- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- Dc.
- B.
- L.
- A.
- H.
- N.
- K.
RFil XXII p. 352 (saec. XV in.in) : sic est voluntas Dei, scilicet ita faciatur.
ŻupKr p. 549 (a. 1518) : facitur eis consolacio per vicezuparium.
Tom. IX p. 249 (a. 1527) : per eos, quorum interest ... responderi faciatur.
Ib. X p. 55 (a. 1528) : nihil ... faciatur aliud.Cf. infra 20,3 et Th. VI 83,1 sqq. formae perf. a stirpe fac-
StPPP VIII p. 268 (a. 1388) : terminum ... pro iniuriis, quod in sua parte facit (i. fecit ).
Kod Pol I p. 491 (a. 1441) : facerunt inter se benivole perpetuam divisionem.
KsgSądWar p. 28 (a.1352) : utrum facerunt iuste.
Item forma
praes. a stirpe
fec-
cf.
infra 28,44. formae stirpis aoristicae
fax
3.
sg.
con.
perf.
faxit (
DŁUG. Op.
p. 630
et passim
saec.
XV-XVI, solummodo in formula
faxit Deus);
3.
pl.
con.
perf.
faxint (
Tom. VII
p. 179,
a. 1525).
Cf.
Th.
VI 83,18 sqq. gerund.
faciundus
(
KsgRachKr
p. 198, a.
1361
;
Tom. VII
p. 373, a.
1525),
cf.
Th.
VI 82, 67 sqq. (ad vocem
fio)
sensu
act.
AGZ XVII p. 383 (a. 1500) : ista litera ... ipsum possessionatum non fiat ([i. faciat).formae terminationis pass.
AGZ IV p. 18 (a. 1504) : omnibus ... dum sic ... agerentur et fierentur (nisi lapsus calami subest, cf. ib. supra dum sic ... agerentur et fierent).
KodWp V p. 175 (a. 1410) : cum propter officium fiatur beneficium.
Lites III p. 55 (a. 1414) : huiusmodi prorogatio fietur debiliorTh. VI 84,80 sqq.3. sg. fut. II (con. perf. ) fierit:
PommUrk IV p. 24 (a. 1301) : si abbas ... fierit ... remissus.
KodPol IV p. 18 (a. 1399) : si ... per nos fierit ... dampnorum refusio.
Tom. X p. 317 (a. 1528) : secreta fierit ista relaxatio.part. praes. fiens, cf. infra 25, 18 et Th. VI 81, 75 sqq. gerundivum fiendus (
StPPP VIII p. 766, a. 1399 et vulgo saec. XV-XVI). Cf. Th. VI 85, 8 sqq. part. fut. facturus (pro futurus ):
PrzMog p. 31 : si superiorum me ... benignatio ... dignaretur ... gratis sibi facturis annumerare].
I.
c.
simplici
obi.
A.
concr.
1.
sporządzić, wykonać, zbudować, założyć (kopalną, sadzawkę),
wytyczyć (granice,
drogę); conficere, parare, erigere
(aedificium
sim., item salisfodinam, piscinam), statuere (tentorium), designare (fines,
viam).
N.
definitionem phil.
WROCŁ. EpitConcl fol. k IIIb : f-re est aliquid ex preiacenti materia operari.Inter decem praedicamenta enumeratur (Gr. ποιεϊν BYSTRZ. Top. fol. o VIa).
N. locut.
α.
barbam
golić (brodę);
tondere (
MARTIN.
OP. Serm.
p. 476
).
β.
comam
zaplatać (włosy);
plectere (
GŁOG. Alex. I fol. M IIIb).
γ.
facem ad manum
wyświecić z miasta; face accensa ex urbe expellere atque proscribere
ArHist III p. 48 (a. 1408) : quicumque male iurauerit ... illi debent f-re ... facem ad manum et extra civitatem expellere.Cf. s. v. FAX.
δ.
lectum
zasłać (łóżko);
sternere (
KH II
p. 202,
a. 1490
et saepius).
2.
agrum
sim.:
uprawiać;
colere
DokMp I p. 323 (a. 1404) : cmetones debent f-re laneos incipiendo ab antiquis extirpationibus.
KodMp IV p. 193 (a. 1421) : residuitates agrorum ... pro se f-ant et conuertant.
3.
decimam, contributionem
sim.:
(od)dawać, płacić; solvere, pendere (
ArSang II
p. 173, a.
1447
et passim).
