... arbitris defuerit propter aliquam absentiam o-am, tunc loco absentis ... alium debent statuere.
DŁUG. Op. p. 237 : quae numismata ... in decus ecclesiarum ... in calices et vasa o-a ... distribuit b. Cunegundis.
Locut. impers.
opportunum est potrzeba; oportet
DokMp I p. 175 (a. 1372) : scultetus .... in equo ... quocumque o-um fuerit, nobis tenebitur ... deservire.
Ib.IV p. 18 (a. 1375) : heredes nobis ... in equis... servire sint asstricti, quotienscumque in dicta terra ... fiat o-um.
Syn.
necesse est ( APozn I p. 225, a. 1455 et saepius).
N. constr. sq.
de :
RachJag p. 394 (a. 1412) : legumina de quibus erat o-um.
Abs. loco
subst. opportuna,, -orum n.
α. niezbędne wyposażenie, przybory; supellex, apparatus
RachJag p. 165 (a. 1393) : carpentario, qui ... equisteria et alia o-a reforma verat.
Tom. III p. 426 (a. 1515) : nostros oratores ... plane instruximus ac de o-is ad tantum itineris emetiendum commode providimus.
Cf. NECESSARIUS
β. pilne sprawy,interesy; negotia necessaria
AKapSąd II p. 63 (a. 1425) : propter temporis angustiam et quedam o-a tunc vobis imminencia nequivistis comparere.
KodLit p. 318 (a. 1426) : vobiscum habemus aliqua ardua et o-a pertractare.
ConcPol II p. 21 (a. 1445) : plebani ... pro aliquibus o-is ... nos episcopum visitent.
Cf. NECESSARIUS
2. taki, który czegoś potrzebuje; indigens, qui aliqua re opus habet
KsgKaz p. 344 (a. 1395) : ad labores prefatos Petrus ... debet arenam ducere, de quanta fuerit o-us.
BiblMuz I 2, p. 192 (a. 1405) : fueramus requisiti, ut ... ad ipsos (sic ) in Bochnia visitaremus, allegantes se nostri fore ardue ... o-os.
KsgPrzem I p. 171 (a. 1429) : si ... Dobak de pecuniis suis ... fuerit o-us, tunc Petrus ... eandem pecuniam ... solvere debet.
Cf. NECESSARIUS
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)