General
Full Entry
More

LAICUS

Grammar
  • Formslaicus, lagicus, laicus
  • Etymologyancient Latin
  • Inflectional type -a, -um -i
  • Part of Speechadjectivenoun
  • Gendermasculine
Meaning Outline
  • I.
    • A. + Th. manus saecularis, profanus
      • 1. homo saecularis
      • 2. eccl. qui in coenobio vivit professione nulla obstrictus
    • B.
      • 1. + illiteratus simplex (homo) indoctus, illiteratus
      • 2. homo humilioris status, colonus
      • 3. famulus, puer, operarius
  • II.
    • 1. saecularis, profanus
    • 2. + lingua vulgaris, plebeius

Pełne hasło

LAICUS s. LAGICUS, -a, -um
  • F.
  • Th. (rec.),
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • NGl.
  • B.
  • L.
  • A.
  • H.
  • Ha.
  • N.
  • K.
I. de hominibus
A. świecki; saecularis, profanus
KodMp II p. 35 (a. 1227) : presentibus talibus ecclesiasticis et 1-is personis.
CodEp III p. 176 (a. 1473) : nolebamus recedere ab imperatore et electoribus 1-is imperii.
Cf. Th. VII 2,897,8 sqq. Meton. manus :
AKapSąd I p. 598 (a. 1510) : ne sua paternitas illud daret ad gubernandum in manus 1-as.
ConcPol III p. 90 (a. 1519) : item nullus clericorum de manu 1-a beneficium accipiat.
Multo saepius abs. loco
subst. laicus,, -i m.
1. osoba świecka; homo saecularis (opp. clericus sim.).
N. locut.
laicum induere :
DŁUG. Hist. I p. 321(= II p. 83 ed. nov.): Iaromirus habitu et tonsura clericali abiectis 1-um induit et militiam secularem ... in statu saeculari acturus repetiit.
Glossae Pol.
RFil XXIV p. 360 (a. 1446) : 1-i «ludze szwyeczy».
GLcerv p. 614 : 1-us est omnis saecularis, qui non habet sacros ordines, «swiecki».
2. eccl. konwers, człowiek świecki żyjący w zakonie bez składania ślubów zakonnych; qui in coenobio vivit professione nulla obstrictus
LibLub p. 10 (saec. XIII) : obiit Mlodey 1-us (ita passim ib. ).
ACapOP I p. 263 (a. 1519) : pro qualibet missa clerici septem psalmos poenitentiales et 1-i quinquaginta Pater noster dicant.
B.
1. (człowiek) nieuczony, nie wykształcony, nie umiejący czytać; (homo) indoctus, illiteratus
HumRef p. 13 (a. 1406) : aliquam personam siue literatam siue 1-am.
KomEkon p. 128 (a. 1416) : multi sunt boni yconomi et dispensatores domus, qui numquam audiuerunt Yconomicorum librum ut patet de 1-is.
MatFil XVIII p. 23 (a. 1423) : melius est docere literatos quam 1-os.
SermHedv p. 50 (a. fere 1426): qui alias mansisset 1-us, indoctus et idiota.
Ita saepius. Additur illiteratus ( Lites II p. 295 : a. 1413) , simplex ( ib. p. 295, a. 1413). Glossa Pol.
RFil XXIV p. 360 (a. 1446) : 1-is «prostemv ludu».
2. człowiek prosty, chłop, wieśniak; homo humilioris status, colonus
RotKal p. 234 (a. 1415) : testes ducit Nicolaus ... contra Paulum 1-um de Vilkowya.
DokKKr II p. 9 (a. 1416) : arbitri ... inter ... rectorem ecclesie ... et ... Nicolaum ... Thomam 1-os, incolas de villa Grzegorzeuicze.
AKapSąd III p. 223 (a. 1423) : Laurencius procurator dicti nobilis dixit se eandem decimam velle daturum, ita tamen non sicut 1-us vulgariter «w gonithwa», sed sicut nobilis, dum istos mansos kmethones nunquam coluerunt.
RotKal p. 421 (a. 1427) : Mathias 1-us de Roskowo contra nobilem Nicolaum de Morawyno.
NieznHer p. 30 (a. 1451) : ipsum inculpavit idem Andreas coram iudicio, quia ... non esset nobilis, sed 1-us.
N. loco contumeliae
ARect II p. 102 (a. 1545) : Chabelski verbis clamabat contra dominum Laurentium praebendarium; eggredere nunc de domo, vilissime 1-e, si bonus es ([cf. etiam ib. supra)].
3. pachołek, chłopak, robotnik; famulus, puer, operarius
ZabDziej III p. 398 (a. 1495) : asserens non esse honestum puelle per vias currere vel transire cum 1-is.
AKapSąd III p. 122 (a. 1508) : Sczavynsky ... tenet in Sczavyno solum II 1-os alias famulos.
CracArt II p. 409 (a. 1541) : 1-is, qui conducebant alias «sthaczaly» arbores grossos 6 dedi.
II. de rebus
1. świecki; saecularis, profanus
AKap p. 131 (a. 1555) : presbiter ... qui ... vestes 1-as defert ac in moribus et vita totus ad statum laicalem se confert.
2. lingua język ludowy, pospolity; vulgaris, plebeius
PommUrk I p. 283 (a. 1239) : siluam que 1-a lingua «Vkerosche Wolt» (Germ. ) dicitur.
Ib. IV p. 199 (a. 1305) : neque ... in flumine aliquid diverticulum seu clausuram, in 1-a lingua «Were» (Germ. ) nuncupatas, construet.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)