- F.
- G.
- Bl.
- S.
- Dc.
- NGl.
- A.
- N.
[
generis
m.
acc.
sg.
nominem :
AKap
p. 262
(a. 1522)
:
priorem nominem reassumpsit.
acc.
pl.
nomines:
KrMU
p. 84 (a. fere
1416):
qui nomines terminorum
obmiserunt.]
I.
A.
1.
imię, nazwa;
appellatio, nuncupatio (rerum
vel hominum)
N.
etymologiam m.
ae.
HESSE Matth. I p. 283 : cum n-en sit dictum a notamine sive a notitia.Per abundantiam nominis nuncupatio ( ArPrawn I p. 35, a. 1417) vel vocabulum ( ArSang V p. 198, a. 1527).
Praec.
proprium
et
abs.
:
imię własne;
distinguitur a
cognomine :
ZabDziej I p. 408 (a. 1593) : n-a et cognomina scabinorum exarantur: Matias Zbigieni (sic ), Ioannes Feyna.
N.
festum sancti
nominis Iesu die 14 Ianuarii cerebrari solitum (
LibMortVinc
p. 8, saec.
XVI)
.
In formulis (de, ex) nomine
a.
imieniem;
cui nomen est; simili
sensu
sub nomine (
KodWp V
p. 31, a.
1403),
item
nominis (
TPaw IV
p. 772,
a. 1400
:
n-is Miszliborius kmetho).
b.
imiennie, po imieniu;
nominatim; simili sensu
per nomen
(
DŁUG. Hist. V
p. 364
et saepius).
Occ.
sensu latius
transl.
mianowicie, w szczególności; nimirum,
imprimis
*SamlUB p. 210 (a. 1333) : ex n-e insuper hoc adiecto, quod etc.
StPPP VIII p. 456 (a. 1398) : non habet impedire pro omnibus causis Nicolaum ... et n-e pro hereditate Dunossy.
Somm. I p. 777 (a. 1355) : speciali... ex n-e interpretamur, diffinimus et declaramus quod etc.
N.
constr. sq. enunt. obi.
TPaw IV p. 115 (a. 1405) : debet iurare ... tali n-e, sicut non recepi... capete grossorum.
c.
alicuius
w imieniu;
i. q. vice,
auctoritate.
Occ.
pl.
nominibus :
PrzywKr p. 10 (a. 1375) : nostris et successorum nostrorum n-bus.
Simili sensu
pro nomine (
KsgRWar
p. 240,
a. 1517)
, in nomine (
ArPrawn V
p. 461,
saec. XV
in.)
, palam nomine (
AAlex
p. 245,
a. 1503).
N.
formulas invocationis in diplomatis obvias
in nomine Domini (
KodMp I
p. 1,
saec. XIII
et saepissime), vel
Sanctae Trinitatis
(
KodPol I
p. 4,
a. 1152—3
et saepius), item
in Dei nomen (
PommUrk IV
p. 412,
a. 1310)
.
Occ.
in nomine diaboli :
ARect I p. 194 (a. 1483) : iaceat in n-e dyaboli alias «porvan dyablu».
d.
alicuius rei
z tytułu, na zasadzie; vi, ratione.
Praec. iur., v. gr.
amissionis (
KsgPrzem I
p. 109,
a. 1421)
, commutationis (
PP V
p. 85,
a. 1427)
, dotis (
KsgŁawKr
p. 130,
a. 1375)
, iuramenti (
AGZ IX
p. 70,
a. 1451)
, litis (
KodWp III
p. 289,
a. 1367)
, pignoris (
Lites I
p. 96,
a. 1339
et saepius), testamenti (
KodMp II
p. 265,
a. 1329
et saepius), sim., immo furti et rapinae (
SchlUrk
p. 379,
a. 1270)
; item
c.
adi.