Item sensu latius transl. i. q. dare,
concedere
KsgKaz p. 280 (a. 1392) : quod fratri suo ... aliquid f-retur de eisdem bonis. DokKujMaz
p. 312 (a. 1345) : census balnei media pars fiat pro utilitate civitatis ... altera ... ad advocatum ... habeat respectum.
4.
librum
sim.:
napisać;
conscribere.
5.
zadać (ranę), rzucać (cień); inferre (vulnus), iacere (umbram:
VITELO Opt.
p. 66
).
6.
wydawać (owoc), wypuszczać (pędy); edere comam (i.
frondes,
de arbore:
MARTIN. OP.
Serm.
p. 387
)
, fructum (in imagine
ib.
p. 311
et saepius).
B.
abstr.
1.
zajmować się czymś, uprawiać, sprawować; (per)
agere, gerere, operam dare
a. rem divinam sim. (
DŁUG. Hist. IV
p. 36
et saepius), ), orationem (apud Deum:
PommUrk IV
p. 312,
a. 1308)
, confessionem (
DŁUG. Hist. V
p. 52
et saepius), processionem (
AKapSąd III
p. 334,
a. 1514)
, sermonem sacrum (
KodUJ I
p. 107,
a. 1415
et saepius).
N.
locut.
venias sibi
wypraszać łaski; impetrare
(apud Deum:
ArHist V
p. 246,
a. 1332)
.
b. diligentiam, operam (pro aliqua
re saec. XV; ad aliquid:
MATTH. Dial.
fol. CXVIIb
)
, laborem (in aliqua
re:
ArLit I
p. 98, a.
1475),
sim.
N. locut.
curam et medicinas (in aliquo:
AKapSąd III
p. 156,
a. 1511).
c. damnum, facinus, praedam,
violentiam sim.
N. locut.
proverbialem
damna inter caelum et terram
poruszyć niebo i ziemię; terram caelo miscere (
PrPol
p. 225,
a. 1399).
d. bellum, conflictum, expeditionem
sim. Simili sensu campum (contra aliquem:
CodVit
p. 762,
a. 1427).
e. matrimonium sim.,
item actum carnalem, libidinem sim. (
ZABOR. Tract.
p. 30
;
ArHist V
p. 156, a.
1474
;et passim).
f. oboedientiam, homagium
sim. (alicui
:
PommUrk III
p. 339, a.
1298
;
PrzywKr
p. 10, a.
1375
;et passim).
Item
inoboedientiam (
ArPrawn X
p. 102,
a. 1401).
g. mercaturam, forum
sim.(
AKapSąd III
p. 221, a.
1423
et vulgo).
Praec.
in locut. quibus verbum simplex
circumscribitur (usu
latiore quam apud antiquos), v. gr.
adhaesionem (alicui rei
i. q. adhaerere
ArHist VI
p. 42, a.
1472)
, conputationem
(i. q. computare
AGZ XIV
p. 250,
a. 1448)
, descriptionem
(i. q. describere
DŁUG. Clen.
p. 64
; ;item
narrationem de aliqua re
i. q. narrare
:
id. Op.
p. 559
),
discessionem
(i. q. discedere:
id.] Hist. IV
p. 10
)
, dormitionem
(i. q. dormire]
ArHist V
p. 122,
a. 1454)
, iudicium (de
aliquo i. q. iudicare
ZABOR. Tract.
p. 47,
cf.
tamen sensu diverso infra 22,19), mansio
nem residentiam sim.
(i. q. manere, residere
PommUrk V
p. 207,
a. 1315
;
LiegnUB
p. 160,
a. 1363
et passim),providentiam (i. q. providere
KodWp III
p. 159,
a. 1360)
, sanitatem super aliquem (i. q. sanare
MARTIN. OP.
Chr.
p. 270
)
, ultionem
(i. q. ulcisci
KomKadł
p. 506
)
, venditionem
(i. q. vendere
PommUrk V
p. 65, a.
1312)
,
cett.
N.
phil.
abstractionem (ab aliqua re:
STOB. Praed. fol.
za)
, obiectionem (contra aliquid:
BYSTRZ. AnalPr fol. i VI Ib)
.
2.
spełniać, wypełniać (warunki, obowiązki);
implere, explere (condiciones,
officia
sim.; item
requisitionem alicuius:
DŁUG. Hist. IV
p. 657
)
.
N.
ius (civile)
spełniać powinności prawa miejskiego;
i. q. munera iure civitatis imposita
BreslUB p. 67 (a. 1296) : nullus hospes ... vendat sal in foro cum nostris concivibus, nisi f-at ius civile.Ib. lanifices ... recedunt et nullum ius f-unt civitati .
