General
Full Entry
More

MULTUM

Grammar
  • Formsmultum
  • Etymologyancient Latin
  • Inflectional type
  • Part of Speechadverb
Meaning Outline
  • I.
    • A.
      • 1. admodum, valde
        • a.
        • b.
        • c.
      • 2. abunde, copiose,
      • 3. vi magna, summo studio, diligenter,
      • 4.
        • a. pluribus vicibus, saepe.
        • b. diu.
      • 5. interrog.+ wiele = ile)
    • B.
      • 1.
      • 2. + satis multum ( nimis multum nimis parum multum superque plus quam multum quam multum
      • 2. + tam multum
      • 3. + quam multum
  • II. comp.
    • A.
      • 1. magis, abundantius, copiosius
        • a. comp.
        • b.
      • 2. amplius, ulterius
      • 3.
        • a. diutius
        • b. + plus quam saepius saepissime
      • 4. maiore pretio
      • 5. potius
    • B.
      • 1. + ad plus maxime
        • b. summum
      • 2. + in plus in posterum
      • 3. + multo plus eo magis
      • 4. + nimio plus satis superque;
      • 5. + plus (vel) minus secundum plus et (vel) minus
      • 6. + nec plus nec minus omnino
  • III. superl.
    • 1. maxime.
    • 2.
      • a. + (ut) plurimum interdum plurimum plerumque, maxime (saec. XV—XVI);
      • b. + quam plurimum pluribus vicibus