,v.
gr. hereditario (
AGZ XIV
p. 319,
a. 1451)
, obligatorio (
StPPP
VIII
p. 325,
a. 1389)
, permutatorio (
KodUJ IV
p. 176,
a. 1541)
, procuratorio (
Lites I
p. 11,
a. 1320
et saepius), tutorio (
KsgŁawKr
p. 21,
a. 1367
et saepius) cett. Simili sensu ad nomine
(sic
TPaw IV
p. 493,
a. 1392)
, in nomine (
ArHist V
p. 124,
a. 1455)
, pro nomine (
KsgRWar I
p. 240,
a. 1517)
, sub nomine (et titulo:
ArPrawn VI
p. 40,
a. 1520).
N.
locut.
eo (hoc) nomine
z tego powodu; ea
de causa, ideo.
Occ.
hoc sensu
pl.
Dogiel IV p. 309 (a. 1542) : quorum subditorum fides et integritas multis n-bus perspecta est.
Iuncturae notabiliores
nomine et loco (
CracArt I
p. 2,
a. 1317
; loco et nomine:
KodMp III
p. 245,
a. 1370)
, ratione et nomine (
Lites II
p. 182,
a. 1413)
, vice et nomine (
ib.
p. 168,
a. 1413)
, ratione,
nomine, vice et virtute (
DyplMog
p. 87,
a. 1391)
.
Locut.
α.
alio nomine
inaczej mówiąc; aliter dicendo, i. lingua vulgari
StPPP VIII p. 320 (a. 1389) : iuger alio n-e «stayane».
Simili sensu
suo nomine :
IusMet p. 246 (a. 1544) : rotam quam ipsi suo n-e kavam vocant.
β.
falso nomine
tylko z imienia,z pozoru; specie, non re
MPH III p. 721 (saec. XV in.in) : Maslaus ... Masoviae falso n-e dux.
Simili sensu
falsi nominis
(
MARTIN. OP. Chr.
p. 295
) ; item solo
nomine:
GALL p. 76, 17 : ivit cum eo palatino puerulus Boleslaus solo n-e pugnaturus.
DŁUG. Hist. I p. 157(= I p. 221 ed. nov.): Boleslao ... solo n-e principanti.
γ.
largo nomine
w szerokim znaczeniu;
latiore
sensu
MARTIN. OP. Marg. fol. m 11Ia : largo n-e quidquid homines in terra possident, pecunia vocatur.
δ.
nomine irrevocabili
nieodwołalnie, na zawsze; modo irrevocabili, in perpetuum
AGZ XIV p. 436 (a. 1455) : istam divisionem debent tenere perpetuis temporibus n-e irrevocabili.
ε.
iur.
nomine perdito (perditionis,
perditorum)
e
Pol.
w zgubłe imię
tj. na przepadle;
i.
(condicionibus
neglectis) perpetuo amittendum
StPPP II p. 277 (a. 1423) : Sandko ... si fugeret e turri summisit se sub omnibus bonis mobilibus et immobilibus n-e perdito ... fideiussoribus pro ipso.
Ib. p. 384 (a. 1433) : fideiussor Gregorii domino Korzensky peccora ... fideiusserat n-e perdicionis alias «v zgubie gymą» dicti Gregorii statuere.
AGZ XIX p. 400 (a. 1492) : Iohannes ... heredi de Dlusznyow ... post sororem suam centum marcas n-e perditorum (ed. predictorum) vulgariter «v zgubne gymą» dedit.
Simili sensu
in nomen perditum (perditionis)
ib. XIX p. 504 (a. 1461) : dictum argentum ... debet transire in n-en perdicionis.
Ib. XVIII p. 462 (a. 1503) : que pecunie debent esse in n-en perditum alias «w szthraczone ymą»;item in nomen irrecuperabile (nomine irrecuperabili) cf. supra V 1040, 30 sqq.
2.
abl.
nomine
w liczbie, sumie;
numero
StPPP VIII p. 476 (a. 1398) : pro quassacione arborum fructiferorum (sic ) n-e 50.
