General
Full Entry
More

FORTALICIUM

Grammar
  • Formsfortalicium, fortalitium, fortelitium, fortellicium, forthalicium
  • Etymologyfortis
  • Inflectional type -ii
  • Part of Speechnoun
  • Genderneutre
Meaning Outline
  • I. propr.
    • 1. munimenta, moenia (urbis) repagulum muri proiectura ad iacula mittenda destinata
    • 2. locus munitus, arx, castrum
    • 3. domus munita
    • 4. carcer
  • II. transl.+ fidei inscriptio operis (Alphonsi de Spina)

Pełne hasło

FORTALICIUM, -ii n. scr. fortalitium,,fortelitium,,fortellicium,,forthalicium (fortis)
  • Dc.
  • B.
  • Ha.
  • A.
I. propr.
1. fortyfikacje, mury (zwł. miejskie); munimenta, moenia (urbis)
Lites II p. 318 (a. 1412) : Cruciferi opidum Thoruniense ... cremarunt incendio cum f-o eius ligneo.
WilkPozn p. 5 (a. fere 1462): si quis murum aut antemuratum aut aliquod f-um civitatis sive in die sive in nocte transcendit.
NIC. BŁ. Serm. p. 6 : Hierusalem ... triplici muro et propugnaculis et f-ijs ad modum castri clausa erat.
Occ. α. zamek, rygiel w drzwiach; repagulum
ArPrawn X p. 361 (a. 1412) : 16 marcas violenter recepit, concussis suis seris et f-iis in predicta scultecia.
β. występ w murze, strzelnica; muri proiectura ad iacula mittenda destinata
APozn III p. 40 (a. 1503) : in muro civitatis ... f-a (ed. fortalica) wlgariter «wakuschs» ... exigere ... et edificare.
2. gród warowny, twierdza; locus munitus, arx, castrum
KodMp I p. 48 (a. 1255) : ville ... contigue ... castris ... f-ijs nostris sc. coenobii Cisterciensium.
MPH VI p. 296 (saec. XIII med.med) : marchio Misnensis ... omnis Prutenorum f-a ... incineravit.
KodPol II p. 269 (a. 1343) : castrum ef f-a in eisdem terris consistentia.
Ita passim, saec. XIV—XVI.
N. glossam Pol.
StPPP II p. 704 (a. 1465) : f-um alias «thwyerdz» dictum Szedlyecz.
Syn. et iuxta posita
castrum ( KodMp I p. 48, a. 1255 et vulgo), civitas ( KodPol II p. 723, a. 1356 et saepius), munitio ( KodWp II p. 350, a. 1319 ; KodKKr II p. 203, a. 1396) , oppidum ( Lites II p. 364, a. 1341 ; DŁUG. Hist. I p. 202= I p. 269 ed. nov. et saepius).
3. dwór obronny; domus munita
AGZ XIX p. 237 (a. 1482) : exdividere partem hereditariam ... f-ii alias «czwerdze».
Cf.
ib. XVI p. 238 (a. 1492) : Anna resignavit ... curiam cum f-o alias «sz thwyerdza» et ... partem molendini et taberne, cum ... pascuis et rivis ... qui iacent penes f-um.
Ita passim saec. XV—XVI.
N. constr. (ad
2—3 ): a. sq. nomine loci
ConcPol X p. 436, a. 1446 : in f-o ... Jelcz.
StPPP II p. 704 (a. 1465) : f-um Szyedlyecz.
Ita saepius. b. sq. in c. abl.
KodPol II p. 269 (a. 1343) : f-a in eisdem terris.
RachJag p. 168 (a. 1393) : f-um in Plawnowicze.
4. więzienie; carcer
TPaw III p. 560 (a. 1399) : «wybil» (i. e. liberavit ) captivum castellani ... de suo f-o «czfirdza».
ArPrawn IV p. 445 (a. 1408) : si actor eum damnatum tenens non habet f-um, in quo ipsum teneret, procurator ... debet ... dare cyppum vel turrim.
Ib. X p. 312 (a. 1411) : Nicolaus ... proposuit contra advocatum provincialem ... quod ipsum incaptivasset minus iuste ... nec ... de predictis carceribus et f-iis dimittere voluit.
Ita saepius saec. XV.
II. transl. fidei tytuł dzieła (Alfonsa ze Spiny); inscriptio operis (Alphonsi de Spina)
AKapSąd III p. 290 (a. 1507) : Sacramentale ... cum Mirabilibus rationis ... lego, item F-um fidei.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)