General
Full Entry
More

FORNAX

Grammar
  • Formsfornax
  • Etymologya. 1559 : fornax pistorius.
  • Inflectional type -acis
  • Part of Speechnoun
  • Genderfeminine
Meaning Outline
  • I.
    • A. propr.
      • 1. caminus, focus.
        • α. furnus ad lateres sim. torrendos aptus
        • β. + caementi (caementaria) furnus, in quo calx coquitur
        • γ. furnus pistorius (saec. XVI).
      • 2. focus ad caldar calefaciendum factus
    • B.
      • 1. laterum, calcis sim. quantitas, quae in fornace torreri potest
      • 2. hypocaustum, cubiculum calefactum?
  • II. in salis fodina: cuniculus quo itur ad locum, ubi sal foditur

Pełne hasło

FORNAX, -acis f.
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • B.
  • A.
[generis m. :
infra 48. PomnLw II p. 135 (a. 1414) : pro vno fornace.
Podol. p. 11 (a. 1494) : cum fornace terreneo.
RachWaw p. 60 (a. 1525) : quilibet fornax.
Ib. p. 59 (a. 1525) : racione vecture bini fornacis de laterificio.
ZabDziej IV 1 , p. 44 (a. 1550) : unusquisque fornax.
Visit. p. 605 (a. 1559) : fornax pistorius. Cf. Th. VI 1118,34 et Pol. piec m. generis n.
KsgKaz p. 369 (a. 1397) : ex parte fornacis, quando erit (ed. eis) factum.
RachWaw p. 326 (a. 1543) : fornax ... noviter constructum ... depictum.]
I.
A. propr.
1. komin, piec; caminus, focus. Indicatur materia murata ( ŹrWaw I p. 113, a. 1499) , terrenea (cf. supra 8 ), ex (de) ollis ( ŹrWaw II p. 83, a. 1508 ; ARect I p. 610, a. 1522).
Additur gen.
(novae) stubae ( RachJag p. 63, a. 1394 ; KodUJ IV p. 156, a. 1527) .
Praec.
α. piec do wypalania cegieł lub naczyń glinianych; furnus ad lateres sim. torrendos aptus
KodPol II p. 925 (a. 1460) : damus ... predicte civitati ... duo laterificia libera cum tribus f-bus pro exustione et cremacione laterum.
β. caementi (caementaria) piec do wypalania wapna; furnus, in quo calx coquitur
APozn II p. 211 (a. 1498) : ortum in platea circa f-em cernenti.
Visit. p. 103
( a. 1511) : homines ... robora ad f-em cementariam ... adducent.
Ita saepius.
γ. piec piekarski; furnus pistorius (saec. XVI).
2. palenisko do podgrzewania kotła; focus ad caldar calefaciendum factus
KodWp I p. 261 (a. 1251) : ad f-em in qua liquantur cineres.
PommUrk II p. 369 (a. 1278) : ad antiquam f-em cinerum.
*Ib. IV p. 383 (a. 1309) : versus locum, in quo fuerat f-x picis.
CracArt II p. 284 (a. 1533) : f-x in postico ad lavandum vestes.
B. meton.
1. ilość cegieł (wapna) wypalana jednorazowo w piecu; laterum, calcis sim. quantitas, quae in fornace torreri potest
KsgKaz p. 486 (a. 1405) : domina debet dare ecclesie ... secundum f-em laterum, combustum sive crematum post Pascha.
PomnLw II p. 135 (a. 1414): racione advocacie ... Gerhardo date sunt IV sexagenae pro vno f-e cimenti.
ArHist XV p. 284 (a. 1564) : quilibet lutifigulus ... a f-e ollarum dat pro curia ollas 8.
Ita saepius.
2. ogrzewane pomieszczenie? hypocaustum, cubiculum calefactum?
AKapSąd III p. 91 (a. 1502 ;: pessime fur, non tandem de ecclesia te eruerem, sed de f-e in Prziborowicze.
II. w kopalni soli: chodnik doprowadzający do ścian solnych; in salis fodina: cuniculus quo itur ad locum, ubi sal foditur
StPPP I p. 224 (a. 1368) : illud sal, quod per f-em in omnibus quatuor angulis acquisitum fuerit, debet conservari.
IusMet p. 121 (a. 1368) : zupparius una cum magistro montium debet eis sectoribus salis f-es cum parietibus largiri.
Ib. p. 128 (a. 1393) : quicunque de ... laboratoribus ... aliquos labores f-es dictas «piecze» ... propriis laboribus ... acquisiverint ... eosdem habere ... debeant (cf. PP II p. 86, a. 1450).
Ita saepius saec. XV—XVI. .
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)