- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- Dc.
- NGl.
- B.
- L.
- A.
- H. (ho-),
- N.
- O.
I.
propr. ciężar,
ładunek;
moles,sarcina.
Occ.
waga; pondus
RevVlad p. 1 : aestimatio siliquarum pro o-e aestimatur.
II.
transl.
A.
1.
trud,wysiłek, uciążliwość; incommodum, molestia, labor.
Locut.
adv.
α.
uno onere
za jednym razem; una opera
GALL p. 52,3 : sit tuum quantumcumque uno h-e deportare ... conaris (cf. ChrPP p. 450).
β.
cum onere et sudore
uciążliwie, z
trudem; graviter, incommode
KodMp II p. 265 (a. 1329) : vitam communem ducunt religiosi non cum modico o-e et sudore.Occ. niewola, ucisk; iniqua condicio, servitus
CantMAe I nr. 52, v. 7b: quod te duce simus tuti pharaonis o-e.
2.
obciążenie, zobowiązanie (zwł. pieniężne);
obligatio,
praec.
expensarum, solutionis, debitorum sim., item residentiae
personalis (
DokMp VIII
p. 63, a.
1439).
N. locut.
α.
in onere alicuius esse
mieć wobec kogoś zobowiązania;
i.q. obligatum esse
PommUrk III p. 451 (a. 1283) : si ... actor ... fuerit in o-e alicuius.Formulae in textibus iur. obviae
β.
sub (fide
vel
honore et) onere iuramenti (praestiti)
pod przysięgą; iure iurando praestito,
v.
gr.
teneri
sim.(
HumRef
p. 8,
a.1400
;
KodUJ I
p. 89, a.
1410
;
CodEp II
p. 44, a.
1411
;
AUnii
p. 53, a.
1413
;et saepius);simili sensu
sub onere conscientiae ((
CracArt suppl.
II
p. 73,
a. 1436
;
AGZ II
p. 140,
a. 1453)
;vel
iuxta onus conscientiae (
ZapSądWp I
p. 146,
a. 1403
:
iudex iuxta ius et h-s
consciencie wlgariter «poduszi» recognouit).
γ.
ex (sub) onere
z tytułu;
ex officio
AKapSąd II p. 61 (a. 1425) : o-e reverencie et obediencie, ad quam nobis de iure tenemini ... precipimus.
StPPP III p. 39 : dignitarii ... ad illa sunt ex o-e dignitatum et officiorum suorum districtius obligati.
δ.
in onus
tytułem; titulo,
loco
ARect I p. 832 (a. 1537) : vestem ... dederat in o-s vadij.
3.
świadczenie, danina, podatek; tributum,munus.
Praec.
pl. ciężary
prawa książęcego; iuris feodalis munera
CodSil(M) III p. 126 (a. 1226) : liberum ... tam a solutione decimarum ... quam servitiorum aliorumque o-um quorumcumque.
KodMp I p. 21 (a. 1234) : prestantes ... sibi ab omnibus o-bus in sylua ... angariarum ... absolutionem.Ita passim saec. XIII-XV. Glossa Pol.
KodTyn p. 497 (a. 1471) : bona praemissa ... eximimus ab omnibus o-bus, consuetudinibus, quae vulgariter «scharwarki» nuncupantur.
Iuxta posita
angariae (
AUnii
p. 200, a.
1569)
, expensae (
KodWp III
p. 48, a.
1356)
, gravamina (
DokMp I
p. 150, a.
1365)
, iura (
DokKujDobrz
p. 32, a.
1317
et saepius), praestationes (
KodWp I
p. 212,
a. 1246)
, servitia (cf.
et saepius).
Additur
a.
gen.
explic.