KsgŁawKr p. 297 (a. 1396) : omnia iura civilia f-re.Occ. (de rebus) servitium oddać usługę; prodesse
Tom. V p. 182 (a. 1520) : optimum ... servitium nobis fecerunt tormenta nostra predicta.
3.
ustanowić, wprowadzić (prawa, zarządzenia),
zawierać (pokój,
przymierze); instituere (leges,
statuta
sim.), inire (pacem, foedus
sim.).
4.
locut.
selectae.
a.
animum alicui
zachęcać, podniecać;
excitare.
N.
constr.
α.
sq.
ad:
DŁUG. Hist. V p. 266 : ad ... occupandum Bohemiae regnum animos Gyrzkoni f-bat ... Kazimirum ... bello Pruthenico implicitum esse.
β.
sq.
ut
ib. I p. 409(= II p. 174 ed. nov.): paucitas ... in ducali exercitu per ... Pruthenos ... conspecta, ut arma corriperent ... illis animos fecerat.
b.
conscientiam alicui
kłaść komuś na sercu; in religionem
trahere,
cf.
c. fidem
α.
budzić zaufanie;
i. q. conciliare.
β.
zapewniać, stwierdzać, poświadczać; confirmare, probare, testificari. γ. dawać
wiarę; i. q. praestare (
*Tom. IV
p. 336,
a. 1518).
d.
gratiam
okazać łaskawość, darować; benignum
se praestare, concedere.
α.
cum aliquo :
DokKKr I p. 18 (a. 1277) : fecimus cum ea ecclesia graciam specialem.
DokMp I p. 125 (a. 1360) : cum ... Mathia fecimus graciam specialem.
β.
(alicui) de (in) aliqua re :
Lites I p. 144 (a. 1339) : summus pontifex fecit nobis gratiam de denario beati Petri solvendo.
AKapSąd II p. 918 (a. 1468) : Deus Omnipotens fecit graciam suam in germine frugum.Ita saepius.
e.
iter
odbywać podróż;
i. q. peragere.
Simili sensu
viam:
KrMU p. 131, 12 (a. 1411) : plures vias in factis universitatis fecit.
f. moram
α.
zwlekać;
i. q. agere.
β.
przebywać (gdzieś); morari, versari (cum aliquo:
KodUJ I
p. 130,
a. 1420
et saepius).
g.
periculum
pl.
zagrażać; periculo
esse (saec. XVI).
β.
narażać się na niebezpieczeństwo;
i. q. subire
(
ListMił
p. 74,
saec. XV).
γ.
narażać (kogoś, coś); periculo
obicere (
PP III
p. 106,
a. 1443)
.
h.
verba
mówić, zabierać głos; (e)dicere (saec. XV).
i.
verecundiam
zawstydzać; pudorem
inicere
PEREGR. fol. q IIb: ut nuditas ei verecundiam f-ret.
j.
vias alicui
wyrzucić, usunąć;
expellere, foras eicere
TPaw IV p. 462 (a. 1391) : iurabit ... sicut non feci sibi uias de porcione nec ipsum iuribus expulsit (sic )
k.
vim
opierać się, stawiać opór;
resistere (
MARTIN. OP. Serm.
p. 183
).
l.
voluntatem suam
postępować samowolnie; insolenter
agere (
PommUrk VII
p. 276, a.
1329
; contra aliquem :
AKapSąd II p. 483, a. 1428) . 5. iur. a. actionem, causam, quaestionem litis, querelam sim. .:wytaczać sprawę sądową(contra aliquem: PrPol p. 264, a. 1397 et vulgo). Simili sensu motionem (de aliquo: KsgKaz p. 451, a. 1398).
b.
iudicium, ius
sprawować sąd; ius
agere (de iudice)
;
cf.
tamen sensu diverso de partibus in iudicio infra 27. Simili sensu
iustitiam ((
KodMaz(K)
p. 208, a.
1222
;
; de aliquo:
Lites I
p. 150, a.
1339
; inter aliquos:
StPPP VIII
p. 32,
a. 1381),
item aequitatem (unicuique parti:
AGZ XIV
p. 226, a.
1446)
, medium (concordiae:
PommUrk II
p. 384, a.
1278
; inter aliquos:
PrPol
p. 97, a.
1400
et saepius).
c.
ius (iustitiam), iuris (iustitiae) complementum (cum aliquo,
contra aliquem)
stawić się celem załatwienia sprawy przed sądem; coram iudice comparere ut causa iure peragatur
StPPP VIII p. 67 (a. 1382) : non fecit ius cum homine suo.
Ib. p. 340 (a. 1389) : Stasco ... cum Gotardo ... iusticiam habet f-re.
