- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- Dc.
- B.
- L.
I.
A.
propr.
1.
punkt środkowy, środek; punctum medium, centrum
a.
de loco, v. gr.
terrae
(syn.
centrum:
MARTIN. OP.
Serm.
p. 479
)
, viae (
DŁUG. LibBen I
p. 108
)
, sigilli (
AKapSąd II
p. 18, a.
1414).
N.
definitionem phil.
STOB. Aret. fol. c VIb : m-um rei sumitur secundum proportionem arithmeticam, que fit quando m-um sic excedit extremum minus sicut exceditur ab extremo maiori.
b.
de tempore,
v.
gr.
noctis
północ; nox media (
WODKA
p.
13,3
;
AKapSąd II
p. 392, a.
1459).
;
N.
α.
północ jako strona świata;
de parte caeli
septentrionali
KodKWil p. 669 (a. 1503) : versus aquilonem alias m-um noctis.
β.
Quadragesimae
Śródpoście (
KodKKr I
p. 38,
a. 1250
et saepius; glossa
Pol.
KsgMaz II p. 69, a. 1424 : in m-o Quadregesime «na szrzoth postu»); simili sensu ieiunii ( StPPP VIII p. 366, a. 1394) .
2.
część środkowa, to co znajduje się w środku
pomiędzy elementami
skrajnymi; quod inter partes
extremas situm est
a.
de loco,v.
gr.
villae (
StPPP XII
p. 80, a.
1506
:
admittimus sibi edificari ... in m-o ville alias «na nawszu»).
Occ.
wnętrze;
i. q.
pars interior
VITELO OpM p. 56 : in cyphis argenteis in m-o politis.
VisitByt p. 35 : ecclesia parochialis ... habet ... imaginem Crucifixi in m-o sui.
Praec.
phys. et opt.
przestrzeń pośrednia, środowisko;
medium spatium
VITELO Persp. p. 163 : bene uidebitur ipsum corpus trans m-um dealbatum (cf. ib. p. 162: remota ... albedine ... spatii interiacentis).
JAC. PAR. Opln p. 293 : lumen solis ingrossescit (ed. -ssit), dum densiori m-o se immiscet.
GOST. Th. fol. f Ib : anima est m-um expansum.
GŁOG. Anim. fol. A VI11a : sensum contingit decipi circa sensibile commune ... supposita debita dispositione m-ij, organi et obiecti.
ExPhys fol. r Ia : m-um est in quod mouens mouet, priusquam attingat vitimum.
Dicitur
expansum (
),
naturale
WROCŁ. Dial. fol. E VIIIb).
Distinguitur
extraneum
(opp. intraneum
id. Epit. fol. p IVb),
plenum (opp. vacuum:
ExPhys fol. n VIIIa)
.
b.
de tempore vel eis quae in tempore fiunt,
v.
gr.
sermonis (
AKapSąd III
p. 6, a.
1450).
N. locut.
(temporis) medio
tymczasem;
interea.
Occ.
przerwa (w czasie); temporis
intervallum
DŁUG. Op. p. 255 : a festo Sanctorum Omnium ... ad Festum Paschae ... sine m-o et aliqua interruptione.
B.
transl.
1.
pośrednictwo;
mediatio,
praec.
in
locut.
a. per medium
α.
alicuius
za pośrednictwem;
mediante aliquo
WŁODK. ScrSel I p. 181 : an ... per m-um Ecclesie approbatus sit et approbari potuerit iste ordo aut status.
CracArt I p. 144 (a. 1453) : Johannes Lithphanus ... per m-um Johannis Lubarth ... recognovit etc.
Simili sensu
medio alicuius
*Dogiel I p. 22 (a. 1470) : quod nos papa m-o tuo et nonnullorum aliorum principum ... compactata eorum haereticorum ... confirmaremus.
*CodZagr p. 40 (a. 1498) : quorum archiepiscopi et mariscalci m-o sua maiestas ... questa est de clade.
