General
Full Entry
More

MANIPULUS

Grammar
  • Formsmanipulus, maniplus
  • Etymologyancient Latin
  • Inflectional type -i
  • Part of Speechnoun
  • Gendermasculine
Meaning Outline
  • I.
    • A.
      • 1. propr.
        • a. frumenti sim. demessi fascis, merges (praec. loco tributi domino feodali praestitus). Occ. i. q. frumentum ipsum
        • b. fasciculus (faeni, straminis).
      • 2. fasciculus (hic: libri inscriptio)
      • 3. transl. fructus, effectus, v. gr.
    • B. militum caterva.
  • II. eccl. vestis liturgicae pars, quae in brachio sinistro defertur

Pełne hasło

MANIPULUS et (ap. poetas XVI saec. ) MANIPLUS, -i m.
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • NGl.
  • B.
  • L.
  • A.
  • H.
  • Ha.
  • N.
  • K.
[manipula, -ae f. ? DŁUG. Reg. I p. 298 (a. 1475) : ad restituendum decem manipulas per ipsum ... raptas.]
I.
A. de rebus
1. propr.
a. snop(ek) zżętego zboża itp. ; frumenti sim. demessi fascis, merges (praec. loco tributi domino feodali praestitus). Occ. i. q. frumentum ipsum
LekKon p. 242 (a. 1441) : m-i estivalis alias «zytha gyarego».
Glossae Pol.
PrPrz p. 89 (a. 1431) : XX m-os canapporum videlicet «bith».
AGZ XV p. 44 (a. 1466) : duos m-os (ed. -lulos) tritici alias «dwa sznopky przenycze».
Visit. p. 632 (a. 1559) : ex quarto m-o alias «s kopczizni».
Locut. frequentiores
quartum (decimum) manipulum solvere sim. (syn. cassulam: AKapSąd II p. 783, a. 1514 vel decimam ib. III p. 347, a. 1526 ; ArHist X p. 41, a. 1534), item manipulos pro decima in campo dimittere ( AKapSąd II p. 4, a. 1404) , manipulo decimari ( DŁUG. LibBen I p. 26 ) , decimam in manipulis solvere sim. ( DokMp IV p. 25, a. 1285 ; KodKKr I p. 249, a. 1352) .
N. constr. sq.
de :
RachJag p. 31 (a. 1389) : siligo ... in m-is de alodio.
b. wiązka, garść, pęk; fasciculus (faeni, straminis).
2. meton. zbiór (tu: tytuł dzieła); fasciculus (hic: libri inscriptio)
AKapSąd II p. 335 (a. 1497) : se recepisse infrascriptos libros ... passionale, item ... historiam de paradiso terrestri cum m-o curatorum.
3. in imagine et transl. owoc, plon, zbiór; fructus, effectus, v. gr. fidei ( CodEp II p. 94, a. 1417) , meritorum ( SCARB. Sap. III p. 106 ) , operum bonorum ( KodMaz(K) p. 332, saec. XIII).
B. (de hominibus) oddział wojska, manipuł; militum caterva.
II. eccl. manipularz; vestis liturgicae pars, quae in brachio sinistro defertur
NIC. BŁ. Tract. fol. g VIb : m-us significat fortitudinem contra impetum diaboli (alluditur ad sensum I B).
DŁUG. Hist. IV p. 546 : Wladislaum regem ... humerali, alba, m-o, stola ... indutum.
InwKKr p. 62 : eiusdem panni ... est stola, m-us autem est de (om. ed. ) adamasco albo.
Ib. p. 63 : ex ... panno aureo ... de quo etiam est stola et m-us.
Cf. MANIPULARIS II 1.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)