Pełne hasło

MULTUM adv.
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • NGl.
  • B.
  • A. (s.
  • v.
  • multus)
I.
A.
1. bardzo, w wysokim stopniu; admodum, valde
a. c. adi. (sensu elativo), v. gr. albus ( GŁOG. Phys. fol. E IIIa) , aptus et pulcher ( KodMp IV p. 139, a. 1427) , formosus ( CantMAe I nr. 7, v. 6a, ante a. 1346), honestus ( KomEkon p. 158, a. 1416) , ignarus ( SCARB. Sap. I p. 74 ) , necessarius ( NIC. POL. p. 142, v. 26), cett.
N.
multum bonus i. optimus
Lites I p. 146 (a. 1339) : terra m-um bona et fertilis.
Ib. p. 321 (a. 1339) : opidum ... m-um bonum.
CodSil XIV p. 75 (a. 1350) : m-um bona prata.
Occ. c. comp. i. q. multo
StPPP XII p. 469 (a. 1533) : crescentia ... m-um melior quam fuerat ante.
KodMp IV p. 31 (a. 1390) : m-um ampliora premiorum antidota.
Item c. superl,.v. gr.
multum efficacissimus ( DŁUG. Op. p. 509 ) , multum familiarissimus ( VAdAnt p. 63,4). Cf. Th. VIII 1618,49 sqq.
b. c. adv. , v. gr. multum celeriter ( KH II p. 204, a. 1490) , libenter ( KodLit p. 217, a. 1418), etiam multum dudum( *CodEp I 1, p. 72, a. 1432) , necesse ( KodMp II p. 221, a. 1311) , valde ( *CodVit p. 917, a. 1430, cf. Th. VIII 1617,79) cett.
N.
multum bene i. q. optime
JANKO p. 633 : m-um bene convaluerat.
Occ. c. comp. , v. gr. multum fortius (i. potius AEG. Th. fol. A IIIa) , securius ( KodKWil p. 18, a. 1387). Cf. Th. VIII 1618,19 sqq.
c. c. verbis, v. gr. interesse ( *Lites II p. 173, a. 1413) , mirari ( PrzMog p. 45 et saepius), solidare et ampliare (unionem: CodEp III p. 58, a. 1451), cett. Occ. c. gerundivo multum amandus ( AKapSąd III p. 102, a. 1504).
2. wiele,obficie, hojnie; abunde, copiose, v. gr. donare (aliquem: KodMp II p. 288, a. 1308) , sanguinem profundere ( KomKadł p. 327 ) .
3. silnie, zażarcie, gorliwie; vi magna, summo studio, diligenter, v. gr. certare ( WAPOW. Chr. p. 190 ) , flagellare ( MARTIN. OP. Serm. p. 472 nlb. ), polire ( VITELO Opt. p. 78 ).
4. de tempore
a. często,wielokrotnie; pluribus vicibus, saepe.
N. locut.
multum haberi być potocznym; passim occurrere
MATTH. Rat. p. 65 : solet ... res quantumlibet bona, quae communiter et m-um habetur, minus reputari apud homines.
b. długo; diu.
N. locut.
multum est quod od dawna; iam dudum
Tom. X p. 323 (a. 1528) : m-um est enim, quod nullas ... accepi literas.
5. (singulare) fungitur vice pron. interrog. : i. q. quantum (e Pol. wiele = ile)
AGZ XVII p. 226 (a. 1486) : ius ... requisivit sibi Ioanni m-um esset decernendum pro prefata violencia domus.
B. iuncturae adv.
1. non multum.
2. satis multum ( JANKO p. 690 ) , nimis multum (opp. nimis parum : KomEkon p. 144, a. 1416). Simili sensu multum superque ( AAlex p. 444, a. 1504) ; plus quam multum ( CantMAe I nr. 18, v. 5b, saec. XIV in.), item quam multum ( AGZ XVII p. 507, a. 1504 : cepe recepit quam m-um).
2. tam multum i. q. tantum
TArch p. 53 (a. 1409) : partem hereditatis possidet ... tam m-um, quantum per ministerialem ... est conspectum;
simili sensu in tantum multum ( ib. p. 27, a. 1409) ; item ita multum (sicut: TPaw VII p. 417, a. 1424).
3. quam multum i. q. quantum
OSTR. p. 123 : quam m-um illudimur, o Poloni!
II. comp. plus
A.
1. więcej, bardziej; magis, abundantius, copiosius
a. c. adi. et adv. (sensu comp.)
NIC. POL. p. 56, v. 166 : sunt alique res ... horribiles et inique p-s reliquis.
Ib. p. 62, v. 289: p-s validus Marte.
Per abundantiam accedit comp.
KodMp IV p. 41 (a. 1393) : p-s ceteris omnibus ... nobilibus studiosius laborauit.
SCARB. Sap. III p. 289 : politia ... tanto p-s redditur fulgentior ... quanto magis diruit materiam vitii.
Occ. c. subst. loco adi.
AGZ XIII p. 285 (a. 1449) : ex quo ... Dobeslaus super eadem villa p-s habet summam pecuniarum, extunc adiudicatum est, quod Dobeslaus minorem summam ministeriali solvere debet.
b. c. verbis.
N. locut.
plus velle i. q. malle
VAdAnt p. 23,8 : aut te, apud se, quod p-s volo, retineat.
2. dalej, szerzej; amplius, ulterius
KodWp V p. 326 (a. 1422) : si sibi p-s siluam limitaret quam per illa signa, que nos ostendimus ei vendendo.
3. de tempore
a. dłużej; diutius
*PommUrk VI p. 219 (a. 1324) : cum ... Wizlaus de ... hominibus nostris ... p-s necesse non habuerit.
AKapSąd III p. 208 (a. 1524) : quatenus ... convencio ... non p-s duraverit.
b. locut. plus quam saepius bardzo często; saepissime
CodVit p. 917 (a. 1430) : prius et p-s quam sepius compromisimus.
4. drożej; maiore pretio
MARTIN. OP. Marg. fol. i IIIb : turpe lucrum sequitur, qui minus emit, vt p-s vendat.
KodWp III p. 101 (a. 1358) : si ... mensura tritici solvatur (ed. solvat) p-s octo grossorum.
Cf. Th. VIII1616,12 sqq.
5. raczej; potius
KodWp III p. 399 (a. 1373) : cupientes ... quod res ecclesie p-s valeant quam pereant.
MATTH. Dial. fol. XCIXb : vt credatur esse deuotio uel iocunditas spiritalis, vbi p-s est mundana complacentia, carnalis delectatio uel curiositas mentis.
B. iuncturae adv.
1. ad plus najbardziej, najdalej; maxime
FRANKO p. 374 : turnum ... tam diu volues uersus meridiem, donec ad p-s distet perpendiculum ab ecliptica.
b. najwyżej; summum
KodKKr I p. 45 (a. 1253) : ipse cum uno adiutore uel duobus ad p-s sufficere possit ad ([om. ed.) ]reparandum molendinum.
ConcPol VI p. 258 (a. 1397) : mensuram longitudinis duarum ad p-s ... palmarum.
2. in plus na przyszłość; in posterum
KodUJ II p. 38 (a. 1444) : quae dissensiones inter ipsas partes in p-s et inantea oriri et fieri possent.
3. multo plus tym bardziej; eo magis
Visit. p. 412 (a. 1512) : si proprios filios retinere non possunt, multo p-s et servos conventitios.
4. nimio plus aż nadto; satis superque; simili sensu plus satis (saec. XVI); item plus solito ( DŁUG. Op. p. 336 et saepius).
5. plus (vel) minus mniej (lub) więcej; simili sensu secundum plus et (vel) minus :
VITELO Persp. p. 150 : quae omnia organa visiva secundum p-s et minus accedunt ad diaphanitatem.
DŁUG. LibBen II p. 354 : de quo molendino sibi certae pecuniae secundum p-s vel minus proveniunt.
6. nec plus nec minus w całości; omnino
ZabDziej III p. 586 (a. 1488) : litteras ... restituit, nec p-s nec minus easdem tradidit.
III. superl. plurimum
1. w najwyższym stopniu, najbardziej; maxime. Accedit adi. sensu superl. ,v. gr.plurimum celebris ( DŁUG. Op. p. 610 ) , plurimum infrequens ( id. LibBen I p. 261 ).
2. locut.
a. (ut) plurimum przeważnie, na ogół; plerumque, maxime (saec. XV—XVI); simili sensu interdum plurimum ( ArPrawn IV p. 307, a. 1453 : furta ... per maleficos interdum p-um occultantur), item ut in plurimum ( GŁOG. ExLog fol. B Ia ; id. Phys. fol. E IIb ; et saepius).
b. quam plurimum wielokrotnie; pluribus vicibus
PommUrk V p. 17 (a. 1311) : presentem paginam ... donavimus ipsis quam p-um recitatis possessoribus.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)