- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- Dc.
- NGl.
- N.
- A.
I.
propr.
A.
1.
praca (zwł. fizyczna), zajęcie, trud;
negotium, labor.
Glossa
Pol.
GLcerv p. 658 : o-a ... significat ipsam actionem et laborem seu obsequium, quod quis praestat «posługa, robota, ssarwark ... praca».
Definitur opposito adi.
mineratoria (
IusMet
p. 217, a.
1511)
, nautica
(
Tom. VII
p. 376, a.
1525),
item
manualis (
RevVlad
p. 3
et passim
ib.
),
pedestris (
ib.
p. 73
:
laborant coloni singulis
diebus pedestri o-a;
cf. infra 34).
N.
mercium
handel; mercatura
CorpJP III p. 455 (a. 1519) : mercatores et institores in exercitio et o-a mercium suarum ita se gerere debent ... sicut regia maiestas ... instituerit.
Praec.
pl. prace
służebne w prawie feudalnym; servitia a subditis domino
feodali praestanda
SchlUrk p. 343 (a. 1260) : quando collecta fiet ... vel o-ae aliquae imminebunt, homines episcopi ... per camerarios exigantur.
StPPP II p. 942 (a. 1501) : incolas ... ab omnibus solucionibus, servicijs operum seu o-arum ... facimus immunes.
Additur
gen.
laborum (
ArHist IX
p. 373, a.
1576
:
prediales agri ... steriles sunt redditi ... ob ... inofficiosas laborum
o-as)
vel
adi.
ArPrawn VII p. 159 (a. 1566) : a proletariis ac pedestres o-as exhibentibus (cf. ib. supra a ... colonis o-as aratro vel equo prestantibus).
2.
działalność, czynność, uczynek; actio, occupatio, officium.
Definitur gen. subi., v. gr.
militis
(
DŁUG. Hist.
I p. 286 =II
p. 46
ed. nov.),
praeconis (
ArPrawn VII
p. 77, a.
1566
:
pretium o-arum
praeconis)
;vel
gen.
explic.
,v.
gr. misericordiae (
KodMp IV
p. 460, a.
1447)
, pietatis (
PommUrk II
p. 179, a.
1267),
pastoralis curae (
StSyn I
p. 46
)
; item
adi.
,
v.
gr. pia (
KodMp IV
p. 363,
a. 1440).
N.
facti
czyn dokonany;
factum
ZABOR. Tract. p. 33 : voluntas prava faciendi reputatur pro o-a facti (alluditur ad Vlg. Matth. 5,28 ).
N.
locut.
α.
operam dare (navare) alicui rei
oddawać się czemuś; studere,
v.
gr. avaritiae (
DŁUG. Hist. III
p. 478
)
, probitati, modestiae, frugalitati (
id. Op.
p. 9
),
vitae contemplativae (
JAC. PAR. Opln
p. 437
)
, enormitatibus (
AKap Sąd III
p. 133,
a. 1509),
cett.
β.
operas ingerere (in aliqua re)
wtrącać się; se
immiscere
*Lites II p. 173 (a. 1413) : qui o-as ingerit in negocio eum non spectante, suspectus est.
3.
przysługa, staranie, pomoc; officium, meritum,
ops.
N.
de
medicina
CRIC.
in
Tom. I p. 45 (a. 1509) : de unguento ago gracias, optimam mihi o-am navavit.
Iuncturae verbales notabiliores ad
1
-3: operam(-as) applicare (
UrkBBr
p. 85, a.
1284
et saepius), (ap)ponere (
ib.
p. 121, a.
1284
et saepius), edere (
DŁUG. Hist. IV
p. 536,
cf. Th.
IX 2,666,31
sq.
), facere (
AKapSąd III
p. 233,
a. 1431,
cf. Th.
IX 2,666,35), intendere (
DŁUG. Hist. V
p. 647,
cf. Th.
IX 2,666,41
sq.
), ministrare (
KodWp III
p. 337, a.
1369)
, parare (
CIOŁ. Lib. I
p. 44
)
, porrigere (
AGZ VIII
p. 101,
a. 1432)
, subire (
PAUL. CR.
p. 139,
v. 42
); item
opera uti (saec .
XV) perfungi (saec . XV) de
servire (
Tom. III
p. 370, a.
1515).
Opp.
operam perdere,
ludere (saec. XVI); item frustra operam et impensam facere (
Tom. I
p. 191, a.
1511)
, operae parcere (
ib. III
p. 287, a.
1514).
Accedit
constr.
a.
sq.
dat.
b.
sq.
acc.
Dogiel I p. 114 (a. 1509) : demus o-am id, ut etc.
