- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- Dc.
- NGl.
- B.
- A.
- L.
- H.
- N.
- K.
[gen.
sg. latus, cf.
infra 1283,54]
I.
1.
propr. bok (jako
część ciała); corporis animantium pars ab ala ad femur et a ventre
ad dorsum
porrecta. Vocis etymologiam explicat (ex Isid. Orig. 11, 1,
90)
GŁOG. Phys. fol. B IIa : l-us dicitur, quia nobis in eo iacentibus latet.
N.
formulam
de latere in latus
z boku na bok;
de uno latere in aliud
(v.
gr. se vertere:
MPH IV
p. 449, a.
1454
et saepius).
N.
locut.
α.
latus alicuius ambire (cingere)
stać przy boku, (stale) komuś towarzyszyć;
alicui comitem adhaerere
; simili sensu
tenere (v.
gr.
dextrum :
Tom. I
p. 14, a.
1506)
vel habere (sinistrum:
ib.
); item lateri (ad latus) alicuius
assidere (
AKapSąd II
p. 292, a.
1482
;
Tom. XV I
p. 459, a.
1534)
, assistere (
DokMp I
p. 73,
a. 1349
;
KodMp IV
p. 420, a.
1443)
, iungi (
CRIC.
p. 208,
v. 20
), etiam ad latus alicuius vadere
(
BRUNO Pass.
p. 197 =
p. 12, 11
K.).
β.
a (de) latere alicuius mittere (destinare)
wysłać w charakterze pełnomocnika;
i. q. legatum plena potestate instructum
KodMp II p. 146 (a. 1280) : fratre Boguslao lectore fratrum Predicatorum ad concordiam inter dictum ducem et nos faciendam a domini legati l-e destinato.
Ib. I p. 146 (a. 1295) : nos castellanum ... sive quem miserimus a nostro l-e ... scultetus ... in expensis ... procurabit.Cf. Th. VII 2,1026,27 sqq.
Inde
legatus a (de) latere (missus)
pełnomocny wysłannik zwł. nuncjusz papieski wybrany spośród
grona kardynałów;
legatus plena potestate instructus (praec. cardinalis a papa missus)
Lites I p. 260 (a. 1339) : quidam legatus de l-e missus erat in Prussiam a domino ... papa.
CodEp III p. 32 (a. 1448) : cum potestate legati de l-e ad nos Casimirum regem et nostrum regnum destinatus.Ita saepius.
Item
consiliarius de latere
przyboczny doradca;
i. q. proximus
FormJ p. 75 : ambasiatores nostros episcopos ... de l-e nostro regis Poloniae consiliarios nostros ad vestram fraternitatem legare volumus.
γ.
senatus dextri (sinistri) lateris
(ap.
Turcas)
Tom. II p. 240 (a. 1513) : Turcarum caesar cum universo tam dextri quam sinistri l-is senatu ... pro nostra injuria ... dimicare tenebitur.
2.
meton. towarzysz, przyjaciel, sojusznik;
familiaris, comes, amicus.
II.
A.
1.
bok, strona; pars
lateralis, margo,
v.
gr. campanae (
CodSil V
p. 254, saec.
XIV med.med)
, cultri (
FROVIN.
p. 73, v. 11
), ecclesiae (
AKap Sąd III
p. 55, a.
1486)
, lapidis (
ib. II
p. 755
,
a. 1511)
, libri (
Lites II
p. 349, a.
1412)
cett.
N.
maris
brzeg;
i. q. litus
MIECH. Chr. p. 120 : gentes secundum l-us septemtrionale Euxini maris commanentes.
2.
strona, okolica;
terrae (vel urbis) pars,
plaga, regio.
3.
milit.
flanka, skrzydło (wojska); exercitus
cornu.
4.
geom. bok
(figury lub bryły
geometrycznej); figurae geom.
pars lateralis.
5.
strona (pokrewieństwa); de agnatione vel
cognatione
,
v.
gr. maternum (ex Hegesippo 1, 38, 4
DŁUG.