,v.
gr. angariarum (cf.
supra 1029,46), census (
KsgDoch
p. 143
)
, defensionis (
ArHist V
p. 262,
a. 1506)
, expeditionis bellicae (
DokMp I
p. 172,
a. 1369
et saepius), laborum (
ArPrawn I
p. 207,
saec. XV)
, solutionis (
DokMp I
p. 144,
a. 1364
et saepius), servitutis (
AKapSąd II
p. 938,
a. 1504),
item hospitalitatis (
KodWp III
p. 759,
a. 1303)
, prandiorum (
ArPrawn X
p. 482,
a. 1416).
b.
adi.
,v.
gr.
bellica (
Tom. IV
p. 225,
a. 1518)
, civilia (
DokPrz
p. 67, a.
1522
et saepius),
tributalia et censualia
(
StPPP VI
p. 162,
a. 1519)
.
Occ.
koszty, płatności; expensae
KodWp III p. 77 (a. 1357) : pro sustentacione rectoris ipsius ac eciam ad alia o-a supplenda eidem ecclesie decimas ... attribuimus.
RachBon III p. 110 : distributa in o-a domus exactionis frumentariae.
B.
1.
zadanie (do wykonania), obowiązek, funkcja;
debitum, munus, officium.
Dicitur
antae gravitatis (
KodMp IV
p. 272, a.
1432)
, tanti ponderis (
GALL
p. 2,5).
Definitur
a.
gen.
,
v.
gr.
matrimonii concludendi (
DŁUG. Hist. IV
p. 279
)
, templi (
CIOŁ. Lyr.
p. 157
).
Praec.
α.
eccl.
(refertur ad munera sacerdotum)
ecclesiae (
ŁASKI
LibBen I
p. 60
:
pro o-bus ... ecclesiae supplendis tenet et
observat
presbyter duos vicarios; cf. ib. p.
650)
,
curae animarum
(
AKapSąd II
p. 626,
a. 1477)
,
cantandi missam
(
DŁUG.
LibBen I
p. 451
;
;item
in celebranda missa , cf.
infra 46); simili sensu abs.
ŹrWaw I p. 37 (a. 1471) : mansionarii ... o-a alias unam missam septimanatim ... adimpleant.
Ib. II p. 128 (a. 1512) : triginta marcas ... pro fundando altari ... in vim et spem o-um ... per ipsos altaristas ... pro anima Jacobi ferendorum.
β.
iur.
arbitrationis (
APozn II
p. 18,
a. 1472)
,
compromissi
(
ib. I
p. 362,
a. 1464),
exsecutionis
testamenti (
AKapSąd III
p. 378,
a. 1500
; item
exsecutoris :
StPPP VI
p. 224,
a. 1523)
, fideiussoriae (
DokMp VIII
p. 100,
a. 1440)
, iudicatus
(
StPPP II
p. 192,
a. 1413)
, probationis (
KodUJ I
p. 145,
a. 1424
et saepius),
procurationis (
Lites I
p. 67,
a. 1339
; syn.
mandatum :
KodTyn
p. 493,
a.
1470
et saepius; simili sensu
causae :
StPPP VIII p. 757, a. 1399 : prepositum ... contra Pelkam intercessit assumens in o-s causae).
b.
constr.
sq.
in
c.
abl.
DokMp I p. 225 (a. 1385) : rector... ecclesie ... o-s in celebranda missa omni die sabbati de ... gloriosa Dei genitrice Maria ... non recusaret.
DŁUG. Op. p. 425 : quo ... o-a ecclesiae Cracoviensis in administranda cera et vino decentius explerentur.
2.
urząd, godność;
honor,dignitas, officium,
v.
gr.
archidiaconatus (syn.
officium:
DŁUG. LibBen I
p. 78
)
, episcopatus (syn.
honor
id. Hist. V
p. 36
)
, dignitatum et
officiorum (
StPPP III
p. 39
)
, cancellariae (
ArPrawn I
p. 206, saec.
XV)
,
regiminis (
DŁUG. Hist. II
p. 67=III
p. 80
ed. nov.)