Tom. I p. 184 (a. 1511) : id dabit o-am et enitetur ut etc. .
c.
sq.
ad.
d.
sq.
apud :
ArHist X p. 171 (a. 1533) : promisit ... o-is suis (sic ) navare apud suam regiam maiestatem ut etc.
e.
sq.
circa :
KodLit p. 322 (a. 1426) : quod ... aliquam o-am circa curam palatini ... posset adhibere medicus.
f.
sq.
de :
AKapSąd III p. 304 (a. 1516) : ut ... de instauratione domorum o-am dent.
Tom. VIII p. 44 (a. 1526) : de bono statu maiestatis ... regie curam et o-am ... sumere.
g.
sq.
erga :
DŁUG. Hist. I p. 92 (= I p. 152 ed. nov.): quisque o-am suam ... erga consortem et filios Pompilii se pro viribus navaturum repromittit.
h.
sq.
in
c.
acc.
DŁUG. Hist. IV p. 536 : qui in rem publicam nullam o-am, sed in ferarum tantummodo capturam edidissent.
i.
sq.
in
c.
abl.
j.
sq.
pro :
AKapSąd III p. 233 (a. 1431) : si facient o-am diligentem pro actu carnali faciendo.
ArHist V p. 106 (a. 1452) : de ... reddicione o-e pro copula carnali.
RevVlad p. 3 : manualem o-am ... praestare solent pro aedificiorum reformatione.
k.
sq.
super
*CodVit p. 651 (a. 1424) : super quo prebuit diligentem o-am (cf. CIOŁ. Lib. I p. 144).
AAlex p. 525 (a. 1506) : episcopo super... illud supremas o-as suas effectuales adhibendas offerentes.
l.
sq.
enunt.
fin.
B.
locut.
1.
adverbiales
a.
(ope et) opera alicuius
za sprawą, staraniem; aliquo auctore.
Simili sensu
per opus et operam alicuius (
FormJ
p. 38
)
.
b.
omni opera
z całych sił, gorliwie; enixe, diligenter, summo studio (
*KodKKr I
p. 36, a.
1247
;
CodEp II
p. 184, a.
1425
;et saepius); simili sensu
summo studio et opera (
CodEp III
p. 474,
a. 1500)
; item
opera accommodata (
KADŁUB.
p. 101
:
si ... ad melioris vite frugem accommodatiore o-a studuisset).
c.
data (dedita) opera
z rozmysłem, umyślnie, celowo; e consilio, de industria (saec. XVI).
Occ.
ex data opera
samowolnie; ad arbitrium
ARect II p. 133 (a. 1546) : se id non temere nec ex data o-a fecisse, verum de speciali admissione ... domini ... rectoris.
2.
nominales
operae pretium
coś ważnego; res
magni momenti,
laudabilis, gravis.
Praec.
in iuncturis
operae pretium est (videtur;
item loco obi. c. verbis
ferre, habere sim.).
α.
warto; utile
est;
simili sensu operae est (saec.
XV-XVI).
β.
należy;
oportet.
II.
meton.
A.
1.
robotnik; operarius
(saec. XVI) .
Praec.
drukarz;
impressor
*Tom. XIII p. 336 (a. 1531) : tradidi ... illum libellum illico meis o-is.
2.
zapłata (za pracę), wynagrodzenie; laboris pretium,
salarium
PommUrk II p. 267 (a. 1272) : altera marca cedet ad o-am sacerdotis officiantis dictam domum hospitalis.
ZabDziej III p. 135 (a. 1491) : qui meduendo se ad o-am medici exsolvit marcas duas.
RachWaw p. 12 (a. 1507) : ad solvendam materiam et o-am laborantium in aedificio incepto.
B.
accedit ad vim vocis operis
1.
dzieło, wytwór;
opus confectum.
2.
sztuka, kunszt; ars
Tom. IV p. 240 (a. 1517) : cinguli aurei potius o-a quam ... pondere conspicui.
N.
locut.
mala (et perversa) opera
nieumiejętnie, niedbale; ineleganter,
neglegenter
ARect II p. 139 (a. 1547) : chirothecarium mala et perversa o-a easdem chirothecas perfecisse.
3. (e
Pol.
dzieło)
określonej wielkości działka robocza w kopalni soli; salisfodinae certa quaedam pars vel locus designatus, quo sal effoderetur
IusMet p. 95 (a. 1335) : servitia ... quae nobis ... ostendit advocatus circa ... salisfodinas nostras ... ipsas per labores fornatorum augmentando et o-as alias «dziala» laboratorum in laboribus ipsorum regendo et ad labores ipsos instituendo.Cf. I. OPUS II B 2 d.