β. alicuiusjrei
(loco abl. modi vel instrumenti)
ŹrWaw I p. 23 (a. 1465) : ne ecclesia ... per m-um ignis ... dampna subiret.
AKapSąd III p. 234 (a. 1480) : Caspar per m-um iuramenti dixit etc.
b.
sine (absque) medio
bezpośrednio; nullo intercedente,
immediate
LhnUrk I p. 47 (a. 1491) : qui immediate ad suam ... dominacionem respectum habent et eidem sine m-o subiciuntur.
*Tom. II p. 188 (a. 1513) : ne nobis et sacro imperio ... ad quod vos absque m-o spectatis et inheretis ... inobedientes appareatis.Occ. pośrednik; mediator
CantMAe I nr. 19, v. 5b (saec. XIV) : indivise caritati ... Generantis Generati nexus, virtus, m-um ([de Spiritu Sancto). ]
CodVit p. 430 (a. 1418) : per quedam notabilia m-a ... ambaxiatoribus meis de Constancia revenientibus cum magistro Ordinis ... diem ... et locum ... elegimus.
2.
iur.
amicabilis compositionis (concordiae, pacis)
et
abs.
:
polubowna ugoda zawarta między stronami za pośrednictwem rozjemców;
concordia per arbitros reconciliata
KodWp I p. 303 (a. 1256) : intervenientibus bonis viris et inter nos pacis m-um facientibus, recepi tres villas ab ... abbate.
PommUrk II p. 176 (a. 1267) : ipsi super eodem theloneo inter se non possent m-um uel concordiam ordinare.
Ib. p. 384 (a. 1278) : nos ... m-um concordiae parte fecimus ex utraque.Ita saepius saec. XIII-XIV.
Iuxta posita
concordia
(cf.
),
unio (
KodWp II
p. 471, a.
1335)
.
N.
constr. sq.
de (
MPH III
p. 28, saec.
XIV in.in
:
ut Poppo posset inter ... Przemislonem
et ... Swanthopelcum m-um
ponere de pace facienda)
vel
quod (
KodMp II p. 216, a. 1309 : mediante auxilio vestro tale fiat m-um, quod ecclesie nostre iura salua permaneant.).
Iuncturae verbales
medium amicabilis compositionis sim. et
abs.
(inter aliquos)
α. fit (cf.
),
intervenit (
KodWp II
p. 471,
a. 1335).
β. facere (cf.
supra 35 et
saepius), intericere (
KodKKr I
p. 152,
a. 1314)
, (inter)ponere (cf.
supra 44
;
;
PrPol
p. 97,
a. 1400)
, ordinare (cf.
et saepius).
3.
phil.
t. t. to co pośrednie; definitur
WROCŁ. Dial. fol. H Ib : m-um est, quod habet duo extrema existens vnitiuum ipsorum secundum aliquem modum.
Id. Epit. fol. f IVa: non est m-um ... inter esse et non esse.
AEG. Th. fol. B IVb : forma est m-um inter materiam et esse.
Praec. a. log.α. syllogisticum et abs. :termin średni (w sylogizmie); terminus medius syllogismi
BYSTRZ. AnalPr fol. a VI Ib : termini syllogistici ... vocantur istis nominibus: maior extremitas, minor extremitas et m-um.
Ib. fol. d IIa : m-um est, de quo predicantur ambe extreme.
WROCŁ. Dial. fol. E VIIIb : m-um est terminus bis sumptus ante conclusionem.
Ib. infra dicitur ad similitudinem m-ij naturalis, quia sicut in natura m-um vnit extrema.Ita passim in textibus phil.
Distinguitur
proprium (opp. non proprium:
BYSTRZ. AnalPost fol. g IIb
;
;item extraneum
ib.
), antiquum (
GŁOG. Hisp.
fol. 130b
;
WROCŁ. Dial. fol.
M IIb).