, sacerdotii (
StSyn III
p. 36
),
item gubernatoris (
DŁUG. Hist. IV
p. 547
)
, rectoris (
KrMU
p. 56, a. fere
1413).
Occ.
sq.
adi.
pontificale (syn.
munus:
ArPrawn I
p. 486, a.
1564)
.
Iuncturae verbales notabiliores ad
I—II:
a. onus (as)sumere; simili sensu
acceptare (
AKapSąd III
p. 193,
a. 1518)
, amplecti (
CodVit
p. 603,
a. 1423)
, recipere (
Lites II
p. 146,
a. 1413),
porro ferre
(item inferre:
StPPP VI
p. 384,
a. 1530
; perferre:
AKapSąd II
p. 626,
a. 1477
; sufferre:
HumRef
p. 9, a.
1400
et saepius);simili sensu absolvere (
Tom. IV
p. 255,
a. 1518)
, administrare (
DŁUG. Op.
p. 23
)
, curare (
Tom. VII
p. 267,
a. 1525)
, exercere (
KodWp V
p. 246,
a. 1416
et saepius),
exhibere (
KodKujDobrz
p. 32, a.
1317
et saepius), explere (
KodUJ I
p. 62, a.
1404
et saepius;
(ad)implere:
ArHist
XII 2,
p. 336,
a. 1411
;
ŁASKI LibBen I
p. 650
;
; supplere
ib.
p. 60
;
; complere:
AGZ III
p. 248,
a. 1485
; item onerum completio:
AKapSąd III
p. 346,
a. 1525)
, facere (
KodWp V
p. 246,
a. 1416
; perficere:
Tom. IV
p. 255,
a. 1518)
, gerere (
ArHist V
p. 262,
a. 1332)
, habere (
DŁUG. LibBen I
p. 451
)
, impendere (
KodUJ IV
p. 102,
a. 1529)
, intercedere (
AGZ VII
p. 186,
a. 1494)
, obire (
DokPrz
p. 67, a.
1522
et saepius; subire:
KodKrak
p. 592,
a. 1460)
, observare (
KodWp III
p. 759,
a. 1303
;
Visit.
p. 308,
a. 1431)
, peragere (
Tom. III
p. 327,
a. 1515)
, praestare (
RevVlad
p. 49
)
, prosequi (
CodVit
p. 1067,
saec. XV)
, solvere (
CIOŁ. Lyr.
p. 157
)
, tenere (
KodUJ III
p. 154,
a. 1490
; sustinere:
MatPis II
p. 2, a.
1533)
, tollere (
IANIC.
p. 17,
v. 90
), item ad onus teneri (
MatPis II
p. 2,
a. 1533)
, se astringere (
ZabDziej III
p. 5, a.
1490)
, oneri se
submittere (
APozn II
p. 18, a.
1472
;
CorpJP III
p. 278,
a. 1513).
Opp.
oneri succumbere (saec. XV), cedere (
DŁUG. Hist. V
p. 36
)
, renuntiare (
PommUrk II
p. 381,
a. 1278).
b. onus (alicui) annectere, committere, dare, imponere,
simili sensu adiungere (umeris alicuius:
AGZ VII
p. 117,
a. 1469)
, redigere (in aliquem:
DŁUG.
Hist. V
p. 517
).
Opp.
onus exonerare (
KADŁUB.
p. 178
)
, sopire (
ib.
p. 57
),
removere (
DokMp I
p. 150,
a. 1365),
item aliquem ab onere absolvere (
KodWp I
p. 212,
a. 1246
; etiam ab oneribus absolutio:
KodMp I
p. 21,
a. 1234)
, eximere (
DokMp I
p. 144,
a. 1364)
, ab (in) onere relevare (
KodMp II
p. 208,
a. 1303
;
KodWp III
p. 48,
a.
1356)
.
III.
(singulare) ramię; confunditur
c.
voce
umeri:
KodMaz(L) p. 136 (a. 1400) : que in h-bus, dorso vel brachio hominis deportari possint.