General
Full Entry
More

MULTUS

Grammar
  • Formsmultus, multum, multi, multa, plus, plures, plurimum
  • Etymologyancient Latin
  • Inflectional type -a, -um comp. plus, superl. plurimus -i -orum -orum -ris -ium -i
  • Part of Speechadjective
  • Genderneutremasculineneutreneutremasculineneutre
Meaning Outline
  • I. + 1 numero maior, numerosus (comp. et superl. frequenter sensu elativo). Occ. comp. sensu positivi
    • a. + quam plures (quamplures) quam multi (quammulti: Th. multi (quam) plures Th. multo plures (multoplures complures;
    • b. + quam plurimi quotquot (quotcumque) plures qui plures
    • 2. amplus, abundus. Occ. i. prorsus q. magnus,
    • 3. longus, diuturnus.
      • a. + (a) multo tempore diu.
      • b. + in multum tempus in longum tempus
      • c. + ante (per) multa (plura) tempora diu
    • 4. frequens, praec. (superl.)
  • II.
    • 1. fortis, firmus, tenax
    • 2. + multi (pluris, plurimi) magno (maiore, maximo) pretio,
  • I.
    • 1. numerus magnus, copia magna.
      • α. + temporis tempus longum.
      • β. + diei i. q. summus dies (saec. XVI).
    • 2. hominum multitudo.
    • 3. multa verba,
  • II.
    • 1. numerus vel copia maior.
      • α. + non plus nisi (praeter, solum) tantummodo
      • β. + nihil plus nihil prorsus
      • γ. phil.+ in plus esse amplius significare
    • 2. + οἱ πολλοί) multitudo (vilis), vulgus
  • III. copia maxima (constr. sq. gen. saec. XV—XVI).