;
β.
pośredni człon rozumowania;
argumentationis pars
media
WŁODK. Den. p. 192 : multae aliae conclusiones habent se tamquam m-a ad inferendum finaliter dictas conclusiones haereticas.
Gramm. p. 172 (saec. XV) : per idem m-um argueret et probaret, quod etc.
Additur
demonstrationis (
BYSTRZ. AnalPost fol. a VIb)
, demonstrativum (
ib. fol. c IVa).
Distinguitur
causale (
ib. fol. g IVa
et saepius), contingens (
ib. fol. e IIIa)
, essentiale (opp. accidentale
ib. fol. i VIIIb)
, indemonstrabile (
ib. fol. f IIb)
, intellegibile
(opp. sensibile
ib. fol. h Ia)
, necessarium (
ib. fol. h IVb)
, probabile (
ib. fol. h IVa)
, propinquius
(opp. distantius
ib. fol. g VIIa)
, propter quid
(
ib.
fol. 1
IVa)
, per participationem (opp. per abnegationem
id. Top. fol. y IIIa).
N.
constr. sq.
ad
ib. fol. g VIIIa : cuiuslibet demonstrationis ... tot sunt elementa ... quot sunt m-a ad eam demonstrandam.
4.
mus.
cantus
środkowa część melodii; definitur
SZYDL. p. 47 : per m-um ... intelligitur illud totum, quod mediat inter primam notam et ultimam ipsius cantus.
MONET. fol. C IIIb : m-um ... est vniuscuiusque cantus inter primam et vltimam clauem notularis deductio.
C.
1.
pl. środki
pieniężne; opes
ŹrWaw I p. 99 (a. 1492) : attendentes se homines pauperes ... esse ... et propter hoc ad providendum eadem duo altaria necessariis ... eorum m-iis ... sufficere non posse.
Simili sensu sg.
AKapSąd III p. 112 (a. 1506) : reponant m-um pro necessariis altaris... ad dominum decanum.
2.
środek, sposób;
via,ratio
BreslUB p. 171 (a. 1355) : ut rex det m-um huius, ut iudicium super ... maleficos habeatur.
KrMU p. 59 (saec. XV in.in) : quos haereticos eisdem m-iis hic in Cracovia de m-o tollere debemus.
DŁUG. Hist. IV p. 605 : illud ... m-um pro pace concludenda ... nuntii regis Poloniae ... adiecerunt.
Id. O p. 627 : pars adversa ... satis pulcra et modesta pacis obtulit m-a.
Constr.
a.
sq.
gen.
obi.
,cf.
b.
sq.
pro, cf.
Accedit adi., v. gr.
bono medio (admonere:
ZabDziej III
p. 25, a.
1490)
, aequis et decentibus mediis (transigere differentiam:
Tom. XIII
p. 95, a.
1534)
, tranquillis mediis (incedere:
*KodPol IV
p. 47, a.
1448)
.
D.
locut.
1.
adv.
a.
de medio
spośród; ex
KodMp IV p. 7 (a. 1386) : hic rector scholae parochialis potest esse vnus de m-o vicariorum perpetuorum.
ArPrawn V p. 511 (a. 1517) : quocienscunque capitulum de m-o sui aliquem... mulctat.
Ib. VI p. 80 (a. 1535) : ad omnes actiones ... de m-o sui unum aut duos confratres deputabunt.Cf. Th. VIII 588,22 sqq.
b.
in medio
publicznie; in
publico, coram.
Accedit
gen.
nostri (
CracArt I
p. 114, a.
1440).
2.
verbales
a. in (ad) medium
α.
(ad-, de-, pro-) ducere
ukazać publicznie; in
lucem proferre.
Simili sensu
(pro)ponere (
VINC.
p. 265
;
KodMp II
p. 149,
a. 1280
;et saepius), exhibere (
LibBenP
p. 265,
a. 1551)
,
item reminisci (gesta:
PrzMog
p. 44
).
