- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- Dc.
- NGl.
- B.
- L.
- A.
- H.
- Ha.
- N.
- K.
I.
A.
propr.
1.
abstr.
a.
służba wojskowa;
munus militare stipendia faciendi.
Glossa
Pol.
GLcerv
p. 637 : m-a «rycerzstwo, żołnierka».
Saepe occurrit in locut. militiam agere (DŁUG. Hist. I p. 275= II p. 34 ed. nov. ; ; ib. II p. 352=III p. 102 ed. nov. et vulgo), item in militiam asciscere ( ib. I p. 280= II p. 70 ed. nov.).
b.
wyprawa wojenna, wojna, walka, bitwa;
expeditio militaris,
bellum, pugna.
N.
sacra
wyprawa krzyżowa; expeditio fidei
Christianae defendendae
causa suscepta
WAPOW. Chr.
p. 124 : crucem sacrae m-ae signum contra immanissimos Tureos.
Locut.
potiores
α.
verbales,
v.
gr. militiam exercere służyć wojskowo; item
in militiam proficisci (saepe) wyruszać na wojnę.
β.
adv. domi militiaeque (saepe) w czas pokoju i wojny;
item
militia (et) bello
z wojska (i) wojny (
URSIN.
p. 34
).
c.
dyscyplina, karność wojskowa, dzielność,
męstwo; disciplina militaris, fortitudo,
virtus.
2.
concr.
a.
wojsko, rycerstwo, żołnierze; exercitus,
militum copiae.
Additur
α. equestris ((
KodMp IV
p. 346,
a. 1440
;
;item
gen.
equitum ib. )nobilis (
ib. II
p. 107,
a. 1257),
stipendiaria (
ArHist V
p. 259,
a. 1506).
β.
gen.
baronum:
KodPol III p. 14 (a. 1228) : ego Kazimirus ... dux de Opol cum omni m-a baronum terre mee ... castrum Opol cepi muro edificare.Occurrit etiam militiae magister ( KodMp IV p. 346, a. 1440) , princeps ( KodWp I p. 4, litterae spuriae saec.XI et saepius), item tribunus ( KodMp IV p. 346, a. 1440).
b.
eccl.
rycerstwo zakonne, zakon rycerski;
fratres ordinum contra
infideles militantium
*KodMaz(K) p. 276 (a. 1228) : primus episcopus Prutenorum considerans m-am ad expugnandum paganos in Pruscie partibus constitutos in illis partibus fore plurimum oportunam.
Praec.
α.
Krzyżacy;
fratres ordinis BVMariae Theutonicorum
RHist III
p. 193 (a. 1510) : cum m-a nunc ordinis beatae Marie Theutonicorum in Prussia degencium.
β.
Templi
templariusze;
ordo Templariorum
*KodMp II
p. 80 (a. 1249) : fratres ordinis sancti Sepulcri pari cum m-a Templi et hospitalarijs Ierosolimitanis fratribus in hac parte debent libertate gaudere.
B.
transl.
1.
służba, praca, zajęcie; ministerium, labor,
negotium.
N.
artis
rhetoricae
IO. LUD.
p. 39, 219 : hii, qui nuper ad huius artis m-am ac certamen se contulerunt.
Additur saecularis:
VHedv
p. 515 : reliqui duo fratres Otto ... et Henricus seculari m-e dediti, patri suo successerunt in dominio.
Praec.
eccl.
Christi, Christiana
et
abs.
, item in
locut.
Christi militiam assumere
i. monachum fieri (
SCARB. Sap.
II
p. 378
)
simili sensu
arma Christianae militiae (
VAdAnt
p. 9, 13)
.
Hic etiam pertinet
militia clericalis
stan duchowny; clericorum ordo
KodMaz(L) p. 92 (a. 1379) : si ... filius noster ... dux Henricus ... in m-a clericali permanserit.ArHist V p. 277
( a. 1405) : persecutores m-e clericalis ... corrigere et cohercere.
2.
walka, wojowanie, zmaganie się (zwł. o życiu chrześcijanina na ziemi);
labor, dimicatio (praec. de vita Christianorum in hoc mundo).
Item sensu latius transl.
CRIC.
in
Tom. I
p. 20
( a. 1507) : occupatus fui febre plusculum, sed hec vetus m-a est mea itaque jam occalui.
II.
A.
abstr.
