- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- NGl.
- B.
- A. (s.
- v.
- multus)
I.
A.
1.
bardzo, w wysokim stopniu;
admodum, valde
a.
c.
adi.
(sensu elativo),
v.
gr.
albus (
GŁOG. Phys. fol. E IIIa)
, aptus et pulcher (
KodMp IV
p. 139, a.
1427)
, formosus (
CantMAe I nr. 7, v.
6a, ante a. 1346),
honestus (
KomEkon
p. 158, a.
1416)
, ignarus (
SCARB.
Sap. I
p. 74
)
, necessarius (
NIC. POL.
p. 142,
v. 26),
cett.
N.
multum bonus
i. optimus
Lites I p. 146 (a. 1339) : terra m-um bona et fertilis.
Ib. p. 321 (a. 1339) : opidum ... m-um bonum.
CodSil XIV p. 75 (a. 1350) : m-um bona prata.Occ. c. comp. i. q. multo
StPPP XII p. 469 (a. 1533) : crescentia ... m-um melior quam fuerat ante.
KodMp IV p. 31 (a. 1390) : m-um ampliora premiorum antidota.
Item c. superl,.v. gr.
multum
efficacissimus (
DŁUG. Op.
p. 509
)
, multum
familiarissimus (
VAdAnt
p.
63,4).
Cf.
Th. VIII 1618,49 sqq.
b.
c.
adv.
,
v.
gr. multum celeriter (
KH II
p. 204, a.
1490)
, libenter (
KodLit
p. 217, a.
1418),
etiam multum dudum(
*CodEp I
1,
p. 72, a.
1432)
, necesse (
KodMp II
p. 221,
a. 1311)
, valde (
*CodVit
p. 917, a.
1430,
cf.
Th. VIII 1617,79) cett.
N.
multum bene
i. q. optime
JANKO p. 633 : m-um bene convaluerat.Occ. c. comp. , v. gr. multum fortius (i. potius AEG. Th. fol. A IIIa) , securius ( KodKWil p. 18, a. 1387). Cf. Th. VIII 1618,19 sqq.
c.
c.
verbis, v.
gr. interesse (
*Lites II
p. 173, a.
1413)
, mirari (
PrzMog
p. 45
et saepius), solidare et ampliare (unionem:
CodEp III
p. 58, a.
1451),
cett.
Occ.
c.
gerundivo multum amandus (
AKapSąd III
p. 102, a.
1504).
2.
wiele,obficie, hojnie;
abunde, copiose,
v.
gr. donare (aliquem:
KodMp II
p. 288,
a. 1308)
, sanguinem profundere (
KomKadł
p. 327
)
.
3.
silnie, zażarcie, gorliwie; vi magna, summo studio, diligenter,
v.
gr. certare (
WAPOW. Chr.
p. 190
)
, flagellare (
MARTIN. OP. Serm.
p. 472
nlb.
), polire (
VITELO Opt.
p. 78
).
4.
de tempore
a.
często,wielokrotnie; pluribus vicibus, saepe.
N.
locut.
multum haberi
być potocznym;
passim occurrere
MATTH. Rat. p. 65 : solet ... res quantumlibet bona, quae communiter et m-um habetur, minus reputari apud homines.
b.
długo;
diu.
N.
locut.
multum est quod
od dawna; iam
dudum
Tom. X p. 323 (a. 1528) : m-um est enim, quod nullas ... accepi literas.
5.
(singulare) fungitur vice pron.
interrog. : i. q. quantum
(e
Pol.
wiele = ile)
AGZ XVII p. 226 (a. 1486) : ius ... requisivit sibi Ioanni m-um esset decernendum pro prefata violencia domus.
B.
iuncturae
adv.
1. non multum.
2.
satis multum
(
JANKO
p. 690
)
, nimis multum
(opp.
nimis parum :
KomEkon
p. 144, a.
1416).
Simili sensu
multum superque (
AAlex
p. 444, a.
1504)
;
plus quam multum (
CantMAe I nr. 18, v. 5b, saec. XIV in.),
item
quam multum (
AGZ XVII
p. 507, a.
1504
:
cepe recepit quam m-um).
2.
tam multum
i. q. tantum
TArch p. 53 (a. 1409) : partem hereditatis possidet ... tam m-um, quantum per ministerialem ... est conspectum;simili sensu in tantum multum ( ib. p. 27, a. 1409) ; item ita multum (sicut: TPaw VII p. 417, a. 1424).
3.
quam multum
i. q. quantum
OSTR. p. 123 : quam m-um illudimur, o Poloni!
II.
comp. plus
A.
1.
więcej, bardziej;
magis, abundantius, copiosius
a.
c.
adi.
et
adv.