KsgGrWp II p. 42 (a. 1394) : homines, qui debuerunt jus f-re contra eum.
KsgCzer p. 179 (a. 1417) : ego sum parata f-re complementum iuris.Ita saepius.
d.
silentium alicui
nakazać milczenie, tj. zaprzestanie roszczeń
sądowych; ad silentium compellere i.
actionem prosequi vetare
KsgGrWp II p. 87 (a. 1398) : tunc fecimus ey perpetuum silencium.
TArch p. 42 (a. 1409) : Sbigneo perpetuum silencium fecimus ... Benessum verum possessorem eiusdem hereditatis ... declarantes.Ita passim.
Opp.
quietem alicui
zapewnić bezpieczeństwo od roszczeń
sądowych;
a vindiciis liberum reddere
KodMp IV p. 250 (a. 1429) : super qua solucione eundem scultetum ... quitamus, quietem eidem f-ntes perseuerantem.
e.
testimonium alicuius rei
złożyć zeznanie (o świadku); testari
(
PommUrk III
p. 283,
a. 1296)
.
Item
diligentiam, fideiussoriam, formam iuris, iuramentum cett.
cf.
s.
v.
v.
6.
pro
subi.
sunt res
a.
działać, odnosić (określony) skutek;
aliquem effectum habere (de medi
cinis).
b.
log.
tworzyć; efficere,
v.
gr. conclusionem (de praemissis:
BYSTRZ. AnalPr
fol. 1
IVb),
terminum communem
(de signo universali:
WROCŁ. Dial. fol. B Ia).
c.
wynosić, osiągać (pewną liczbę, wielkość); efficere (magnitudinem, numerum).
C.
homines
1.
zrodzić;
gignere, generare.
N.
locut.
puerum cum aliquo
mieć z kimś dziecko
(
StPPP VII
p. 174, a.
1513)
.
2.
mianować, wyznaczyć, ustanowić; constituere, designare,
v.
gr. defensores testamenti (
AKap Sąd III
p. 174, a.
1513)
.
3.
zgromadzić, zebrać (wojsko, zgromadzenie);
congregare (concionem,
exercitum).
D.
pass.
1.
stawać się, powstawać;
exsistere.
N.
a.
phil.
definit
ExPhys fol. d 111a : fieri est de non esse ad esse produci.
Dicitur
actu (
WROCŁ. Epit.
fol. d IIb),
item factione (proprie dicta:
BYSTRZ.
AnalPr
fol. 1
IVb).
Distinguitur
α. essentialiter (
WROCŁ. Epit. fol. a Va)
; simili sensu per se (
JAC. PAR. Tract. fol. c IIa)
.
Opp.
secundum quid (
KomPolit
p. 205,
a. 1501)
, per
accidens (
STOB. Aret. fol. g Ia).
β. naturaliter (
JAC. PAR. Tract. fol. a IIIb
et saepius); simili sensu a (ex) natura (
WROCŁ. Epit. fol. a IIIb
;
ib. fol. b IIa
;et saepius), per naturam
(
ib. fol. b Va).
Opp.
supernaturaliter (
id. EpitConcl fol. o IIa).
γ. ex necessitate (
WROCŁ. EpitConcl fol. q VIb).
Opp.
contingenter (
GŁOG. Porph. fol. a VIa).
δ. per creationem (opp. per informationem:
GOST. Th. fol. c Ib
et saepius;
ex institutione hominum:
STOB. Aret. fol. f IVb).
ε. propter finem (
WROCŁ. Epit. fol. b Vb)
;
opp. a fortuna et casu (
WROCŁ.ib. fol. b Va)
.
ζ. materialiter (
WROCŁ. Epit. fol. b Ia)
; opp.
abstractive (
BYSTRZ. AnalPost fol. a Vb)
.
Cett.
cf.
s.
v.
v.
N.
inf.
fieri
loco subst. ; opp.
(factum) esse
GOST. Th. fol. g VIa : esse a primo fonte procedens in esse est continuum fieri in omni eo quod est.
BYSTRZ. AnalPost fol. i IIIa : de ente a fortuna in ordine ad suum fieri vel suum esse.
ExPhys fol. 1 VIIb : potentia, que est ad infinitum, perficitur in esse et non in facto esse.
Dicitur
causa fieri (
ExPhys fol. i IIa),
item modus fieri (
BYSTRZ. ParvLog fol. N IIa
;
STOB.
Sign.
p. 153
;et saepius
ap.
gram.
saec.