1.
zależność lenna rycerza od suwerena; condicio
vasalli (cf.
s. v.), i. eius, qui se ad fidem domino feodali praestandam obligavit
GALL
p. 110,11 : ipse quoque dux Pomoranorum adveniens Bolezlauo inclinavit eiusque ... se servicio et m-e deputavit.Cf. MILES B 1.
2.
a.
przy
należność do stanu (rodu)
rycerskiego (szlacheckiego); generis nobilitas, condicio
eius, qui ad ordinem equestrem
pertinet
PrPol
p. 12 (a. 1367) : nos Nicolaus judex ... cupientes statuta terre conservare, dictos heredes per fratres eorum et alios in testimonium et proclamacionem, m-am et nobilitatem ipsorum ... mandauimus approbare.StPPP VIII
p. 10 (a. 1376) : Nicolaus ... penam XV contra Janconem ... pro vituperio m-e.Ib.
p. 19 (a. 1377) : pro ... XXXII-bus marcis et pro littera emendatoria m-e.Ita vulgo. Glossae Pol. StPPP VII
p. 475 (a. 1400) : Cristinus ... Potrassium in m-a sua uituperauit wlgariter «w szlachcze przyganil».RFil XXIII p. 310
( a. 1444) : m-a «slachietnoscz».
b.
militiae medietas
włodyctwo; condicio
nobilis minorum gentium (cf.
infra
B 2)
PrPol
p. 33 (a. 1417) : Michael vituperatus per Petrum ... nobilitatis sue m-e medietatem compurgando, sex testes idoneos ejusdem medietatis m-e ... produxit... qui testes juraverunt, quod ipse Michael sit frater ipsorum medietatis m-e wlgariter «wlodica» carens clenodio et proclamacione.
Locut.
ad 2:
α.
nominales militiae improbatio (
StPPP VII
p. 293, a. 1410
et saepius), improperium (
ib.
p. 289,
a. 1403
et saepius), vituperium
(
supra 9
et saepius)
;
opp.
;probatio (
ib.
p. 315,
a. 1421),
item militiae ius (
ib.VIII
p. 951,
a. 1400),
littera (
ib.
p. 37,
a. 1381
et saepius).
β.
verbales militiam (suam) (ap)probare ((
ArHist VIII
p. 462,
a. 1395
;
ArPrawn VIII
p. 139,
a. 1416
;et saepius), com(ex-)purgare (et
nobilitatem:
StPPP VIII
p. 432, a. 1397
; sui generis
ib. II
p. 278,
a. 1423)
, declarare (
ib.VIII
p. 130,
a. 1385
et saepius), de militia docere et probare
((
ib. VII
p. 289,
a. 1404)
;
;opp. aliquem in iure militiae (nobilitatis) reprobare, vituperare ((
ib.VII
p. 888,
a. 1400
;
ib. II
p. 140,
a. 1402
;
DokMp II
p. 98,
a. 1428
;et saepe), militiam alicuius vilipendere (
StPPP II
p. 230, a. 1418
et
ib.
p. 278,
a. 1423
et saepius).
B.
1.
rycerstwo, stan szlachecki; ordo equestris vel nobilium
KodPol I
p. 32 (a. 1228) : tota Cracoviensi et Sandomiriensi m-a pro eo testimonium perhibente.IurMas I
p. 24 (a. 1359) : nos Semovitus ... dux Masovie ... una cum baronibus et m-a nostra.DokMp VI p. 112
( a. 1393) : habito super hoc consilio baronum, m-e et consiliariorum nostrorum (i. regis ).Ita vulgo.
2.
simplex
rycerstwo włodycze;
ordo nobilium minorum gentium
(cf.
supra A 2 b)
PrPol
p. 32
( a. 1398) : opponens se pro m-a et infamia sua, nominavit sex testes ... de sua simplici m-a.
3.
eccl.
caeli, caelestis
sim. et
abs.
:
zastęp, orszak (świętych,aniołów
itp.); caterva, chorus
(sanctorum,
angelorum sim.).
C.
singularia
1.
odznaka rycerska;
insigne militare
AAlex
p. 281 (a. 1503) : contra ... Turcos, Tartaros ... pugnaturi... ultramarinis ... pro vana gloria m-a cinctis superiores essent.
2.
turniej rycerski; equitum nobilium certamen,
ludus
Tom. IV
p. 322 (a. 1518) : hac die ... marchioni merito tanquam optimo militi palma cessit, sertum monili decoratum Anna ... dux Masovie illi misit, quoniam hanc m-am virtutibus illius marchio dedicaverat.