Pełne hasło

MULTUS, -a, -um comp. plus, superl. plurimus
  • F.
  • Th.
  • S.
  • NGl.
  • L.
  • A.
  • N.
[dat. pl. multibus:
CodEp I 2, p. 43 (a. 1448) : multibus litibus ... se non miscuit.
comp. multior:
KodZagr p. 193 (a. 1514) : cui ecclesiae adimerunt ... multiores possessiones,
item plurior:
ArPrawn IV p. 267 (saec. XV) : rixe ... CCC aut plurioribus pecuniis suscitantur.
Cf. Th. VIII 1606,82 sqq. magis plus e Vlg. Matt. 6,26
JAC. PAR. Serm. fol. 164b : nonne vos magis pluris (ed. plures) estis istis, quia rationabiles.]
PRO ADI.
I. 1 . (praec. pl. ) liczny; numero maior, numerosus (comp. et superl. frequenter sensu elativo). Occ. comp. sensu positivi
AGZ XVIII p. 174 (a. 1478) : de iure tam p-ra filitextoria locare non debuisti.
Cf. Th. VIII 1612,28 sq.
Constr.
a. sq. gen. partitivo. b. sq. de :
KodMp II p. 86 (a. 1252) : m-os de adversarijs nostris prostrauit.
Cf. Th. VIII 1612,62.c. sq. ex.
N. iuncturas
a. quam plures (quamplures) bardzo wielu; complures; simili sensu quam multi (quammulti:
KodKKr I p. 120, a. 1286 : presentibus Alberto decano ... Nycolao archidiacono ... et alijs quamm-is;
KodMp IV p. 352, a. 1440 : presentibus ... Martino ... Petro ... et alijs quam m-is fidelibus nostris.
Cf. Th. VIII 1612,62); multi (quam) plures ( KodKWil p. 331, a. 1473 : coram ... curato ... et aliis m-is quam p-bus testibus.
AKapSąd III p. 272, a. 1500 : reliquiae s. Stanislai ... s. Floriani, item Agnus Dei et alie m-e plures.
Cf. Th. VIII 1612,58 sqq.); multo plures (multoplures :
KodWp V p. 475, a. 1429 : Iurandus ... Petrus ... et alij m-op-res; nisi leg. multi plures).
b. quam plurimi jak najwięcej, ile tylko można; simili sensu quotquot (quotcumque) plures ( AGZ III p. 38, a. 1366 ; KodTyn p. 170, a. 1392) ; item qui plures ( DokMp I p. 263, a. 1394 : mansos quos p-res poterit ... mensurabit).
2. wielki, znaczny, obfity; amplus, abundus. Occ. i. prorsus q. magnus, v. gr. distantia ( KodMp II p. 111, a. 1260) , numerus (syn. magnus: Ztschr. II p. 404, a. 1260) , solutio ( PP II p. 140, a. 1452).
N.
coma długie włosy; capilli promissi
PommUrk VI p. 428 (a. 1316) : nullam ... tonsuram ... habens ... in m-a coma prodiit).
3. (de tempore vel eis, quae in tempore fiunt) długi, długotrwały; longus, diuturnus.
Praec. in locut.
a. (a) multo tempore dawno; diu.
b. in multum tempus na długi czas; in longum tempus
Tom. III p. 415 (a. 1515) : quamexspectationem in m-um tempus procedere videbamus.
c. ante (per) multa (plura) tempora od dawna; diu ( PommUrk III p. 173, a. 1267 ; KodWp III p. 475, a. 1378 ; AKapSąd III p. 119, a. 1508) .
N.
nox głęboka noc; i. q. summa (saec. XVI), praec. in locut. ad multam noctem (i. nocte summa Tom. III p. 387, a. 1515 et saepius saec. XVI).
4. częsty, wielokrotny; frequens, praec. (superl. ) gratiae (saec. XVI).
II.
1. mocny, znaczny, usilny; fortis, firmus, tenax, v. gr. calor ( MIECH. Sang. fol. IIIa ) lumen ( VITELO Opt. p. 70 ) , munimen (syn. forte: ArHist VI p. 183, a. 1459), item attritio ( BYSTRZ. Top. fol. o IVb) , certamen (syn. durum: DŁUG. Hist. IV p. 688 ) , diligentia ( KodMp IV p. 4, a. 1386) , fides ( CodPom I p. 331, a. 1220—1221), misericordia ( DŁUG. Op. p. 156 ), etiam pestilentia ( MARTIN. Chr. p. 58 ), votum et consensus (syn. concors: Concl. p. 79, a. 1494).
2. gen. sg. multi (pluris, plurimi) w wysokiej, (naj)wyższej cenie, wartości; magno (maiore, maximo) pretio, praec. esse, facere (aliquem, aliquid). Occ. pluris i. q. plus (adv. ), v. gr. valere ( *Tom. VI p. 187, a. 1522) , torquere ( ib. X p. 54, a. 1528) .
LOCO SUBST.
I.
1. multum,, -i n. dużo, wiele; numerus magnus, copia magna.
Constr. sq. gen. vel
de.
N.
α. temporis et abs. : długi okres czasu; tempus longum.
β. diei późny dzień; i. q. summus dies (saec. XVI).
2. multi,, -orum m. ogół (ludzi); hominum multitudo.
3. multa,, -orum n. wiele słów; multa verba, praec. in locut. quid multis sc. opus est.
II.
1. plus,, -ris n. większa liczba lub ilość; numerus vel copia maior.
Constr.
a. sq. gen. b. sq. de :
SCARB. Glor. p. 88 : ubi ... p-s est de luce.
ŹrWaw I p. 12 (a. 1456) : de pecuniis p-us non recipiatur preter summam, in qua etc.
DŁUG. LibBen I p. 39 : unus p-us habet de agris alter minus.
Cf. Th. VIII 1611,78.
N. iuncturas
α. non plus nisi (praeter, solum) tvlko; tantummodo
StPPP VIII p.631 (a. 1399) : in littera ... non p-us nisi XII marcas nunc contineri.
AKapSąd III p. 4 (a. 1449) : non p-us solum per VIII denarios ... solvere.
Cf.
β. nihil plus nic więcej; nihil prorsus
StPPP XI p. 238 (a. 1458) : nihil p-us habet super isto horto.
DokLub p. 372 (a. 1480) : se omnino nichil p-s habere.
Cf. Th. VIII 1611,84 sqq.
γ. phil. in plus esse mieć szerszy zakres znaczeniowy; amplius significare
BYSTRZ. AnalPost fol. l IIb : quelibet pars diffinitionis seorsum in p-s est quam diffinitum, licet totalis oratio sit conuertibilis cum diffinito.
Ib. fol. m Ia : quelibet pars huius diffinitionis est in p-s i. excedens in communitate suum diffinitum.
2. plures,, -ium m. (pospolity)ogól; multitudo (vilis), vulgus ( Gr. οἱ πολλοί)
BYSTRZ. Top. fol. p IIb : de quibus p-es i. vulgares opinantur contrarie sapientibus.
Ib. fol. p IVb : probabilis ... tam sapientibus quam ignorantibus aut p-bus id est vulgaribus.
N. locut. phil.
propositio plures explicat
WROCŁ. Dial. fol. L IIb : propositio p-es est illa, in qua vnum de p-bus predicatur, vel p-a de vno, vel p-a de p-bus in coniunctim, vt: Socrates albus musicus citaredus currit; exemplum secundi vt: Socrates est albus musicus citaredus; exemplum tercij: Socrates albus musicus citaredus currit legit.
Item
interrogatio plures pytanie wieloznaczne; quae pluribus modis accipi potest
BYSTRZ. Elench. fol. v Ib : si ... aliqua esset interrogatio p-es, ad eam non debet dari vna responsio.
WROCŁ. Dial. fol. L IIb : interrogatio ... p-es ... potest dici duobus modis, vno modo vt habet vnitatem vocis et pluralitatem sensuum ... secundo secundum pluralitatem vocum et sensuum.
III. plurimum,, -i n. mnóstwo, bardzo wiele; copia maxima (constr. sq. gen. saec. XV—XVI).
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)