Ogólne
Pełne hasło
Więcej

MEDIUM

Gramatyka
  • Formymedium
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -ii
  • Część mowyrzeczownik
  • Rodzajnijaki
Znaczenia
  • I.
    • A. propr.
      • 1. punkt środkowy, środek
        • a.
        • b. + noctis północ
          • α. północ jako strona świata
          • β. + Quadragesimae
      • 2. część środkowa, to co znajduje się w środku pomiędzy elementami skrajnymi
        • a.
        • b.
    • B. transl.
      • 1. pośrednictwo
        • a.
          • α. + alicuius za pośrednictwem
          • β.
        • b. + sine (absque) medio bezpośredniopośrednik
      • 2. iur.+ amicabilis compositionis (concordiae, pacis) polubowna ugoda zawarta między stronami za pośrednictwem rozjemców
        • α.
        • β.
      • 3. phil.+ syllogisticum et phil. t. t. to co pośrednie:termin średni (w sylogizmie)
        • β. pośredni człon rozumowania
      • 4. mus.+ cantus środkowa część melodii
    • C.
      • 1. pl. środki pieniężne
      • 2. środek, sposób
    • D.
      • 1.
        • a. + de medio spośród
        • b. + in medio publicznie
      • 2.
        • a.
          • α. + (ad-, de-, pro-) ducere ukazać publicznie
          • β. + venire ukazać się,wyjść na jaw
          • γ. + consulere dbać o sprawy publiczne
        • b.
          • α. + tollere usunąć,znieść, unieważnić
          • β.
  • II. połowa
    • a. gen.
      • α.
      • β.
    • b. + de:
      • α. + ad (in) medium
      • β. + de medio
    • b. + in medium do połowy, w połowie

Pełne hasło

MEDIUM, -ii n.
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • B.
  • L.
I.
A. propr.
1. punkt środkowy, środek; punctum medium, centrum
a.
de loco, v. gr.
terrae (syn. centrum: MARTIN. OP. Serm. p. 479 ) , viae ( DŁUG. LibBen I p. 108 ) , sigilli ( AKapSąd II p. 18, a. 1414).
N. definitionem phil.
STOB. Aret. fol. c VIb : m-um rei sumitur secundum proportionem arithmeticam, que fit quando m-um sic excedit extremum minus sicut exceditur ab extremo maiori.
b. de tempore, v. gr. noctis północ; nox media ( WODKA p. 13,3 ; AKapSąd II p. 392, a. 1459). ;
N.
α. północ jako strona świata; de parte caeli septentrionali
KodKWil p. 669 (a. 1503) : versus aquilonem alias m-um noctis.
β. Quadragesimae Śródpoście ( KodKKr I p. 38, a. 1250 et saepius; glossa Pol.
KsgMaz II p. 69, a. 1424 : in m-o Quadregesime «na szrzoth postu»)
; simili sensu ieiunii ( StPPP VIII p. 366, a. 1394) .
2. część środkowa, to co znajduje się w środku pomiędzy elementami skrajnymi; quod inter partes extremas situm est
a.
de loco,v. gr.
villae ( StPPP XII p. 80, a. 1506 : admittimus sibi edificari ... in m-o ville alias «na nawszu»). Occ. wnętrze; i. q. pars interior
VITELO OpM p. 56 : in cyphis argenteis in m-o politis.
VisitByt p. 35 : ecclesia parochialis ... habet ... imaginem Crucifixi in m-o sui.
Praec. phys. et opt.
przestrzeń pośrednia, środowisko; medium spatium
VITELO Persp. p. 163 : bene uidebitur ipsum corpus trans m-um dealbatum (cf. ib. p. 162: remota ... albedine ... spatii interiacentis).
JAC. PAR. Opln p. 293 : lumen solis ingrossescit (ed. -ssit), dum densiori m-o se immiscet.
GOST. Th. fol. f Ib : anima est m-um expansum.
GŁOG. Anim. fol. A VI11a : sensum contingit decipi circa sensibile commune ... supposita debita dispositione m-ij, organi et obiecti.
ExPhys fol. r Ia : m-um est in quod mouens mouet, priusquam attingat vitimum.
Dicitur
expansum ( ), naturale WROCŁ. Dial. fol. E VIIIb).