(sensu comp.)
NIC. POL. p. 56, v. 166 : sunt alique res ... horribiles et inique p-s reliquis.
Ib. p. 62, v. 289: p-s validus Marte.Per abundantiam accedit comp.
KodMp IV p. 41 (a. 1393) : p-s ceteris omnibus ... nobilibus studiosius laborauit.
SCARB. Sap. III p. 289 : politia ... tanto p-s redditur fulgentior ... quanto magis diruit materiam vitii.
Occ.
c. subst. loco adi.
AGZ XIII p. 285 (a. 1449) : ex quo ... Dobeslaus super eadem villa p-s habet summam pecuniarum, extunc adiudicatum est, quod Dobeslaus minorem summam ministeriali solvere debet.
b.
c.
verbis.
N.
locut.
plus velle
i. q. malle
VAdAnt p. 23,8 : aut te, apud se, quod p-s volo, retineat.
2.
dalej, szerzej;
amplius, ulterius
KodWp V p. 326 (a. 1422) : si sibi p-s siluam limitaret quam per illa signa, que nos ostendimus ei vendendo.
3.
de tempore
a.
dłużej; diutius
*PommUrk VI p. 219 (a. 1324) : cum ... Wizlaus de ... hominibus nostris ... p-s necesse non habuerit.
AKapSąd III p. 208 (a. 1524) : quatenus ... convencio ... non p-s duraverit.
b.
locut.
plus quam saepius
bardzo często;
saepissime
CodVit p. 917 (a. 1430) : prius et p-s quam sepius compromisimus.
4.
drożej; maiore
pretio
MARTIN. OP. Marg. fol. i IIIb : turpe lucrum sequitur, qui minus emit, vt p-s vendat.
KodWp III p. 101 (a. 1358) : si ... mensura tritici solvatur (ed. solvat) p-s octo grossorum.Cf. Th. VIII1616,12 sqq.
5.
raczej;
potius
KodWp III p. 399 (a. 1373) : cupientes ... quod res ecclesie p-s valeant quam pereant.
MATTH. Dial. fol. XCIXb : vt credatur esse deuotio uel iocunditas spiritalis, vbi p-s est mundana complacentia, carnalis delectatio uel curiositas mentis.
B.
iuncturae
adv.
1.
ad plus
najbardziej, najdalej; maxime
FRANKO p. 374 : turnum ... tam diu volues uersus meridiem, donec ad p-s distet perpendiculum ab ecliptica.
b.
najwyżej; summum
KodKKr I p. 45 (a. 1253) : ipse cum uno adiutore uel duobus ad p-s sufficere possit ad ([om. ed.) ]reparandum molendinum.
ConcPol VI p. 258 (a. 1397) : mensuram longitudinis duarum ad p-s ... palmarum.
2.
in plus
na przyszłość; in
posterum
KodUJ II p. 38 (a. 1444) : quae dissensiones inter ipsas partes in p-s et inantea oriri et fieri possent.
3.
multo plus
tym bardziej; eo
magis
Visit. p. 412 (a. 1512) : si proprios filios retinere non possunt, multo p-s et servos conventitios.
4.
nimio plus
aż nadto; satis
superque;
simili sensu plus satis
(saec.
XVI); item plus solito (
DŁUG. Op.
p. 336
et saepius).
5.
plus (vel)
minus
mniej (lub) więcej;
simili sensu
secundum plus et (vel) minus :
VITELO Persp. p. 150 : quae omnia organa visiva secundum p-s et minus accedunt ad diaphanitatem.
DŁUG. LibBen II p. 354 : de quo molendino sibi certae pecuniae secundum p-s vel minus proveniunt.
6.
nec plus nec minus
w całości; omnino
ZabDziej III p. 586 (a. 1488) : litteras ... restituit, nec p-s nec minus easdem tradidit.
III.
superl. plurimum
1.
w najwyższym stopniu, najbardziej;
maxime.
Accedit
adi.
sensu
superl.
,v. gr.plurimum
celebris (
DŁUG. Op.
p. 610
)
, plurimum infrequens (
id. LibBen I
p. 261
).
2.
locut.
a.
(ut) plurimum
przeważnie, na ogół;
plerumque, maxime (saec.
XV—XVI);
simili sensu
interdum plurimum (
ArPrawn IV
p. 307,
a. 1453
:
furta ... per maleficos interdum p-um occultantur),
item ut in plurimum (
GŁOG. ExLog fol. B
Ia
;
id. Phys. fol. E IIb
; et saepius).
b.
quam plurimum
wielokrotnie; pluribus
vicibus
PommUrk V p. 17 (a. 1311) : presentem paginam ... donavimus ipsis quam p-um recitatis possessoribus.