N.
aliquem dirigere (
KodLit
p. 143,
a. 1411)
, vocare ((
ArHist VI
p. 1,
a. 1438)
;
;accedit
gen.
capituli (
ArHist VI
p. 1,
a. 1438)
, universitatis (
KodLit
p. 143,
a. 1411)
, nostri (
AGZ VIII
p. 64,
a. 1412
et saepius).
β.
venire
ukazać się,wyjść na jaw;
manifestum
fieri.
N.
constr. sq. enunt. subi.
PommUrk IV p. 291 (a. 1308) : venit in m-um, quod quidam layci ... nonnulla ausi sunt attemptare.
N. de
homine
stans in medium
i. q. comparens
VINC. p. 262 : surge ... stans in m-um.
AKapSąd III p. 201 (a. 1519) : testis ... non admisit vulnerationem stans in m-um.
γ.
consulere
dbać o sprawy publiczne;
i.q. rebus publicis (saec. XV-XVI).
b. de medio
α.
tollere
usunąć,znieść, unieważnić;
antiquare, abolere.
Syn.
viribus vacuare (articulum iuris:
PommUrk V
p. 102,
a. 1313)
; simili sensu evellere (
CodEp III
p. 29,
a. 1448).
β. de(e) medio (saeculi) tolli
i. q. mori. Simili sensu fieri (
KADŁUB.
p. 229, cf.
ChrMP
p. 548=
p. 74
Kürb.)
, migrare (
KodMp IV
p. 164,
a. 1418)
, transire (
KodMaz (L)
p. 176,
a. 1431).
II.
połowa; media
pars, dimidium.
Occ.
pl.
MARTIN. p. 17 : dividatur ... unum latus in duo m-a.
Additur
a.
gen.
,
v.
gr. castri (
StPPP I
p. 182, a.
1409)
, coreti (
ArHist XI
p. 130,
a. 1568)
, marcae (
TPaw IV
p. 32, a.
1395).
N.
α. capitis (i. multae
pro homine occiso
AKap Sąd 111
p. 158,
a. 1512).
β. cmethonis (i. areae
a colono cultae
StPPP VIII
p. 724,
a. 1399).
b.
prp.
de:
DokRad p. 55 (a. 1442) : de simplici ... «folusch»... nobis m-um et ipsis m-um cedet.
Praec.
in locut.
adv.
per medium
po połowie, na połowę; in (per)
duas partes aequales
KodMaz(K) p. 63 (saec. XII med.) : molendinum per m-um et foralia... contulimus possidenda.
PreussUB I p. 104 (a. 1242) : ipse aque fluminis per m-um dividantur.
DokMp I p. 31 (a. 1322) : iamdictum prandium tenebitur nobiscum per m-um comportare.Ita passim praec. dividere, habere, solvere sim.; item discerpere (chlamydem: DŁUG. Hist. IV p. 233 ). Cf. Th. VIII 588,65 sqq.
N.
esse
przypadać
w połowie; dimidium contingere
DokMp I p. 385 (a. 1414) : fluvius debet esse per m-um inter ipsos et inter hereditates ipsorum.Simili sensu
α.
ad (in) medium :
AGZ XIII p. 132 (a. 1442) : molendinum et ortulani ... erunt in m-um.
Ib. XVI p. 297 (a. 1499) : frumenta ... ex ambabus partibus ... inter se ad m-um dividere debent (cf. tamen in medium sensu diverso infra 22 sqq. ).
β.
de medio
ib. XV p. 509 (a. 1479) : Derslaus et Tyczka de m-o alias «spolu» piscari debent.
Ib. XVII p. 479 (a. 1502) : quem equum... tu dixisti ... solvere de m-o alias «na poly».
b.
in medium
do połowy, w połowie;
dimidium
KsgMaz I p. 127 (a. 1412) : pro tribus sexagenis... in m-um monete Pruthinicalis et in medietatem communis monete.
AKapSąd III p. 63 (a. 1494) : gladium in m-um evaginatum.