General
Full Entry
More

MORS

Grammar
  • Formsmors, mortes
  • Etymologyancient Latin
  • Inflectional type -tis -ium
  • Part of Speechnoun
  • Genderfemininefeminine
Meaning Outline
  • I. propr. obitus, decessus.
    • α.
    • β.
    • a. casus mortales.
    • b. obitus genera.
    • a. + patula
    • b. + sicca
    • a.
    • b.
      • α.
      • β.
  • II. transl.
    • 1.
      • a. iur.
      • b. theol.
        • α. + spiritualis
        • β. + aeterna
    • 2. + rerum oblivio (saec. XV).

Pełne hasło

MORS, -tis f.
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • Dc.
  • NGl.
  • B.
  • L.
  • A.
  • N.
[acc. sg. mors?
DokSZKr p. 19 (a. 1375) : per mors ... Iohannis vacantibus hereditatibus.]
I. propr. (de animantibus) śmierć, zgon; obitus, decessus. Occ.
α. i. q. poena mortis
StPPP VIII p. 858 (a. 1400) : ministerialem ad m-em suspendii iudicauit minus iuste.
NIC. BŁ. Serm. II p. 251 : fuit propter sua crimina per imperatorem m-i adiudicatus.
Id. Tract. fol. d VIIa : qui alium iniuste accusat ad m-em ([cf. supra I 110,1 , ]
septem annis poeniteat.
β. i. q. tempus moriendi
ConcPol X p. 385 (a. 1410) : mandamus, quatenus nullus eclesiarum ... rector vel ... clericus ... donacionem concubinis ... in vita vel in m-e faciat.
Simili sensu
finis mortis :
KodWp VII p. 471 (a. 1411) : medietatem advocacie ... ad obitum sui ipsius et ad finem m-is sue tenebit.
Pl. mortes,, -ium f.
a. wypadki śmierci; casus mortales.
b. rodzaje śmierci; obitus genera.
Dicitur
naturalis ( JAC. PAR. Var. II p. 360 et saepius), casualis ( ).
Opp.
immatura ( supra V 92,3 sqq. ) ; simili sensu ; improvisa: MARTIN. OP. Serm. p. 457 nlb. ; inopinata: StPPP III p. 204 ; ; insperata: AKapSąd II p. 815, a. 1520 ; intempestiva vel intempesta ( ib. III p. 180, a. 1514 ; MPH III p. 301, saec. XVI in.) ;, repentina ( KOMOR. p. 361 ) , subita ( MARTIN. OP. Chr. p. 231 ; KOMOR. p. 386 ;et saepissime;subitanea: MPH II p. 835, saec. XIV med.med) , temporalis ( MICH. CLEP. p. 11 ). Iur.
a. patula i. palam alicui illata ( DŁUG. Hist. III p. 196 = V p. 215 ed. nov.).
b. sicca i. sine sanguinis effusione ( KlQu p. 130, a. 1503).
N. locut.
a. nominales mortis agon ( ), debitum (supra III 64,53; simili sensu tributum: AKapSąd II p. 103, a. 1437) , dispendium ( sq.), eventus ( ), exitium (supra III 1420,54), finis ( ), hora ( ), limen ( DŁUG. Hist. I p. 532= II p. 303 ed. nov.), punctum ( KOMOR. p. 300 ) , obitus ( AAlex p. 13, a. 1501 ;cf. morte obire ib. p. 505, a. 1505 ; IurMas II p. 115, a. 1505). ;
b. c. prp. ad (in) mortem
α. accusare (supra 484,40), occidere ( CorpJP III p.437, a. 1519) , procurare ( AKapSąd II p. 567, a. 1452) , punire ( NIC. BŁ. Tract. fol. n IIa) , (com)minari (supra II 664,53; item minae ad mortem: ZabDziej II p. 105, a. 1483) , diffidare ( ), ), machinari ( StSyn III p. 59 et saepius), stare ( AGZ XIV p. 268, a. 1448 ; StPPP VII p. 578, a. 1506 ; item pro morte: AKapSąd III p. 260, a. 1497 ; cf. s. v. STO).
β. aegrotare (supra I293,12 sqq.; item aegritudo ad mortem: Tom. V p. 362, a. 1521), simili sensu infirmari (supra V543,49 sq. ), laborare ( ), vulnerare ( CodSil V p. 37, a. 1340 ; StPPP VIII p. 879, a. 1400 et saepius ;cf. vulnus ad mortem: LeubUrk p. 93, a. 1226), item sagittatio ( StPPP VIII p. 577, a. 1398) .
II. transl.
1. hominum
a. iur. civilis (supra II 464,53 sqq.).
b. theol.
α. spiritualis :
MARTIN. OP. Marg. fol. k Va : m-s spiritualis est duplex: bona ... quando quis siue per baptismum siue per penitentiam moritur peccato, vt viuat Christo ... mala est, quando quis moritur per peccatum mortale sicut per peccatum infidelitatis.
β. aeterna :
NIC. BŁ. Serm. I p. 13 : aeternae m-is excepit Adamsententiam et punitus est m-e ... duplici, scilicet naturae et culpae.
WROCŁ. EpitConcl fol. x Ia : peccatum est causa m-is eterne.
Item
gehennalis sive aeternalis :
MARTIN. OP. Marg. fol. k Vb : mors gehennalis ... dicitur eternalis.
Cf. Th. VIII 1506,28 sqq.
2. perraro rerum zapomnienie; oblivio (saec. XV).
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)