Hist. I p. 445 = II
p. 212
ed.nov.).
Opp.
gladii
pokrewieństwo po mieczu
ŁASKI ComPriv fol. 240b : mundiburdius de l-e gladij debet processisse.
B.
1.
carnium (de carnibus), lardi
et
abs. : boczek, połeć mięsa z boku wieprza;
succidia
DokKujMaz p. 361 (a. 1293) : in Pascha Domini l-us lardi et quatuor scapulas tenebuntur dare coloni.
PommUrk III p. 295 (a. 1296) : de pensione l-um carnium.
KodMp II p. 270 (a. 1329) : incolae in Natiuitate Christi vnum l-us vel tres scotos, similiter in Pascha ... nobis dare tenebuntur.
KodWp III p. 199 (a. 1362) : in Pascha dimidium l-us de carnibus aut quinque grossos coloni dabunt.Ita passim saec. XIV— XVI.
Inde meton. de succidiae tributo
ArHist IV p. 368 (a. 1298) : hereditatem ... ab omnibus ... contributionibus ... penitus liberamus ... a boue, a vacca, a perna, a l-e, a curru feni.
2.
strona (książki); libri pagina
RachDw I p. 4 (a. 1553) : summa l-is 2835 1/2 florenorum (ita passim ib., cf. ib. p. 157, a. 1563 : summa paginae).
Ib. p. 167 (a. 1544) : summa l-us (gen.? ).
III.
locut.
adv.
1. ad latus
a.
z boku, obok
na boku;
iuxta.
Simili sensu
in latere :
BIEM p. 98, 23 : annotavimus ... hic in l-e tabellam cyclum solarem ... continentem.
DŁUG. Hist. IV p. 289 : rex ... illum in l-e suo ad tabulam locando teuuit.
b.
na boku, na stronie;
ita, ut aliquem lateat
SCARB. Glor. p. 49 : ad oculum ... exhibent caritatis signa, ad l-us ostendunt irrisionis indicia.
c.
loco prp.
(c. gen.), cf. infra
28.
2.
in latus
w kierunkach ubocznych;
non directe (in
demonstratione
log. )
BYSTRZ. AnalPost fol. g IVa : si demonstrationes augerentur in post assumendo et in l-us, sequeretur, quod esset processus ad infinitum.
3. ab (de, ex) latere
a.
ze (od) strony (prawej, lewej); ex parte (dextra, sinistra).
Praec.
α.
(in genealogia) w linii bocznej;
ex transverso (saec.
XVI).
β.
iur. de
partibus in iudicio
KADŁUB. p. 99 : facile ... ex utrimque allegatis diffinitiva elicitur sentencia, si ex utroque l-e nihil ex contingentibus fuerit omissum.
AGZ XIX p. 575 (a. 1522) : citationem ... super Georgium ... ex uno l-e et Iohannem ... ex alio l-e ex parte nobilium.Cf. Th. VII 2,1030,8 sqq.
b.
loco prp.
(c.
gen. ) obok, przy,
w pobliżu; iuxta, prope
KodWp II p. 98 (a. 1294) : si aliquis ipsorum civium a l-e sui dominii ducis Pomeraniae ... naufragium pateretur etc.
StPPP VII p. 553 (a. 1498) : signum ... a l-e presentis note depinxi.
Simili sensu
ad latus
ib. III p. 4 : ad l-us cuiuslibet statuti ... fecimus annotationes.
Item
ad omne
latus
ze wszystkich stron; circumquaque
KodMp II p. 189 (a. 1292) : ne quis ... hominum in spacio vnius miliaris ad omne l-us eiusdem ciuitatis tabernam braxare audeat.
4.
iur.
a latere
przez stronę trzecią, ubocznie; a parte tertia
ŹrWaw II p. 145 (a. 1513) : a l-e contentus Joannes ... receptis XXXla minus uno floreno ... ipsum debitorem quittat.
Ib. p. 146 (a. 1513) : dominus doctor recepta tota solucione a l-e eosdem creditores suos quittat.