General
Full Entry
More

LITTERALIS

Grammar
  • Formslitteralis, literalis, litteralis, litterales
  • Etymologyancient Latin
  • Inflectional type -e -is -ium
  • Part of Speechadjectivenounnoun
  • Gender
Meaning Outline
  • I.
    • 1. ad litteras, scripturam pertinens (una cum nomine, cui apponitur, accedit ad sensum qui est: litterae, scriptura)
    • 2. theol.+ sensus moralis) historicus, qui ad res gestas pertinet
  • II. scriptus, perscriptus, litteris comprehensus
    • 1.
      • a.
      • b. + dominus fictus, simulatus?
      • c. + procurator qui scripto constitutus est
    • 2.
      • a. scriptum, quo quis in iudicium vocatur
      • b. testimonium perscriptum?

Pełne hasło

LITTERALIS s. LITERALIS, -e
  • F.
  • Th.
  • S.
  • Dc.
  • NGl.
  • L.
  • H.
  • N.
  • K.
  • O.
I.
1. literowy, dotyczący pisma, zapisany, pisemny; ad litteras, scripturam pertinens (una cum nomine, cui apponitur, accedit ad sensum qui est: litterae, scriptura)
CodPom I p. 202 (a. 1206) : quod memorie commendandum videtur, 1-i tradatur custodie.
KodWp I p. 164 (a. 1236) : omne factum ... tendit in oblivionem, si non 1-i apice ... fuerit roboratum.
Ita saepe in arengis diplomatum.
Dicitur eodem sensu de
litterali adminiculo ( KodMp I p. 187, a. 1319) , argumento ( PommUrk III p. 295, a. 1297) , charactere ( KodWp II p. 275, a. 1310 et saepius), memoria ( Lites II p. 252, a. 1295 et saepius), notatione ( KodMp II p. 191, a. 1293) , scriptura ( PP II p. 182, a. 1454).
2. theol. sensus dosłowny, literalny; historicus, qui ad res gestas pertinet (opp. moralis)
NIC. Bł. Serm. I p. 2 : recolit istud euangelium Ecclesia in dominica Ramis palmarum sub sensu praecise 1-i.
HESSE Matth. p. 188, 38: primo procedamus secundum sensum historialem sive 1-em, deinde ... sensum moralem sive mysticum interseremus.
II. pisemny, spisany, wyrażony na piśmie; scriptus, perscriptus, litteris comprehensus
ArPrawn IV p. 398 (saec. XIV med.med) : ubi ... 1-ia et legitima testimonia super huiusmodi possessione non habeant.
RachJag p. 34 (a. 1389) : ad mandatum domine regine l-e et domini procuratoris verbale.
Ita vulgo.
Dicitur etiam de
commissione ( KsgŁawKr p. 171, a. 1392) , conductu ( CodEp I 1 p. 109, a. 1439 et saepius), conservatoriis ( ZabDziej I p. 35, a. 1420) , documento ( StPPP VI p. 128, a. 1518) , imperio ( DŁUG. Hist. IV p. 424 ) , instrumento ( CodEp III p. 264, a. 1477) , munimento ( KodMp IV p. 483, a. 1448 et saepius), promissione ( Lites II p. 56, a. 1412) , responso ( CodEp III p. 510, a. 1431 et saepius), sed praec. iur. de adcitatione ( StPPP VI p. 241, a. 1523) , concitatione ( ib. p. 127, a. 1518 et saepius), citatione ( ib. II p. 865 , a. 1488 et vulgo), probatione ( ib. III p. 76 ), querela ( ib. VI p. 91, a. 1515) , sententia ( OrtWp p. 54 ) , termino ( StPPP II p. 727, a. 1466 ; AGZ XVII p. 383, a. 1500 et saepissime), vadio ( AGZ XVI p. 290, a. 1499 et saepe).
Opp.
verbalis ( et saepius), vivus ( StPPP IX p. 132, a. 1488 : testimonium siue 1-e siue viwm vel in regystro contentum). Singularia quaedam
1.
a. documentum cf. supra III 817,18.
b. dominus (pro opprobrio) udawany, nieprawdziwy? fictus, simulatus?
StPPP VIII p. 909 (a. 1400) : Bodzantha ... cum Miczcone ... terminum secundum habent ... pro eo, quod eidem dixit, quod esset 1-is dominus, wlgariter «listowi pan».
c. procurator ustanowiony pisemnym documentem; qui scripto constitutus est
StPPP VIII p. 920 (a. 1400) : heres ... intercessit filiastros suos ... contra ... abbatem ... pro siluis ... per Dobeslaum procuratorem suum 1-em.
2.
a. f. sg. pro subst. litteralis,, -is pozew pisemny; scriptum, quo quis in iudicium vocatur
StPPP VI p. 59 (a. 1511) : Stanislaus ... Bernardum ... iuxta 1-em arbitralis amicabilis compositionis ... citaverat, alias iuxta citationem 1-em etc.
b. f. (?) pl. pro subst. litterales,, -ium m. ? f.? zaświadczenie pisemne? testimonium perscriptum?
ARect I p. 49 (a. 1470) : baccalarius ... Iacobo de columbacione habere tres fertones, item 1-es de immenibus (sic ) per vnum grossum dare promitebat.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)