General
Full Entry
More

MANSUS

Grammar
  • Formsmansus, manssus, manszus, mensus,
  • Etymology potest decl. III velI annumerari
  • Inflectional type -i
  • Part of Speechnoun
  • Gendermasculine
Meaning Outline
  • agri mensura (variae magnitudinis) vel modus quidam agri culti
  • ager ecclesiae assignatus, ecclesiae praedium
    • a.
    • b.
    • c.
      • α.
      • β.
      • γ. + campestris rurensis
    • a.
    • b.

Pełne hasło

MANSUS, -i m. scr. manssus,,manszus,,mensus
  • F.
  • Th. (rec.),
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • NGl.
  • B.
  • L.
  • A.
  • H.
  • Ha.
  • N.
  • K.
  • O.
[generis f. (e Pol. włóka f. ?) cf. 98, 39. generis n.
DokMp I p. 97 (a. 1353) : pro pascuis ... liberum mansum, quod «scothnicza» vulgariter dicitur.
KsgMaz II p. 163 (a. 1426) : quod mansum iacet a rivulo ... ad comunem stratam ... eundo.
Cf. etiam infra 20. formae decl. III: acc. sg. mansem (mansim) infra 98,39 et
KsgMaz II p. 177 (a. 1426) : mansim quodlibet sibi debet solvere per quinque sexagenas.
nom. pl. manses infra 98,44 gen. pl. mansium:
KsgMaz I p. 130 (a. 1412) : duorum mansium.
formae decl. IV: gen. sg.
PommQu p. 84 (a. 1384) : hereditatem unius mansus in villa Seytyn.
KsgRWar p. 544 (a. 1527) : quartam partem mansus.
abl. sg. mansu:
KodPol III p. 198 (a. 1339) : de quolicet mansu et laneo.
KodMp III p. 174 (a. 1364) : de quolibet ... mansu.
Ita saepius (cf. PP III p. 231, a. 1453 ; KsgRWar p. 65, a. 1493). nom. pl. mansus:
KodMp III p. 174 (a. 1364) : mansus ville ... more Franconico esse debeant limitati.
AKapSąd III p. 70 (a. 1499) : fuerunt mansus ... locati.
gen. pl. mansuum:
KodWp I p. 307 (a. 1258) : in fine eorundem mansuum.
KodMp III p. 351 (a. 1383) : compositionem laneorum seu mansuum ville.
Ita vulgo. acc. pl. mansus:
KodWp I p. 354 (a. 1262) : mansus ... dedimus ... octuaginta.
KodPol III p. 198 (a. 1339) : mansus vel laneos (cf. KsgŁawWar p. 69, a. 1454; ŁASKI LibBen I p. 137).
abl. pl. mansibus (potest decl. III velI annumerari)
PreussUB I 2, p. 543 (a. 1306) : de suis mansibus.
TPaw III p. 611 (a. 1399) : duobus mansibus ... exceptis.
KodMaz(L) p. 164 (a. 1418) : emolumentis in ... mansibus existentibus.]
miara powierzchni ziemi (wielkości zmiennej) lub obszar pola tej wielkości, łan; agri mensura (variae magnitudinis) vel modus quidam agri culti
VPriefl p. 17 : cum prius nonnisi LXII m-os habuerit, ipse numerum illum m-is totidem amplificavit.
CodSil(M) II p. 272 (a. 1206) : ecclesie ... superaddidi de agris meis ... tantum, quantum sufficeret ad duos magnos m-os.
Ib. p. 154 (a. 1217) : dedimus ... eisdem monachis CXX m-os de terra inculta iure Theutonico locandos.
KodWp I p. 106 (a. 1225) : m-os, quos ... dux Zlesie contulit domui Lubensi ... perpetuo confirmo.
Ita vulgo.
Occ. ecclesiasticus
et abs. : grunt wydzielony w obrębie wsi na uposażenie kościoła, grunt kościelny; ager ecclesiae assignatus, ecclesiae praedium
KsgMaz II p. 45 (a. 1424) : plebanus ... citans Borzim ... pro duobus mansibus «poswanthnego» (cf. ib. p. 44 et 93, a. 1425).
TArch p. 165 (a. 1489) : m-us ecclesiasticus possessus.
Syn.
laneus ( DokMp I p. 9, a. 1270 ; KodKKr I p. 102, a. 1274 et vulgo), margula ( TPaw IV p. 332, a. 1417) , sors ( DokListPł p. 85, a. 1384 ; CatLub p. 328 ), item cinetho ( StPPP VIII p. 833, a. 1400 ; PrPol p. 36, a. 1400 et saepius), cf. supraI 510,10 sqq., praec. 15.
Additur
agri (-orum: CodSil I p. 23, a. 1309 ; DokMp I p. 145, a. 1364 et saepius; de agro ib. p. 72, a. 1349 et saepius), sed etiam silvae ( PP V p. 34, a. 1425).
Simili sensu
mansi ager, area ( APozn I p. 100, a. 1443 ; StPPP VIII p. 836, a. 1400).
N.
ad pascua porcorum ( CodPol II p. 54, a. 1255) , pro «scotnicza» ( DokMp I p. 47, a. 1335) , pro pascuis ( ).Glossae Pol.