KsgGrWp II p. 326 (a. 1400) : pecuniam ... n-e sexaginta marcas.
RFil XXV p. 154 (saec. XV med.med) : n-e septe narij «przesz szedmcrocz».
ArPrawn VII p. 156 (a. 1566) : qui pignus alienum ... maiore quam ... obligatum est n-e obligauerit.
B.
1.
tytuł, godność;
honoris appellatio.
Additur
meriti :
StPPP X p. 44 (saec. XV in.in) : n-en meriti: civis, magister, rex.
Definitur gen. , v. gr.
doctoris
(
JAC. PAR. Var. I
p. 85
)
, imperatoris (
MARTIN.
OP. Chr.
p. 197
)
, sacerdotis (
ConcPol X
p. 378,
a. 1406)
, secretarii (
VL
p. 297, a.
1504)
cett. vel adi.,
v.
gr. apostolicum (
VAdAnt
p. 14,
11)
, regium (
DŁUG. Hist. I p. 383 = II
p. 147
ed. nov.
).
2.
(dobre) imię, rozgłos, sława; (bona) fama,
celebritas.
Definitur gen. , v. gr.
magnae sanctitatis
(
JAC. PAR. Serm.
fol. 128b
)
vel
adi.
bonum
(
KrMU
p. 81, a.
1422
et saepius), amplum
(
IANIC.
p. 70, v. 106
), etiam
malum (
ZabDziej III
p. 9, a.
1490) .
Iuncturae verbales selectae ad
A—B:
a. nomen in aliquo constat (
ConcPol X
p. 378,
a. 1406)
.
b. nomen habere; simili
sensu capere; occupare (regium:
DŁUG. Hist. IV
p. 689
)
, quaerere
(
ib.
p. 661
), sortiri (
MPH IV
p. 55,
saec. XV)
, trahere (ab
aliqua re:
DŁUG. LibBen II
p. 142
)
,
item incurrere (furti:
MARTIN. OP. Marg. fol. f VIb
vel homicidae:
NIC.
BŁ Serm. II
p. 363
),
etiam nomine gaudere (
PommUrk III
p. 34, a.
1288)
vel perfrui (
LhnUrk II
p. 29,
a. 1343).
c.
nomen imponere;
simili sensu
notare
(
StPPP VII
p. 481,
a. 1415),
item
nomine appellare (compellare); censere (
KodPol I
p. 4
. saec. XIII)
,
dicere (
DokMp I
p. 329,
a. 1404)
, nominare
(occ.
nominis :
KsgMaz I p. 63, a. 1406 : non nominando ipsos n-is ipsorum),(in)titulare ( DŁUG. Hist. I p. 383 = II p. 147 ed. nov. ), etiam claudere ( MatFil II p. 29, saec. XV) .
N.
locut.
α.
nomen dare (in militiam)
zgłaszać się do służby wojskowej;
militiae onus subire (saec. XV).
β.
nominibus involvi
popaść w długi;
aere alieno
premi
*Tom. IV p. 342 (a. 1518) : quam grandi ... ere alieno multisque n-bus regnum ... involvistis.
II.
log.
et
gram.
1.
adiectivum
et
abs.
:
przymiotnik; orationis
pars, quae qualitatem exprimit.
.
Distinguitur
comparativi (superlativi) gradus (
Gramm.
p. 192, saec.
XV).
2.
numerale
liczebnik;
orationis pars numerum
designans.
Glossa
Pol.
GLb p. 68 : numerale n-en «slovo czo liczbą znamyonvye».
3.
substantivum
et
abs.
:
rzeczownik; definitur
a.
gram.
Gramm. p. 165 (saec. XV med.) : n-en significat per modum entis, id est per modum essencie, verbum autem significat per modum fluxus; secundo ipsum n-en quodam modo significat materiam, sed verbum formam.STOB. in
Gramm. p. 152 : modus significandi essentialis n-is est significare sub- stantiam cum qualitate, pronominis vero est significare substantiam sine qualitate.