Distinguitur
extraneum (opp. intraneum id. Epit. fol. p IVb), plenum (opp. vacuum: ExPhys fol. n VIIIa) .
b. de tempore vel eis quae in tempore fiunt, v. gr. sermonis ( AKapSąd III p. 6, a. 1450).
N. locut.
(temporis) medio tymczasem; interea. Occ. przerwa (w czasie); temporis intervallum
DŁUG. Op. p. 255 : a festo Sanctorum Omnium ... ad Festum Paschae ... sine m-o et aliqua interruptione.
B. transl.
1. pośrednictwo; mediatio, praec. in locut.
a. per medium
α. alicuius za pośrednictwem; mediante aliquo
WŁODK. ScrSel I p. 181 : an ... per m-um Ecclesie approbatus sit et approbari potuerit iste ordo aut status.
CracArt I p. 144 (a. 1453) : Johannes Lithphanus ... per m-um Johannis Lubarth ... recognovit etc.
Simili sensu
medio alicuius
*Dogiel I p. 22 (a. 1470) : quod nos papa m-o tuo et nonnullorum aliorum principum ... compactata eorum haereticorum ... confirmaremus.
*CodZagr p. 40 (a. 1498) : quorum archiepiscopi et mariscalci m-o sua maiestas ... questa est de clade.
β. alicuiusjrei
(loco abl. modi vel instrumenti)
ŹrWaw I p. 23 (a. 1465) : ne ecclesia ... per m-um ignis ... dampna subiret.
AKapSąd III p. 234 (a. 1480) : Caspar per m-um iuramenti dixit etc.
b. sine (absque) medio bezpośrednio; nullo intercedente, immediate
LhnUrk I p. 47 (a. 1491) : qui immediate ad suam ... dominacionem respectum habent et eidem sine m-o subiciuntur.
*Tom. II p. 188 (a. 1513) : ne nobis et sacro imperio ... ad quod vos absque m-o spectatis et inheretis ... inobedientes appareatis.
Occ. pośrednik; mediator
CantMAe I nr. 19, v. 5b (saec. XIV) : indivise caritati ... Generantis Generati nexus, virtus, m-um ([de Spiritu Sancto). ]
CodVit p. 430 (a. 1418) : per quedam notabilia m-a ... ambaxiatoribus meis de Constancia revenientibus cum magistro Ordinis ... diem ... et locum ... elegimus.
2. iur. amicabilis compositionis (concordiae, pacis) et abs. : polubowna ugoda zawarta między stronami za pośrednictwem rozjemców; concordia per arbitros reconciliata
KodWp I p. 303 (a. 1256) : intervenientibus bonis viris et inter nos pacis m-um facientibus, recepi tres villas ab ... abbate.
PommUrk II p. 176 (a. 1267) : ipsi super eodem theloneo inter se non possent m-um uel concordiam ordinare.
Ib. p. 384 (a. 1278) : nos ... m-um concordiae parte fecimus ex utraque.
Ita saepius saec. XIII-XIV.
Iuxta posita
concordia (cf. ), unio ( KodWp II p. 471, a. 1335) .
N. constr. sq.
de ( MPH III p. 28, saec. XIV in.in : ut Poppo posset inter ... Przemislonem et ... Swanthopelcum m-um ponere de pace facienda) vel quod (
KodMp II p. 216, a. 1309 : mediante auxilio vestro tale fiat m-um, quod ecclesie nostre iura salua permaneant.).
Iuncturae verbales
medium amicabilis compositionis sim. et abs. (inter aliquos)
α. fit (cf. ), intervenit ( KodWp II p. 471, a. 1335).
β. facere (cf. supra 35 et saepius), intericere ( KodKKr I p. 152, a. 1314) , (inter)ponere (cf. supra 44 ; ; PrPol p. 97, a. 1400) , ordinare (cf. et saepius).
3. phil. t. t. to co pośrednie; definitur
WROCŁ. Dial. fol. H Ib : m-um est, quod habet duo extrema existens vnitiuum ipsorum secundum aliquem modum.
Id. Epit. fol. f IVa: non est m-um ... inter esse et non esse.
AEG. Th. fol. B IVb : forma est m-um inter materiam et esse.