XV).
b.
rodzić się, rosnąć (o plonach); crescere (de messibus)
AGZ XI p. 52 (a. 1430) : seminaciones, si que tunc fiuntur, easdem pro se reservabit.
Ib. XIV p. 221 (a. 1446) : pratum, super quo fiebant tricenta currus feni.Ita saepius.
2.
odbywać się, dziać się, zachodzić;
peragi.
Constr.
ad
1-2:
a.
sq.
circa:
KodUJ IV p. 102 (a. 1482) : diploma signo ... et nomine meis solitis et circa talis fieri consuetis consignavi.
Ex Phys fol. k IVb: habitus et priuatio habent fieri circa idem.Ita saepius in textibus phil.
b.
sq.
de
GŁOG. Porph. fol. a VIa : intentiones ... secunde fiunt de universalibus.
c.
sq.
in
c.
abl.
WROCŁ. Dial. fol. G Ib : quando ... silogismus fit in modo et figura simul, vt in Barbara Darij.
SZYDL. p. 33 : omnis cantus ... fit in una resonancia vel in pluribus.Impers. fit construitur c. quod ( CodEp III p. 176, a. 1473 et saepius), quia ( StPPP VIII p. 113, a. 1384) , ut c. con. ( KodMp IV p. 460, a. 1447). indicatur subi. per prp. ab vel (saepissime) per:
StPPP VIII p. 464 (a. 1398) : admisit ibidem tabernam per Jacussium ... construere et fieri.
KodWp V p. 609 (a. 1439) : super quibus omnibus ... testatrix pecijt fieri per me notarium publicum ... et confici necessaria ... instrumenta.Cf. Ita passim. Indicatur quomodo sq. locut. adv., v. gr. in damno (i. damnum pati KsgPrzem II p. 19, a. 1447) , in mora (i. morari aliquem Tom. IV p. 267, a. 1518) , in proverbium (i. fabulam fieri ArLit I p. 5, a. 1421) , (in) usu (i. usu recipi
CorpJP II I p. 332, a. 1515 : in quibus locis sal Vielicziense in usu fieri est consuetum.Ib.
p. 618, a. 1521 : ne ... moneta Swydnicensis fiat usu in civitatibus).
N.
locut.
a. de medio i. auferri
KADŁUB. p. 229 : qui ... tenet, teneat, donec de medio fiat.
b. in pace zachować spokój; quietum
esse
StPPP II p. 425 (a. 1436) : nobiles ... debent fieri in pace et tranquillitate et jure se mutuo tueri debent.
AGZ XI p. 362 (a. 1450) : capitaneus ... interposuit centum marcas vadii inter ... Iohannem ... et ... Margaretham ... quod debent fieri in pace.Ita saepius saec. XV.
3.
sensu debilitato significat i. q. esse
KodMp II p. 89 (a. 1253) : proventus, qui in foro civitatis ... nunc possunt fieri vel in posterum superaddi.
PommUrk IV p. 24 (a. 1301) : si abbas nostre ecclesie adeo fierit ... circa res monasterii ... negligens.
StPPP VIII p. 521 (a. 1398) : docuit se de clenodio Strzemen nominando esse et fieri.
AGZ XV p. 13 (a. 1458) : intulit vituperacionem ... dicens, quod Allexander non fieret nobilis.
DŁUG. LibBen I p. 349 : quod teloneum ... dum strata publica ex Russia per Sandomiriam fieret, proveniebat.Ita saepius saec. XV-XVI.
N.
α.
gram.
(sq.
in
c.
acc.
)
kończyć się, mieć końcówkę; terminationem habere (de vocibus)
GŁOG. Alex. I fol. L 1 VI Ib : in -rus que fiunt, nunquam nomina fiunt.
β.
locut.
in aliquo
zależeć od kogoś; in aliquo positum
esse
DANT.
in
Tom. IX p. 188 (a. 1527) : quod toties ... utor laconismo ... fit ... in postariis (i. tabellariis).Occ.
a.
fungitur vice verbi auxiliaris
KodMaz(L) p. 103 (a. 1385) : que servitia ... Divina suffragante gracia nobis et nostris successoribus fiet impensurus.
StPPP VIII p. 236 (a. 1388) : Preczslaus vadio ... fiet disolutus et liber.
PP III p. 5 (a. 1427) : quodsi non exsolueret, extunc Stanislaus elapsus fiet aliam 1/2 sexagenam.
AGZ XVI p. 395 (a. 1483) : qui tempore illo fient constituti in consulatum.Ita saepius.
b.
significat i. q. adesse, praesto esse (alicubi)
TPaw IV p. 66 (a. 1399) : volo ... Nicolaum ... ante nostrum dnum ducere, si non fiet dux, tunc semper ante iudices.