BYSTRZ. Log. fol. v IIIb : n-en est vox significatiua ad placitum sine tempore, cuius nulla pars significatiua est separata.
b.
log.
GŁOG. Porph. fol. s VIIIb : Arestoteles ostendit quod n-en apud dyalecticum debet esse recti casus et per hoc excluduntur obliqua n-a, vt Cathonis, Cathoni etc.
BYSTRZ. Log. fol. x IVb : solum illud, quod potest per se subici verbo personali finiti modi est n-en apud logicum.
Ib. fol. x Va : solum illud est n-en apud logicum, quod potest esse pars propositionis (ed. propositionalis) significantis determinate verum vel falsum.
WROCŁ. Dial. fol. A 11Ib : n-en capitur... logicaliter pro qualibet dictione recti casus, que significat directe suum significatum et que apta nata est esse pars propositionis cathegorice et ... hoc modo pronomen et participium dicuntur n-a.
Dicitur
primae intentionis (opp. secundae intentionis: STOB. Praed. fol. IVa ).
Opp.
res (
BYSTRZ. AnalPr fol.
n IIa
et saepius), significatum (
id. Top. fol. q
IIIb
).
Distinctiones potiores
α.
absolutum (
Gramm.
p. 195,
saec. XV
:
'Deus' et 'ratio' n-a sunt absoluta, quia non indigent determinatione
adiectivali).
β. appellativum (opp. proprium
saec.
XV).
γ. abstractum (opp. concretum:
GOST. Th. fol. h IVb
et saepius).
δ. aequivocum (
BYSTRZ. Elench. fol. p VIIb
;
;simili sensu
multiplex, cf.
supra
s.
v.
multiplex II A 3.
ε. commune (
STOB. Aret. fol. c IIa
et saepius).
ζ. evidens (
BYSTRZ. Top. fol. r IVa
;
;opp. obscurum
ib. fol. r IIIb
et saepius).
η. finitum (
WROCŁ. Dial. fol. A IVa
;
;opp. infinitum:
GŁOG. Porph. fol. s VIIIb
et saepius).
θ. generale (
BYSTRZ. Log. fol.t Vb
;
;simili sensu gentile:
GŁOG. Alex. II fol. L Va
;
;opp. specificum:
BYSTRZ. Top. fol. y VIa
vel specivocum:
GŁOG. Alex. I fol. E Ib).
ι. proprium (opp. per metaphoram impositum:
ExPhys fol. e
IIIa).
κ. rectum (opp. obliquum:
BYSTRZ. Log.
fol. v IVa).
λ. simplex (opp. compositum
ib. fol. v IIIb
et saepius).
μ. vocale (opp. mentale
vel scriptum
ib. fol. x Ib).
ν. partitivum (vel divisivum:
GŁOG. Alex. II fol. I IIIa
;
;item
distributivum, cf.
). Praeterea
diminuens (
BYSTRZ. ParvLog fol. M Ib)
, extraneum
(
id. Top. fol. q VIIb
), interrogativum (quantitatis:
Gramm.
p. 164,
saec. XV)
, ordinale (
GŁOG. Alex. II
fol. IIIIa
)
, principale (
WROCŁ. Dial.
fol. I IVb)
, relativum (
MatFil II
p. 32,
saec. XV
in.)
, significans (
BYSTRZ. Log. fol. k. IVb
), verbale (
GŁOG. Alex. II fol. H Ib)
,
cf.
s.
v.
v.
N.
locut.
oratio ad nomen :
GŁOG. ExLog fol. x IIb : oracio dicitur fieri ad n-en at non ad intellectum, quando opponens et respondens utitur n-e vel oracione pro diuersis significatis.
Item
ad nomen disputare (opp. ad intellectum:
BYSTRZ. Elench. fol. s IIb)
.