Praec. a. log.
α. syllogisticum et abs. :termin średni (w sylogizmie); terminus medius syllogismi
BYSTRZ. AnalPr fol. a VI Ib : termini syllogistici ... vocantur istis nominibus: maior extremitas, minor extremitas et m-um.
Ib. fol. d IIa : m-um est, de quo predicantur ambe extreme.
WROCŁ. Dial. fol. E VIIIb : m-um est terminus bis sumptus ante conclusionem.
Ib. infra dicitur ad similitudinem m-ij naturalis, quia sicut in natura m-um vnit extrema.
Ita passim in textibus phil.
Distinguitur
proprium (opp. non proprium: BYSTRZ. AnalPost fol. g IIb ; ;item extraneum ib. ), antiquum ( GŁOG. Hisp. fol. 130b ; WROCŁ. Dial. fol. M IIb). ;
β. pośredni człon rozumowania; argumentationis pars media
WŁODK. Den. p. 192 : multae aliae conclusiones habent se tamquam m-a ad inferendum finaliter dictas conclusiones haereticas.
Gramm. p. 172 (saec. XV) : per idem m-um argueret et probaret, quod etc.
Additur
demonstrationis ( BYSTRZ. AnalPost fol. a VIb) , demonstrativum ( ib. fol. c IVa).
Distinguitur
causale ( ib. fol. g IVa et saepius), contingens ( ib. fol. e IIIa) , essentiale (opp. accidentale ib. fol. i VIIIb) , indemonstrabile ( ib. fol. f IIb) , intellegibile (opp. sensibile ib. fol. h Ia) , necessarium ( ib. fol. h IVb) , probabile ( ib. fol. h IVa) , propinquius (opp. distantius ib. fol. g VIIa) , propter quid ( ib. fol. 1 IVa) , per participationem (opp. per abnegationem id. Top. fol. y IIIa).
N. constr. sq.
ad
ib. fol. g VIIIa : cuiuslibet demonstrationis ... tot sunt elementa ... quot sunt m-a ad eam demonstrandam.
4. mus. cantus środkowa część melodii; definitur
SZYDL. p. 47 : per m-um ... intelligitur illud totum, quod mediat inter primam notam et ultimam ipsius cantus.
MONET. fol. C IIIb : m-um ... est vniuscuiusque cantus inter primam et vltimam clauem notularis deductio.
C.
1. pl. środki pieniężne; opes
ŹrWaw I p. 99 (a. 1492) : attendentes se homines pauperes ... esse ... et propter hoc ad providendum eadem duo altaria necessariis ... eorum m-iis ... sufficere non posse.
Simili sensu sg.
AKapSąd III p. 112 (a. 1506) : reponant m-um pro necessariis altaris... ad dominum decanum.
2. środek, sposób; via,ratio
BreslUB p. 171 (a. 1355) : ut rex det m-um huius, ut iudicium super ... maleficos habeatur.
KrMU p. 59 (saec. XV in.in) : quos haereticos eisdem m-iis hic in Cracovia de m-o tollere debemus.
DŁUG. Hist. IV p. 605 : illud ... m-um pro pace concludenda ... nuntii regis Poloniae ... adiecerunt.
Id. O p. 627 : pars adversa ... satis pulcra et modesta pacis obtulit m-a.
Constr.
a. sq. gen. obi. ,cf.
b. sq. pro, cf. Accedit adi., v. gr. bono medio (admonere: ZabDziej III p. 25, a. 1490) , aequis et decentibus mediis (transigere differentiam: Tom. XIII p. 95, a. 1534) , tranquillis mediis (incedere: *KodPol IV p. 47, a. 1448) .
D. locut.
1. adv.
a. de medio spośród; ex
KodMp IV p. 7 (a. 1386) : hic rector scholae parochialis potest esse vnus de m-o vicariorum perpetuorum.
ArPrawn V p. 511 (a. 1517) : quocienscunque capitulum de m-o sui aliquem... mulctat.
Ib. VI p. 80 (a. 1535) : ad omnes actiones ... de m-o sui unum aut duos confratres deputabunt.
Cf. Th. VIII 588,22 sqq.
b. in medio publicznie; in publico, coram. Accedit gen. nostri ( CracArt I p. 114, a. 1440).
