- F.
- Th. (rec.),
- Bl.
- S.
- Dc.
- NGl.
- B.
- L.
- A.
- H.
- Ha.
- N.
- K.
I.
de hominibus
A.
świecki; saecularis,
profanus
KodMp II p. 35 (a. 1227) : presentibus talibus ecclesiasticis et 1-is personis.
CodEp III p. 176 (a. 1473) : nolebamus recedere ab imperatore et electoribus 1-is imperii.Cf. Th. VII 2,897,8 sqq. Meton. manus :
AKapSąd I p. 598 (a. 1510) : ne sua paternitas illud daret ad gubernandum in manus 1-as.
ConcPol III p. 90 (a. 1519) : item nullus clericorum de manu 1-a beneficium accipiat.
Multo saepius abs. loco
subst.
laicus,,
-i
m.
1.
osoba świecka; homo saecularis
(opp.
clericus sim.).
N.
locut.
laicum induere :
DŁUG. Hist. I p. 321(= II p. 83 ed. nov.): Iaromirus habitu et tonsura clericali abiectis 1-um induit et militiam secularem ... in statu saeculari acturus repetiit.Glossae Pol.
RFil XXIV p. 360 (a. 1446) : 1-i «ludze szwyeczy».
GLcerv p. 614 : 1-us est omnis saecularis, qui non habet sacros ordines, «swiecki».
2.
eccl.
konwers, człowiek świecki żyjący w zakonie bez składania ślubów zakonnych; qui in coenobio vivit professione nulla obstrictus
LibLub p. 10 (saec. XIII) : obiit Mlodey 1-us (ita passim ib. ).
ACapOP I p. 263 (a. 1519) : pro qualibet missa clerici septem psalmos poenitentiales et 1-i quinquaginta Pater noster dicant.
B.
1.
(człowiek) nieuczony, nie wykształcony, nie umiejący czytać; (homo) indoctus, illiteratus
HumRef p. 13 (a. 1406) : aliquam personam siue literatam siue 1-am.
KomEkon p. 128 (a. 1416) : multi sunt boni yconomi et dispensatores domus, qui numquam audiuerunt Yconomicorum librum ut patet de 1-is.
MatFil XVIII p. 23 (a. 1423) : melius est docere literatos quam 1-os.
SermHedv p. 50 (a. fere 1426): qui alias mansisset 1-us, indoctus et idiota.Ita saepius. Additur illiteratus ( Lites II p. 295 : a. 1413) , simplex ( ib. p. 295, a. 1413). Glossa Pol.
RFil XXIV p. 360 (a. 1446) : 1-is «prostemv ludu».
2.
człowiek prosty, chłop, wieśniak; homo
humilioris status, colonus
RotKal p. 234 (a. 1415) : testes ducit Nicolaus ... contra Paulum 1-um de Vilkowya.
DokKKr II p. 9 (a. 1416) : arbitri ... inter ... rectorem ecclesie ... et ... Nicolaum ... Thomam 1-os, incolas de villa Grzegorzeuicze.
AKapSąd III p. 223 (a. 1423) : Laurencius procurator dicti nobilis dixit se eandem decimam velle daturum, ita tamen non sicut 1-us vulgariter «w gonithwa», sed sicut nobilis, dum istos mansos kmethones nunquam coluerunt.
RotKal p. 421 (a. 1427) : Mathias 1-us de Roskowo contra nobilem Nicolaum de Morawyno.
NieznHer p. 30 (a. 1451) : ipsum inculpavit idem Andreas coram iudicio, quia ... non esset nobilis, sed 1-us.
N. loco
contumeliae
ARect II p. 102 (a. 1545) : Chabelski verbis clamabat contra dominum Laurentium praebendarium; eggredere nunc de domo, vilissime 1-e, si bonus es ([cf. etiam ib. supra)].
3.
pachołek, chłopak, robotnik; famulus,
puer, operarius
ZabDziej III p. 398 (a. 1495) : asserens non esse honestum puelle per vias currere vel transire cum 1-is.
AKapSąd III p. 122 (a. 1508) : Sczavynsky ... tenet in Sczavyno solum II 1-os alias famulos.
CracArt II p. 409 (a. 1541) : 1-is, qui conducebant alias «sthaczaly» arbores grossos 6 dedi.
II.
de rebus
1.
świecki; saecularis,
profanus
AKap p. 131 (a. 1555) : presbiter ... qui ... vestes 1-as defert ac in moribus et vita totus ad statum laicalem se confert.
2.
lingua
język ludowy,
pospolity; vulgaris, plebeius
PommUrk I p. 283 (a. 1239) : siluam que 1-a lingua «Vkerosche Wolt» (Germ. ) dicitur.
Ib. IV p. 199 (a. 1305) : neque ... in flumine aliquid diverticulum seu clausuram, in 1-a lingua «Were» (Germ. ) nuncupatas, construet.