PP V p. 136 (a. 1429) : resciens, quia ... dux in Czechonow fieri debeat.
AGZ XI p. 423 (a. 1458) : ministerialis hodie non potuit fieri.
Ib. XIII p. 458 (a. 1465) : si alique parcium ad eandem concordiam fieri non potuerit ... debet.... certificare partem, quod non potest ... interesse.
Ib. XIX p. 245 (a. 1485) : pluribus fidedignis hominibus in domo tua ... fientibus.
MPH V p. 832 (saec. XVI in.in) : abbas in coquinaria numquam fere fiebat.Ita saepius saec. XV-XVI. Occ.
α.
aliquo
znaleźć się gdzieś; aliquo devenire (
AGZ XVIII
p. 400,
a. 1498).
Cf. Th.
V1119, 31 sqq.
β.
obvium
wyjść na spotkanie;
i. q.
ire (
AKapSąd II
p. 171
a. 1450)
.
II.
c.
dupl.
obi.
Pro altero
obi.
est
A.
acc.
subst.
vel
pron.
1.
uczynić kogoś (coś) kimś (czymś);
reddere, efficere,
v.
gr. (stellas cellas virtutum:
NIC. POL.
p. 54, v. 152
).
2.
mianować, wyznaczać (na jakieś stanowisko);
creare,
designare.
N.
refl.
KodPol IV p, 35 (a. 1438) : se tamquam heredes f-ndo.Occ. sq. in c. acc.
KodMp IV p. 63 (a. 1399) : Nicolaum Bochner in priorem ... salisfodine ... f-imus et constituimus.
CodEp III p. 107 (a. 1461) : papa fecisset ... nos eidem ecclesiae Cracoviensi in episcopum et pastorem.
AGZ XIX p. 14 (a. 1474) : f-ns prefatos dominos in veros heredes ... prefatorum bonorum.
B.
acc.
adi.
vel
part.
(praec.
perf.
)
uczynić jakimś; aliquo modo affectum
reddere.
Additur constr. sq.
de (ex), v.
gr. aliquem promptiorem (de prompto:
KodMp IV
p. 362, a.
1440)
, pelliceam vilem
veteremque (ex nova:
AKapSąd III
p. 52, a.
1484).
Saepe in
locut.
quibus verbum simplex
circumscribitur (usu latiore quam apud antiquos,
cf. Th.
VI 119,58 sqq.),
v.
gr. aliquem (aliquid) alteratum (i. q. alterare
BYSTRZ. Log. fol. g
Ib)
, avisatum (i. q. avisare
DŁUG. Hist. V
p. 256
)
, combustum (i. q. comburere
StPPP VII
p. 441, a.
1496)
, commendatum (i. q. commendare
ArHist VI
p. 144, a.
1515)
, confirmatum
(i. q. confirmare
PP V
p. 28, a.
1425)
, desertum
(i. q. deserere
AGZ V
p. 193, a.
1456
et saepius),
iustificatum (iustum) pro aliqua re (i. q.
iustificare
StPPP VIII
p. 141, a.
1385
et saepius;
opp.
iniustum in causa
ib.
p. 810, a.
1400)
, salvum (i. q.
salvare
ArHist XI
p. 148
saec. XIII)
, (solutum, quietum ac)
liberum a (de, pro) aliqua re
(i. q. liberare
KodWp II
p. 5, a.
1288
;
StPPP
VIII
p. 289, a.
1388
;
ib. II
p. 451, a.
1439
et passim).
Cf. Th.
VI 119, 60 sqq.
Occ.
refl.
profugum (de iudicio i.
q. fugere
KsgPrzem I
p. 146,
a. 1426)
, supplicem alicui (i. q. supplicare
DŁUG. Hist. V
p. 289
).
Pass. fieri, v.
gr. approbatum
(i. q. approbari
DokKujMaz
p. 303, a.
1329)
, deductum (i.
q. deduci
CorpJP IV
p. 35, a.
1523)
, iustum (i. q.
iustificari
AGZ XIII
p. 18, a.
1436)
,
cett.
N.
locut.
α.
aliquid missum
zaniechać; omittere
(passim saec.
XVI).
β.
notum (alicui, notitiae alicuius)
podać do wiadomości, ogłosić; indicare, nuntiare
(constr.
sq.
acc.
c.
inf.
;
sq.
quod :
KodMp II
p. 2, a.
1386
et saepius).
γ.
aliquem certiorem (certum)
zawiadomić;
alicui nuntiare. Pass. dowiedzieć się; cognoscere.