DokMp I p. 63 (a. 1347) : de duobus m-is, qui dicuntur in Polonico «srzeby» (cf. DokPaul p. 11, a. 1371; StPPP VIII p. 542, a. 1398; TPaw IV p. 231, a. 1398; StPPP II p. 393, a. 1434; ib. p. 397, a. 1434).
TPaw III p. 471 (a. 1400) : m-os dictos «wloky» (cf. DokMp VII p. 28, a. 1419; ib. p. 141, a. 1424; ib. p. 142, a. 1424
et vulgo).
Ib. IV p. 332 (a. 1417) : duas margulas vel m-os wulgariter «niwy» (cf. ŁASKI LibBen II p. 332).
PP V p. 33 (a. 1425) : m-um unum «morg» (cf. KsgŁawWar p. 69, a. 1454).
KodPol II p. 412 (a. 1425) : aduocato ... unam mansem, que dicitur ulgariter «przeczos» ... addicimus.
KsgMaz III p. 182 (a. 1436) : unum m-um, qui vocatur «plossa dzeszanthna» ... obligavit.
KodWp V p. 662 (a. 1442) : m-os alias «slady».
Zaranie Śląskie XIV p. 50 (a. 1454) : duo manses liberi alias «lany» (cf. GLt p. 22; GLcerv p. 628).
Visit. p. 134 (a. 1511) : de quolibet m-o sive «dzal» (cf. ŁASKI LibBen I p. 387).
Distinctiones, quae vulgo occurrunt
a. respicitur mensura
SchlUrk p. 372 (a. 1270) : quilibet m-us debet apud eos habere triginta sex iugera.
PommUrk V p. 483 (a. 1320) : duos m-os sexaginta iugera continentes.
DŁUG. LibBen I p. 647 : duodecem virgae faciunt unum m-um.
RegPerc p. 300 : m-i longitudo stadiorum 24.
Visit. p. 272 (a. 1511) : in m-um octo sulcos computando.
Ib. p. 87 (a. 1511) : in m-um X virgae computan tur.
IurMas III p. 32 (a. 1528) : m-i ... terrae Masoviae «wloki» ... dicantur minores esse quam m-i terrarum Poloniae, qui lanei dicuntur.
b. respicitur magnitudo Culmensis (mensurae: KodPol II p. 309, a. 1362 ; KodMaz(L) p. 80, a. 1369 ;et saepius), Flamicus (Flammingicus, Flamingus, Flamminginus: KodPol II p. 54, a. 1255 ; CodSil I p. 23, a. 1309 ; ib. p. 27, a. 1319 ; KodPol II p. 660, a. 1330 et passim; item Flandrensis: KodPol II p. 71, a. 1266 et saepius; Hollandricus: KodMaz(K) p. 317, a. 1230 et saepius), Francicus (Franconicalis, Franconicus: KodMp II p. 88, a. 1253 ; ib. I p. 160, a. 1299 et saepius), mensurae Lublinensis ( DokMp I p. 377, a. 1412) ; item longus ( KodTyn p. 54, a. 1274 et saepius), magnus ( CodSil(M) II p. 272, a. 1206 ; DokMp I p. 21, a. 1303 et saepius; item maior: CodSil(M) II p. 204, a. 1218 ; opp. parvus: KodPol II p. 71, a. 1266 ; KodKKr I p. 230, a. 1346 et saepius; minor: DokMp I p. 177, a. 1372).
c. respicitur condicio
α. censualis ( DokMp VIII p. 346, a. 1327 ; opp. aratorius: CodSil X p. 143, a. 1342 et saepius), decimalis ( DokMp I p. 177, a. 1372) , solubilis ( KodMp II p. 268, a. 1329 ; DokKujDobrz p. 38, a. 1343 et saepius).
N.
sextus ( DokRad p. 11, a. 1340 : damus ... advocato ... sextum m-um sive de m-is sextum denarium censualem. Ita saepius).
Opp.
liber ( DokMp I p. 29, a. 1318 ; ib. VIII p. 346, a. 1327 et vulgo), exemptus ( ib. I p. 208, a. 1380).
β. possessionatus, possessus ( KodWp I p. 307, a. 1258 ; et locatus: AKapSąd III p. 138, a. 1509 et saepius).
Opp.
desertus ( TArch p. 91 ; Visit. p. 511, a. 1534 ;: m-us desertus «gosczynny». Ita saepius).
γ. campestris ( KodMp II p. 193, a. 1293) , rurensis ( PommUrk V p. 417, a. 1319 : m-os rurenses, qui vulgo «Lanthoven» (Germ. ) dicuntur). Indicatur possessor
a. sq. gen. , v. gr. advocatiae ( StPPP III p. 22 ; AKapSąd III p. 98, a. 1503 ;et saepius), plebani ( ib. p. 1, a. 1448) , scultetiae, sculteti ( KodKKr I p. 230, a. 1346 ; DokMp I p. 173, a. 1370 et saepius), villae ( KodMp III p. 174, a. 1364 ; ib. p. 351, a. 1383 et saepius).
b. sq. adi. , v. gr. advocatialis ( ArHist X p. 3, a. 1534) , allodialis ( AKapSąd II p. 10, a. 1415) , cmethonalis ( ib. III p. 71, a. 1499 ; ib. p. 164, a. 1512 et saepius), praedialis ( TArch p. 95 ; ib. p. 128 ;et saepius), scultetialis ( AKapSąd III p. 363, a. 1497) .
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)