General
Full Entry
More

LUDO

Grammar
  • Formsludo
  • Etymologyancient Latin
  • Inflectional type -ere, -si, -sum
Meaning Outline
  • I. propr.
    • A.
      • 1. exercitatione ludicra se oblectare.
      • 2.
        • a. componere,
        • b. canere (tibia sim.)
    • B.
      • 1. (de hominibus) saltare, (de rebus) leviter moveri
      • 2. micare
  • II. transl.
    • 1. ludificare, luxuriari.
    • 2. decipere, fallere.
    • 3. simulare

Pełne hasło

LUDO, -ere, -si, -sum
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • NGl.
  • B.
  • A.
I. propr.
A.
1. (i)grać, bawić się; exercitatione ludicra se oblectare.
Constr. : indicatur obi.
a. sq. acc. , praec. ludum; item aleam, chartas ( AKapSąd III p. 121, a. 1508 et saepius; folia: Biecz p. 88, a. 1554) ; par impar
( KADŁUB. p. 215 ), priammos (alias «krąglye»:
AKapSąd III p. 177, a. 1513) , taxillos ( ArPrawn I p. 163, saec. XV ex.ex et saepius), tesseras AKapSąd III p. 128, a. 1508).
N.
torneamentum (i. ludum equestrem UrkBBr p. 120, a. 1284) . Occ. pro acc. ponitur enunt. obi.
KsgKaz p. 316 (a. 1394) : quicunque 1-serit, quo ludo pecuniam posset lucrari.
Ib. p. 333 (a. 1395) : permisit l-re, quod «Freymarg» dicitur in wlgari.
b. sq. abl.
N.
hastis pojedynkować się na kopie; i. q. certare
DŁUG. Hist. III p. 363 : acutis hastis ... l-re secum obtinens.
Item sq. abl. gerundii
STAN. OFM p. 794 : puella cepit l-re currendo cum aliis puellis.
c. sq. ad:
MARTIN. OP. Serm. p. 127 : dum ad taxillos 1-ret.
Ib. p. 156 : cogebantur l-re cum demonibus ad aleas et scacos et decios ignitos.
Ita saepius. Cf. Th. VII 2,1778,35 sqq.
d. sq. cum:
MARTIN.OP. Serm. p. 447 : l-re cum scaco et matto.
PEREGR. fol. A IIIb : puer ... l-bat cum pila.
KodKrak p. 373 (a. 1342) : quicumque 1-serit vitra vnum fertonem ... cum taxillis siue globis.
Cf. Th. VII 2,1778,45. e. sq. in c. abl.
KsgKaz p. 316 (a. 1394) : l-re ... causa colacii ... in alea vel alio ludo ... conformi.
ConcPol V p. 258 (a. 1407) : clerici in alea non 1-ant (cf. StSyn VI p. 21, a. 1415).
ŁASKI ComPriv fol. 28b : in taxillis aut scacis vel in quibuscunque alijs ludis lucrosis ipsis 1-ntibus.
Indicatur ludendi pignus in medio ponendum
a. sq. ad:
KodWp II p. 594 (saec. XIV med.med) : ut non 1-ant ad prestandum.
AKapSąd II p. 51 (a. 1420) : 1-ndo secum in alea ad prestam.
ArPrawn IV p. 36 (saec. XV ex.ex) : nullus terrigena noster cum aligenigena ... 1-at taxillos ad praestantiam, sed tantummodo pro pecunia parata.
b. sq. cum:
PomnLw I p. 72 (a. 1387) : qui 1-unt cum lucribus (sic ).
c. sq. per:
AKapSąd III p. 121 (a. 1508) : 1-bant cartas per unum denarium tantum.
d. sq. pro:
PomnLw I p. 72 (a. 1387) : nemo debet l-re tasseres ... pro nullo numero nec parvo nec magno.
AKapSąd III p. 121 (a. 1508) : l-re ... cartas pro cervisia tantum, pro pecuniis nunquam.
Cf.
e. sq. super:
ArPrawn V p. 178 (saec. XV ex.ex) : si quis terrigena ... super prestam ... taxillos 1-serit.
f. sq. ultra, cf. Indicatur quocum sq. cum.
N. (de re Venerea)
cum muliere ( AKapSąd III p. 66, a. 1496) . Lucut. proverbiales luditur
α. alicui chodzio czyjąś sprawę; res alicuius agitur (e Persio 3,20 saec. XVI).
β. de alicuius corio i. q. alicuius periculo (ex Apuleio Met. 7,11,6 saec. XVI).
2.
a. pisać, układać (utwory poetyckie); componere, v. gr. epigramma ( Inst. p. 100 ), item laudes (carmine: PAUL. CR. p. 102, v. 689 ).
b. grać (na instrumencie muzycznym); canere (tibia sim.)
Ztschr. II p. 278 (a. 1497) : ut pro choro poterit l-re in organis.
SSrSil XVII p. 64 (a. 1506) : stipendia ... iis, qui tibia 1-unt.
CracArt II p. 361 (a. 1539) : cum ... pro bona nocte in citaris 1-issent.
B.
1. (o ludziach) tańczyć, (o przedmiotach) poruszać się lekko, igrać; (de hominibus) saltare, (de rebus) leviter moveri, v. gr. de navigio (saec. XV), item de Zephyro (cum mitibus auris: IANIC. p. 20, v. 30 ).
2. mienić się, lśnić; micare
HUSSOW. p. 31, v. 907 : qua veste color intexto l-bat candidus auro.
II. transl.
1. igrać (z czymś); ludificare, luxuriari.
Praec. in imagine de
fortuna ( GALL p. 93, 4), vel potentia divina (in humanis rebus ex Ovidio Pont. 4,3,49 BreslUB p. 37, a. 1269) .
2. zwodzić, oszukiwać; decipere, fallere.
Additur
dolosis artibus ( HUSSOW. p. 91, v. 711 ), falso augurio ( CodEp I 2, p. 161, a. 1455).
3. grać, udawać, pozorować; simulare, v. gr. operam (e Plauto Pseud. 356; saec. XVI).
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)