Cf.
Item
aliquem securum de aliqua re
zapewnić;
persuasum reddere (
AKapSąd II
p. 260, a.
1468)
.
δ.
vigorosum in aliqua re
upoważnić;
auctoritatem alicui
dare
TArch p. 43 (a. 1409) : Mathias ... constituit Petrum ... suum ... procuratorem ... f-ns eundem Petrum in omnibus causis vigorosum.
C.
1.
gen.
a.
uczynić jakimś, zaliczyć do czegoś;
in aliquem numerum
referre,
v.
gr. sui iuris (districtus:
DŁUG. LibBen I
p. 2
)
, nullius firmitatis et vigoris (litteras; syn. anullare, cassare et
mortificare:
KodMp I
p. 424, a.
1418).
N. locut.
magni
uświetnić, podnieść; ampliare
DŁUG. Op. p. 420 : Petrus Wysz in Senensi et Pisano conciliis honorem Regni Poloniae magni fecit.
b.
cenić, szacować; aestimare,
v.
gr.
magni, parvi (pauci), nihili
sim.
Occ.
simili sensu
sq.
adv.
vel
locut.
adv.
, v. gr.
plus (
DŁUG.
in
CodEp I 2, p. 107, a. 1450 : nemo ... inveniri potest, cuius ... aestimationem plus f-am quam tuam),pro maiori (
TPaw VII p. 141, a. 1420 : literam iudicij de Lipno ... habet f-re pro maiori videlicet pro X marcis).
2.
abl.
qualitatis,
v.
gr.
pass. laetissimo
animo (
VAdAnt
p. 37, 4).
3.
de (ex)
uczynić kogoś (coś) z kogoś (czegoś),
v. gr. causas de non
causis (
DokMp I
p. 391,
a. 1414)
, aliquid ex nihilo (
WROCŁ. EpitConcl fol.
nr la).
4.
(acc.
c.
inf.
)
sprawiać, powodować;
efficere, ut aliquid fiat
(saepius accedit ad notionem iubendi).
Item
a.
sq.
ut;
etiam quomodo (
ZabDziej I
p. 88, a.
1470)
, quominus (
AKapSąd III
p. 31,
a. 1467).
b.
sq.
dat.
c.
inf.
(e
Pol.
kazać komuś)
AGZ XI p. 83 (a. 1434) : nos iudex discere fecimus reo et dum reum accedere iussimus, tunc etc.
TArch p. 42 (a. 1409) : ego ministeriali feci proclamare etc.
ArHist V p. 140 (a. 1459) : Ioannes promisit fide bona sibi habere in vxorem ... et fecit sibi venire hic in Lublin.Ita saepius saec. XV.
Item omisso inf.
AGZ XIV p. 461 (a. 1458) : quid ego sum reus, ex quo michi dominus archiepiscopus fecit.
N.
locut.
alicui dormire
uśpić;
potione somnifera somnum
inducere
StPPP II p. 800 (a. 1473): in eodem hospicio tunc existentes fecerunt Garcioni, qui cum ipsis fuit ... dormire.Occ. pass. być wprawionym (w jakiś stan); aliquo modo affici
ŹrWaw I p. 11 (a. 1456) : videntes ... rem publicam fieri periclitari.
5.
sq.
adv.
vel
locut.
adv.
,
v.
gr.
aliquo
(i. collocare
AKapSąd III p. 78, a. 1501 : testis nescit, quo fecit ... Hostiam sacerdos), verbaliter (i. dicere
FormJ p. 99 : omnia ... que f-ta sunt inter nos verbaliter, implebuntur operose),
in abortivum (i. irritum reddereSSrSil IX p. 113, a. 1465)
III.
intrans.
1.
(de hominibus) postępować, czynić, działać;
agere.
Indicatur modus
sq.
adv.
,
v.
gr.
bene, iuste, legitime, male, mite (cum aliquo:
Visit.
p. 460, a.
1512),
vel
locut.
adv.
,
v.
gr. in gravem
iniuriam et dehonestationem (
ZabDziej II
p. 53, a.
1483).
N.
locut.
α.
breviter alicui
naruszyć czyjeś prawo; iniuriam
inferre (
StPPP VIII
p. 546, a.
1398
et saepius,
cf.
Simili sensu
stricte alicui
ib. p. 546, a. 1398 : penas XV ... quia dixit eidem Wenceslao: stricte mihi facis).
β.
impense alicui rei
dbać o coś; alicui
rei consulere
Tom. IX p. 55 (a. 1527) : episcopus Cracoviensis ... f-et impense rebus regis.
