General
Full Entry
More

LANEUS-1

Grammar
  • Formslaneus, lanius, laneum
  • EtymologyPol. łan
  • Inflectional type -i -ii -i
  • Part of Speechnounnoun
  • Gendermasculine
Meaning Outline
  • I. propr. agri mensura (variae magnitudinis) vel modus agri (praec. culti, a quo colonus censum domino solvebat)
    • a. + prati
    • b. + pro (ex)pellendo (et pascendo) grege:
      • β.
      • α.
      • β. + Franconicus Maydeburgensis Teutonicus
    • a.
    • b.
      • α. + collocare oblocare
      • β.
      • γ.
  • II. de colono agrum colente

Pełne hasło

LANEUS, -i s. LANIUS, -ii m. et LANEUM, -i n. (Pol. łan)
  • Dc. (Pol.
  • et
  • Bo hem.),
  • B.
  • N. (Pol.
  • et
  • Bo hem.),
  • K.
I. propr. miara powierzchni pola (wielkości zmiennej) lub obszar ziemi tej wielkości (zwł. uprawianej przez chłopa czynszowego); agri mensura (variae magnitudinis) vel modus agri (praec. culti, a quo colonus censum domino solvebat)
KodPol III p. 25 (a. 1236) : addimus ... ducentos 1-os Franconicos ciuibus per agriculturam exercenda (sic ).
KodMp I p. 99 (a. 1271) : hereditatem ... dedimus ... Johannj ... ad quinquaginta mansos vel l-os iure Nouoforensi locandam.
Ita passim saec. XIII-XVI.
Explicatur
Tom. V p. 124 (a. 1520) : fertones ... duplices ... kmethones ... ex singulis suis agris possessionatis, quos 1-os vel mansos vocant, solvant.
Glossae Pol.
PrPol p. 36 (a. 1386) : tres cum medio 1-os dictos ... «srzeb» (cf. TPaw VII p. 114, a. 1419; DokListPł p. 243, a. 1460; TArch p. 183, a. 1489; ib. p. 94, a. 1489; cf. TPaw VII p. 396, a. 1424 : medium 1-um in Bodzyanowo wlgariter «polrzebek»).
StPPP VIII p. 951 (a. 1400) : 1-os dictos «lance».
GLt p. 22 : mansus, 1-us «lan» (cf. AGZ XVI p. 258, a. 1495 : duas partes 1-i alias «na pollanyv»).
DokMp VII p. 305 (a. 1430) : quadraginta 1-os wlgariter «wloki».
KsgDoch p. 157 : de 1 l-o dicto «folwarky» decima manipularis.
Syn.
mansus (cf. 1231,50 et passim), ager ( ZabDziej I p. 50, a. 1445 ; KodTyn p. 524, a. 1482) , area ( DŁUG. LibBen I p. 249 ) , sors ( KodTyn p. 170, a. 1392) , virga ( DŁUG. LibBen I p. 591 ).
Additur
agri (agrorum: KsgKaz p. 219, a. 1388 ; DokMp V p. 24, a. 1403 et saepius); simili sensu lanei ager ( KodTyn p. 525, a. 1482 ; ProtWoz p. 77, a. 1508) vel campus ( DŁUG. LibBen I p. 112 ). Occ.
a. prati :
AGZ XIX p. 377 (a. 1489) : tres 1-os pratorum.
b. pro (ex)pellendo (et pascendo) grege:
DokMp VI p. 154 (a. 1397) : pro expellendo grege duos 1-os, quod wlgariter «skothnycza» nuncupatur.
Ib. VII p. 402 (a. 1433) : 1-um liberum pro pellendis et pascendis gregibus alias «vigon».
Distinctiones notabiliores (respicitur condicio) α. exstirpatus (
opp. non exstirpatus in vastitate: DokMp I p. 359, a. 1409) , fundatus ( TPaw VII p. 233, a. 1421, cf. ), locatus (opp. desertatus: StPPP VIII p. 755, a. 1399) , possessionatus (possessus: DokMp I p. 212, a. 1381 et saepius; opp. desertus: AGZ XVII p. 5, a. 1469 et saepius).
β. censualis ( DokMp VI p. 104, a. 1393, cf. supra II 310,9 sqq. ) ; simili sensu ;solubilis (( ib. p. 132, a. 1395) ; ;opp. liber ( KodMp II p. 175, a. 1289 et saepius; additur ab omni censu et quolibet proventu: DokSul p. 363, a. 1394) . respicitur magnitudo
α. communis ( KodTyn p. 170, a. 1392).
β. Franconicus (cf. 1231,47 et saepius; additur Maydeburgensis : DokMp I p. 438, a. 1420 ; item Teutonicus DokMp VII p. 38, a. 1419). Glossa Pol.
AGZ XI p. 388 (a. 1453) : villam ... cum 1-is Franconicis ... «dlye» (i. longis ) nuncupatis.
respicitur mensura
Visit. p. 28 (a. 1511) : 1-us continet in se XII stadia et alibi XIII ... in latitudine vero 1-us XX sulcos continet.
Ib.
p. 158 (a. 1511) : quilibet 1-us LX sulcorum est.
IurMas III p. 32 (a. 1528) : mansi terrae Masoviae «włoki» ... dicti ... minores sunt ... quam mansi terrarum Poloniae, qui 1-i dicuntur.
RegPerc p. 299 (a. 1574) : 1-us seu mansus integer habet latitudinem sex stadiorum agri, quodlibet ... stadium longitudinis ulnarum 175 esse debet.
Ib. p. 300 (a. 1574) : 1-i Franconici et Teutonici mensuratio: latitudinem habet mensurarum 12 ... longitudinem mensurae 260.
N.
medius półłanek, obszar równy połowie łanu
KodMp II p. 175 (a. 1289) : agrorum ... continentium medium 1-um paulo plus tribus vel quatuor iugeribus.
Cf. Ad rem cf. E. Stamm, Miary powierzchni w dawnej Polsce, Kraków 1936, p. 9 sqq.
Constr. (indicatur possessor)
a. sq. gen. , v. gr. scoltetorum ( KodMp IV p. 445, a. 1446) , plebani ( PomnLw II p. 121, a. 1412), item civitatis ( ib. III p. 10, a. 1414) , oppidi ( VisitByt p. 27 ) .
b. sq. adi. , v. gr. advocatialis ( KsgDoch p. 433 ) , cmethonalis ( DŁUG. LibBen I p. 7 et saepius) laicalis ( DokKKr I p. 20, a. 1287) , patronalis ( KsgKaz p. 329, a. 1394) , sutorius ( KodWp II p. 497, a. 1337) .
Iuncturae verbales selectae
laneum (-os)
α. collocare ( DokMp VII p. 22, a. 1419, cf. supra II 599,14 sqq.; oblocare :
AGZ XVIII p. 148, a. 1477 : 1-um pro sua utilitate oblocare alias «ossadzycz»).
β. exstirpare ( DokMp I p. 341, a. 1406) ; simili sensu facere ( ib. p. 323, a. 1404), item excolere ( KodMp IV p. 445, a. 1446) .
γ. tenere ( DŁUG. LibBen II p. 112 ) ; simili sensu in laneo sedere ( DokMp I p. 413, a. 1417 ; residere: StPPP VI p. 51, a. 1510 et saepius).
II. meton. chłop siedzący na łanie; de colono agrum colente
DokMp I p. 255 (a. 1392) : elapsa libertate quivis 1-us pro omnibus solutionibus ad dominium nostrum pertinentibus tres fertones tenetur expagare.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)