- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- Dc.
- A.
- Ha.
- N.
CracArt V p. 349 (a. 1538) : «kolnyers» (i. e. collare ) de collibus wlpinis.].
I.
animantium
A.
propr.
1.
szyja, kark (jako część ciała);
corporis membrum, quo caput sustentatur.
N.
ad collum sedere
siedzieć w więzieniu przykutym za szyję;
i. e. vinculo ferreo collo imposito
ArHist III p. 347 (a. 1472) : per ... capitaneum Cracouiensem fuit detentus et ad c-um sedebat (cf. cathena ad collum:AKapSąd II p. 49, a. 1419 ; item ferramentum colli: ZabDziej III p. 194, a. 1492).
N.
locut.
per collum
za kark
(szyję), gwałtem,
siłą; manu imposita, per vim
(capere sim.
PrPol
p. 201, a.
1390
;
ArPrawn X
p. 145, a.
1404
et saepissime).
2.
grzbiet, skóra z grzbietu zwierzęcia; pellis e dorso
animalis detracta
CracArt V
p. 349 (a.
1538),
cf.
RachDw I p. 241 (a. 1547) : pro 3 c-is ... wlpinis pro colariis ... vestium.
B.
meton.
1.
gardło (jako symbol życia); caput, vita
(e
Pol.
gardło,
cf.
Słownik Staropolski
s.
v.
; frequenter
opp.
bonis,)
KsgHenr p. 24 : domino duci uel c-a deponere uel se ipsos ad uoluntatem ducis redimere (cf. ib. [infra saepius)].
KodKKr I p. 118 (a. 1286) : non solum ... bona sed insuper c-um ... perdiderit.
AGZ XIV p. 115 (a. 1443) : non curantes de aliquibus bonis, nisi ut tantummodo circa eorum conservarentur c-a et vitam.Ita saepissime.
N.
glossam
Pol.
AGZ XI p. 238 (a. 1444) : c-um alias «schyo» debet exemere cum IX marcis.
Locutiones potiores
a.
α. collo privari
(
CracArt
IV
p. 32,
a. 1401
et saepius;
cf. colli privatio:
CodEp I
1,
p. 66,
a. 1427
et saepius),
collum amittere (
ib. III
p. 87,
a. 1455
; cf. colli amissio
ib.
p. 124,
a. 1465
et saepius).
β.
in collo puniri (
ArPrawn I
p. 158,
a. 1444
et saepius),
pro collo attemptare,
condemnare
sim. (
KodMp
IV
p. 225,
a. 1425
;
StPPP II
p. 663,
a. 1462)
,
item
poena (sententia) colli
kara (wyrok) śmierci;
i. q.
capitis
PommUrk III p. 22 (a. 1287) : sententie manus et c-i.
CracArt IV p. 19 (a. 1393) : Niczkonem ad pretorium statuant sub pena c-i.Ita saepius. Eodem sensu abs.
CodEp III p. 408 (a. 1492) : si aliquis patrem aut fratrem occiderit, non alio castigetur nisi c-o.
CorpJP III p. 430 (a. 1519) : si quis iuris regii ... fuerit excessivus contra regiam maiestatem ... demerebitur ... c-um.
γ.
iudicium ad (in) collum
sąd w sprawach gardłowych;
i. q. capitale
*CodPom I p. 544 (a. 1237) : supremo iudicio, quod est ad manum siue c-um.
PommUrk II p. 129 (a. 1265) : quicquit iuris habebamus in villa ... excepto ... iudicio in c-um.
Item
super (in) collo alicuius respicere
wytoczyć komuś proces w sprawie
gardłowej; capitis
accusare
AGZ XI p. 47 (a. 1429) : sin ... quispiam ... de genere ipsorum ... Pelkam impediret, extunc ... Pelka super ipsos et super c-o ipsorum debet respicere.Ita saepius. Simili sensu super collum proponere
ib. XVI p. 254 (a. 1494) : pro quo vulnere faciei propono super c-um eius alias «na gardlo yego».
N.
ad collum transire :
ŁASKI ComPriv fol. 193a : pro crimine, quod transit ad c-um.Cf. ib. infra.
b.
circa (in, iuxta, penes, per) collum iurare
sim.
Ztschr. LXXI p. 186 (a. 1316) : isti omnes devovebant minas facere in posterum circa c-um.
Ib. VI p. 377 (a. 1363) : omnes et singuli obligaverunt se penes sua c-a etc.
KsgKaz p. 451 (a. 1398) : laniste ... hoc promiserunt ... iuxta eorum c-a.Ita saepius. Simili sensu per colli vadium ( AAlex p. 121, a. 1502), item sub collo ( KsgRachKr II p. 57, a. 1384).
Item
in collum mentiri :
CodVit p. 199 (a. 1409) : apparet enim ... iniquitas Cruciferorum et quod in c-a ipsorum sunt mentiti ... nec dubium, quod ... mendacium ipsorum caput eorum conculcabit.
c.
cum collo aliquem dare, inducere
sim. i. q. viventem (PP II p. 104, a. 1450 ; SSrSil VII p. 220, a. 1470).
d.
grzywna za zabójstwo, główszczyzna;
homicidii multa
ŁASKI ComPriv fol. 181b : ille soluet c-um, si est homicidium.
2.
kark (jako symbol pychy, uporu); superbia, pertinacia
MARTIN. OP. Marg. fol. 27a : duro c-o stamus (opp. humile: Theiner I p. 291, a. 1326).
SSrSil I p. 211 (a. 1482) : c-a inimicorum Christi sub rigore tenuit et jactantiam ipsorum ... minoravit.Ita saepius.
Locut.
collum contra aliquem (-id) erigere, surrigere sim. (
CodEp II
p. 171, a.
1424
et saepius), item (in altum) erigere, flare (
AAlex
p. 252, a.
1503
;
PEREGR. fol. M
2a).
Opp.
alicui subiugare, servitio (oneri, iugo) subdere sim. (
BRUNO Qfr.
p. 389
;
KodWp II
p. 335, a.
1317
;et saepissime), ad opera servilia
adiungere (
CodVit
p. 1021,
a. 1416)
, sub iuga ferre (
IO. VISL.
p. 176,
v. 67
). Cf. Th. III 1662,67 sqq.
II.
rerum (w porównaniach rzeczy nieożywionych z ciałem ludzkim) wąskie przejście, szyja;
(cum res corpori humatio assimilantur)
fauces, angustiae
KodWp I p. 259 (a. 1251) : ad ... locum palustrem atque silvestrem, qui vulgari nomine Altum C-um appellatur.
PomnLw I p. 103 (a. 1388) : portam Haliczensem in c-o muri iacentem.
Ib. III p. 78 (a. 1442) : pro laboribus in c-o porte Halicziensis.
Dicitur etiam
cellarii (
MPH IV
p. 4, a.
1453
et saepius).