2. verbales
a. in (ad) medium
α. (ad-, de-, pro-) ducere ukazać publicznie; in lucem proferre.
Simili sensu
(pro)ponere ( VINC. p. 265 ; KodMp II p. 149, a. 1280 ;et saepius), exhibere ( LibBenP p. 265, a. 1551) , item reminisci (gesta: PrzMog p. 44 ).
N.
aliquem dirigere ( KodLit p. 143, a. 1411) , vocare (( ArHist VI p. 1, a. 1438) ; ;accedit gen. capituli ( ArHist VI p. 1, a. 1438) , universitatis ( KodLit p. 143, a. 1411) , nostri ( AGZ VIII p. 64, a. 1412 et saepius).
β. venire ukazać się,wyjść na jaw; manifestum fieri.
N. constr. sq. enunt. subi.
PommUrk IV p. 291 (a. 1308) : venit in m-um, quod quidam layci ... nonnulla ausi sunt attemptare.
N. de homine
stans in medium i. q. comparens
VINC. p. 262 : surge ... stans in m-um.
AKapSąd III p. 201 (a. 1519) : testis ... non admisit vulnerationem stans in m-um.
γ. consulere dbać o sprawy publiczne; i.q. rebus publicis (saec. XV-XVI).
b. de medio
α. tollere usunąć,znieść, unieważnić; antiquare, abolere.
Syn.
viribus vacuare (articulum iuris: PommUrk V p. 102, a. 1313) ; simili sensu evellere ( CodEp III p. 29, a. 1448).
β. de(e) medio (saeculi) tolli i. q. mori. Simili sensu fieri ( KADŁUB. p. 229, cf. ChrMP p. 548= p. 74 Kürb.) , migrare ( KodMp IV p. 164, a. 1418) , transire ( KodMaz (L) p. 176, a. 1431).
II. połowa; media pars, dimidium. Occ. pl.
MARTIN. p. 17 : dividatur ... unum latus in duo m-a.
Additur
a. gen. , v. gr. castri ( StPPP I p. 182, a. 1409) , coreti ( ArHist XI p. 130, a. 1568) , marcae ( TPaw IV p. 32, a. 1395).
N.
α. capitis (i. multae pro homine occiso AKap Sąd 111 p. 158, a. 1512).
β. cmethonis (i. areae a colono cultae StPPP VIII p. 724, a. 1399).
b. prp. de:
DokRad p. 55 (a. 1442) : de simplici ... «folusch»... nobis m-um et ipsis m-um cedet.
Praec. in locut. adv.
per medium po połowie, na połowę; in (per) duas partes aequales
KodMaz(K) p. 63 (saec. XII med.) : molendinum per m-um et foralia... contulimus possidenda.
PreussUB I p. 104 (a. 1242) : ipse aque fluminis per m-um dividantur.
DokMp I p. 31 (a. 1322) : iamdictum prandium tenebitur nobiscum per m-um comportare.
Ita passim praec. dividere, habere, solvere sim.; item discerpere (chlamydem: DŁUG. Hist. IV p. 233 ). Cf. Th. VIII 588,65 sqq.
N.
esse przypadać w połowie; dimidium contingere
DokMp I p. 385 (a. 1414) : fluvius debet esse per m-um inter ipsos et inter hereditates ipsorum.
Simili sensu
α. ad (in) medium :
AGZ XIII p. 132 (a. 1442) : molendinum et ortulani ... erunt in m-um.
Ib. XVI p. 297 (a. 1499) : frumenta ... ex ambabus partibus ... inter se ad m-um dividere debent (cf. tamen in medium sensu diverso infra 22 sqq. ).
β. de medio
ib. XV p. 509 (a. 1479) : Derslaus et Tyczka de m-o alias «spolu» piscari debent.
Ib. XVII p. 479 (a. 1502) : quem equum... tu dixisti ... solvere de m-o alias «na poly».
b. in medium do połowy, w połowie; dimidium
KsgMaz I p. 127 (a. 1412) : pro tribus sexagenis... in m-um monete Pruthinicalis et in medietatem communis monete.
AKapSąd III p. 63 (a. 1494) : gladium in m-um evaginatum.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)