General
Full Entry
More

MONETA

Grammar
  • Formsmoneta, monetha
  • Etymologyancient Latin
  • Inflectional type -ae
  • Part of Speechnoun
  • Genderfeminine
Meaning Outline
  • I. locus, ubi nummi cuduntur, officina monetaria.
  • II.
    • 1. propr. nummus in officina cusus.
      • a.
      • b. + (de)currens in regno Poloniaecommunis consueta (in regno Poloniae usualis
      • c.
      • d. gen.
        • α.
        • β.
        • γ.
    • 2. tributum pecuniarium
  • III.
    • 1. propr.+ figura) sigillum nummis imprimendis aptum
    • 2. transl. verborum forma

Pełne hasło

MONETA s. MONETHA, -ae f.
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • NGl.
  • B.
  • L.
  • A.
  • N.
  • K.
I. mennica; locus, ubi nummi cuduntur, officina monetaria.
Simili sensu
opus monetae ( CracArt I p. 2, a. 1320).
Additur constr. sq.
in c. nomine loci
CodSil(M) II p. 98 (a. 1211) : ut de m-a in Legniz semper cera eadem persolvatur.
KodWp I p. 458 (a. 1279) : de m-a nostra in Poznan damus XII marcas argenti.
II.
1. propr. moneta, pieniądz metalowy; nummus in officina cusus.
Dicitur
sigillata ( ArPrawn I p. 2, a. 1320). Indicatur materia aurea ( *CodEp II p. 466, a. 1445 ; opp. pecuniaria: CorpJP III p. 455, a. 1519 ; pecunialis: ŹrWaw II p. 165, a. 1514) , argentea ( DyplMog p. 116, a. 1438 ; item argenti: CIOŁ. Lib. I p. 113, a. 1419) .
Distinguitur
a. bona ( AKapSąd III p. 372, a. 1483 ; et iusta: AAlex p. 55, a. 1502) , vera iusta et impermixta ( DokMp VIII p. 28, a. 1438) .
Opp.
adulterata (adulterina : Dogiel IV p. 266, a. 1530 ; glossa Pol.
GLcerv p. 640 : m-a adulterina ... quae non est legitima sed supposititia instar verae «valBywa moneta abo mynca»
), falsa ( KodMp II p. 174, a. 1289 et saepius; et iniusta: LhnUrk II p. 405, a. 1517) , vitiata ( AAlex p. 55, a. 1502).
b. (de)currens ( KsgŁawKr p. 60, a. 1370 ; in regno Poloniae : DokMp I p. 212, a. 1381 et saepius); simili sensu communis ( StPPP VIII p. 462, a. 1398) , consueta (in regno Poloniae ib. p. 324, a. 1389) , usualis ( KodKKr I p. 86, a. 1262 et saepius; glossa Pol.
GLcerv p. 640 : m-a vsualis est, quam Galli vocant currentem, «moneta która miedzy ludźmi idzie»
), usitata ( KodMp IV p. 61, a. 1399) , constituta ( DokMp I p. 12, a. 1284) , valens ( AKapSąd II p. 545, a. 1444) , publica ( KsgHenr p. 111 ; KsgDoch p. 320 ). ;
Opp.
specialis ( KodWp I p. 110, a. 1228) , extranea ( CorpJP III p. 8, a. 1506).
c. melior (Cracoviensis: DokSZKr p. 169, a. 1421 et saepius),maior ( ArPrawn VI Πp, 133, a. 1416), item electa ( AGZ XIII p. 225, a. 1447).
Opp.
parva ( KodMp IV p. 468, a. 1447 ; minor: OrtWp p. 38, saec. XV) , minuta ( CodEp I 2, p. 353, a. 1444 ; ArHist X p. 365, a. 1557) , levis ( CorpJP III p. 4, a. 1506 et saepius; levioris ponderis: PP III p. 18, a. 1430) , exilior ( APozn I p. 129, a. 1447) .
d. terrestris ( DokLub p. 258, a. 1447) ; definitur gen. vel adi. loci ,v. gr. regni Poloniae ( Lites I p. 17, a. 1320 et saepius; item Polonicalis DokMp IV p. 103, a. 1357 et saepius; numeri Polonicalis ib. I p. 430, a. 1419) , Bohemicalis ( KodUJ III p. 35, a. 1473 ; simili sensu Pragensis: ArPrawn I p. 18, a. fere 1400 et saepius; item grossorum Pragensium: DokMp I p. 429, a. 1419) , Flandrensis ( KodKrak I p. 349, a. 1348) , (terrae) Cracoviensis ( KodMp I p. 24, a. 1235 ; StPPP VIII p. 529, a. 1398 et saepius), Gorlicensis ( SSrSil XII p. 78, a. 1461) , Thorunensis ( KodWp II p. 40, a. 1290 et saepius).
N. in imagine
papyrea (de scriptis)
GALLIN. fol. A II b : m-a studiosorum papirea, quin aurea aut argentea alium quempiam emungendum existimem, nunc primum soluere incipio.
Occ. i. q. gotówka; pecunia parata
Tom. VI p. 148 (a. 1522) : quantum reliquerit ... in argento et auro ac in numerata pecunia et m-a.
CracArt III p. 173 (a. 1552) : monile ... m-a exemere ... debuit.
Iuncturae verbales sollemniores
α. moneta variatur ( KsgKaz p. 385, a. 1398) , collabitur (in liga et pondere: CodVit p. 1017, a. 1416).
β. monetam cudere (item recudere: AAlex p. 55, a. 1502) , conflare ( ib. ), fabricare (et exercere: PommUrk VI p. 264, a. 1325) , facere ( UrkBBr p. 258, a. 1290 ; KodPol II p. 696, a. 1346) , percutere ( CALLIM. Hist. p. 102,11), item deteriorare (et exilem facere: CodVit p. 1017, a. 1416).
γ. (in, sub) (numero et) moneta aliqua solvere ( RotKal p. 215, a. 1414) , censum recipere ( ArHist VI p. 18, a. 1461) , ducatos dare ( AKapSąd III p. 100, a. 1503) .
2. meton. danina w pieniądzach; tributum pecuniarium
*CodSil(M) I p. 19 (a. 1078) : datus est monasterio ... de m-a decimus denarius.
KodWp I p. 181 (a. 1238) : villam, que iacet in territorio ecclesie ... liberam constituo ... ab omni exaccione ... thelonei, m-e et «thargowe».
KodMaz(K) p. 466 (a. 1240) : incole ... m-am non soluant.
Ita saepius saec. XIII—XV.
Syn.
teloneum (cf. et saepius). Glossae Pol.
KodWp I p. 408 (a. 1277) : civitatem ... absolvimus ... a m-a ... quod dicitur «obras».
KodPol I p. 102 (a. 1278) : m-am ... que «obras» dicitur ... preposito ... dedimus percipere.
Dicitur monetae solutio ( CodSil XIV p. 47, a. 1350) vel census ( DŁUG. LibBen III p. 13 ) .
III.
1. propr. stempel menniczy; sigillum nummis imprimendis aptum (syn. figura)
*CodSil XV p. 41 (a. 1438) : unum florenum sub m-a et figura Hungaricali.
N. distinctionem
GLt p. 21 : m-a signum in grosso, numisma (ed. munisma) signum in nummo.
2. transl. forma (wyrazu); verborum forma
GŁOG. Alex. I fol. B Ib : grammatica ... linguas ligatas solvit et ad propriam reducit verba m-am (citatur Alanus ab Insulis ).
Cf. Th. VIII 1415,45 sqq.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)