γ.
iudicialiter
dopełnić przepisów prawa; legibus satisfacere
ZabDziej IV 1 , p. 9 (a. 1544) : illos florenos numquam ... habebat neque habet ... iudicialiter cum illo facturus et expurgaturus.
Simili sensu
iuridice :
StPPP II p. 361 (a. 1431) : actor contra Albertum kmethonem ... quia non f-ens sibi juridice ... ab ipso recessit.
Ib. VI p. 192 (a. 1521) : partes praefatae in hac causa in eodem iudicio spirituali f-ant eis iuridice.
Ib. VII p. 211 (a. 1544) : pars actorea si non docuerit tactionem partis ree per ministerialem, luendo penam sex scotos f-at sibi iuridice.
Item
circa iustitiam (
KsgMaz I
p. 151, a.
1413)
, circa gradum iuris (sibi :
AGZ XVIII p. 403, a. 1498) , in causa sua (syn. agere:KsgŁawWar I p. 156, a. 1473), item abs. pro aliqua re ( StPPP II p. 361, a. 1431 : Anna ... pro contentis in libro, pro quibus f-re habuit, ipsos ... liberos dimisit).
Additur
cum aliquo
(cf.
),
alicui
(cf.
),
inter se
(
StPPP II
p. 530, a.
1443).
Occ.
de iudice
KsgPrzem I p. 1 (a. 1402) : scabini habent f-re in iudicio pro quadam loquela cum Adam.
δ.
satis alicui (pro aliqua re)
i. q. satisfacere (
StPPP VIII
p. 178, a.
1386
et saepius). Simili sensu
facere
nude positum
PommUrk V p. 215 (a. 1315) : provisor ... pueri pro suo tempore f-et amicis propinquioribus secundum quod ordo ... iuris ... requirit.
PP V p. 16 (a. 1425) : recognoscentes, quod pro ipsis porcionibus eis fecerunt cum effectu.Ita saepius.
ε.
obviam
wyjść na spotkanie;
i. q. ire
MatRef p. 8 (a. 1588) : eis obviam fecerunt cum tumultu et lapidum ... proieccione.
Simili sensu
obvium fieri cf.
Item sq.
inter :
AGZ XVI p. 208 (a. 1487) : ager (i. agger ) qui f-it (i. it ) inter stagnum.Cf. Th. VI 122,5 sqq. Indicatur obi.
a.
sq.
dat.
b.
sq.
contra.
c.
sq.
cum
α.
działać wraz z kimś, na czyjąś
korzyść; partes alicuius sequi.
β.
postępować z kimś (czymś) w jakiś sposób;
i.q. agere
KodMp III p. 146 (a. 1361) : villas ... possidere debent ... cum potestate vendendi ... et finaliter cum ipsis f-re prout sibi ... melius ... videbitur.
AKapSąd III p. 166 (a. 1513) : f-ant cum illa subducta mardurina, quid volunt.
Ib. p. 356 (a. 1531) : quid cum tali servo suo f-turus erit.
Simili sensu
d.
sq.
de :
CorpJP II I p. 245 (a. 1512) : de golotis ... et vagis personis capitanei eodem modo f-ant.CRIC. in
Tom. III p. 423 (a. 1515) : de literis nescio quomodo f-re debeo.
Item pass.
impers.
fit de aliquo :
KrMU p. 55 (saec. XV in.in) : quid fiet de illo, qui talentum sciencie ... abscondit.
ArHist VIII p. 320 (a. 1499) : quid ... f-tum sit de hostibus.
e.
sq.
in
c.
abl.
PrzywKr p. 12 (a. 1381) : in mutuacione pecuniaria disponere, agere et f-re habuit.
AGZ XII p. 336 (a. 1470) : ipsa in eisdem bonis f-bat sicut vera heredissa.
N.
locut.
nihil facere in aliqua re
(e
Pol.
nic nie robić)
ARect I p. 32 (a. 1470) : baccalarii contumaciam accusauit, in termino nihil f-ntis.
2.
(de rebus) wpływać na coś, być korzystnym;
pertinere,
prodesse.
Constr.
a.
sq.
ad.
b.
sq.
cum.
c.
sq.
pro:
KodWp II p. 179 (a. 1299) : sub quacumque forma, concepcione ... et addicione verborum ... f-ncium pro dicto negocio.Ita saepius. Cf. Th. VI 123,23 sqq. Occ. mieć wartość, znaczyć; valere
StPPP VIII p. 698 (a. 1399) : erronee est deletus, fecit pro producto locus in libro iudicii.