- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- B.
- L.
- N.
- W.
I.
A. aliquem (etiam
alicuius animum, mentem,
sim.)
1.
przywoływać, przyzywać, wzywać; ad se vocare,
advocare ,invitare.
2.
wyzywać, prowokować, zaczepiać, podniecać,
drażnić; irritare, exacerbare, excitare,
sollicitare.
Glossa
Pol.
RFil XXIV p. 379 (a. 1471) : p-uit «rosdrasznyl».
3.
przywodzić, doprowadzać, skłaniać do czegoś;
ad aliquid compellere, inducere, impellere, movere,
incitare,
hortari.
Constr.
ad 1-3:
a.
abs.
MARTIN. OP. Serm. p. 52 nlb. : odor ... bone conuersationis et modestie multum p-at.b. sq. dupl. acc.
KodWp X p. 210 (a. 1441) : eundem ad servicia nostra p-re inpost prompciorem.c. sq. abl. d. sq. ad aliquid, v. gr. ad arma, ad certamen, ad duellum, ad pugnam sim.; item ad amorem Dei, ad bonum, ad compassionem, ad concordiam, ad gaudium, ad fidem, ad lacrimas, ad misericordiam, sim.; ad audaciam, ad deteriora (peiora), ad iram (choleram), ad peccatum sim.; item ad aliquid faciendum. e. sq. contra :
FormJ p. 58 : qui iustus reputari desiderat ... contra iusticie prevaricatores p-atur.
WŁODK. Op. p. 412 : eos ... contra se et contra alios p-re.f. sq. in c. acc. , v. gr. in conflictum, in indignationem, in invidiam, in perplexitatem, in risum, sim.;item unus in alium ( NIC. BŁ. Tract. fol. c IIa) . g. sq. in c. abl.
KodWp II p. 594 (a. 1347) : plurimi homines p-ti in ludo ... ludunt ultra substantiam ipsorum.h. sq. per:
PEREGR. Serm. p. 309 : Aegeas coepit eum per multas minas ad idola p-re.
HESSE Matth. II p. 215 : sicut et Christus eum diabolum p-vit ... sic et nos p-emus eum per bona opera nostra.i. sq. pro :
HUSSOW. p. 39, v. 846 : enseque fulgenti tenui cum voce coruscans pro se quisque trucem p-at arte feram.k. sq. enunt. fin. c. ut :
ArHist IV p. 270 (a. 1393) : tue probitatis ... merita ... nos p-ant et inducunt, vt tibi ad graciam reddamur.DŁUG. in
CatEpCr p. 167 : Iwo episcopus deuotione nimia p-tus, vt limina apostolorum liceat visitare.Ita saepius.
B.
aliquid
wywoływać, powodować, sprawiać;
efficere, commovere,
excitare.
Praec.
med.,
v. gr.
eructuationem, somnum, sudorem, urinam,
ven
trem (beneficium
ventris :
THOM. Med. p. 161 ) , vomitum, sim. Constr. a. sq. abl. b. sq. cum:
THOM. Med. p. 163 : vomitus p-etur cum oximelle composito.
Ib. p. 381 : p-ndus est venter cum suppositoriis et clisteriis.Ita saepius. c. sq. pro :
DŁUG. Hist.(ed.nov.) VI p. 86 : facile pro doctrina artis sue ... baronum Polonie in se p-ret affectum.
II.
iur.
A.
trans.
1.
aliquem
pozywać do sądu;
in ius
vocare.
Constr.
a.
sq.
abl.
b.
sq.
ad,
v.
gr.
ad aliquem (iudicem), ad iudicium (causam), ad
alicuius audientiam
(praesentiam),
sim.
c.
sq.
coram :
StSyn VII p. 12 (saec. XIII) : si quis clericus alium clericum ausu temerario coram iudice seculari p-erit.
KodMaz(K) p. 301 (a. 1230) : non p-etur homo ille coram iudice de Pultusk.Ita saepius. d. sq. per :
KodMp II p. 100 (a. 1255) : incole ... ad nostram ... dumtaxat per litteras valeant presentiam p-ari.e. sq. pro (et infra)
ArPrawn IV p. 410 (saec. XIV med.) : si pro residuo infra tres annos ... non p-erit eqs.
2.
vox
Pol.
naganie reddi videtur
a.
iudicem
naganie sędziego,tj. uczynić sędziemu zarzut o
niesłuszny
wyrok; iudicis sententiam iustamesse
negare
ArPrawn II p. 103 (saec. XIV med.med) : asserens se iniuste condempnatum, statim iudicem debet p-re, vulgariter «naganycz».
Ib. IV p. 29 (saec. XIV med.) : a qua sentencia, quando ipsam tulit, eundem iudicem non p-vit actor, vulgariter «nye naganyl».Ita saepe.
b.
sententiam
naganić wyrok,
tj.
zakwestionować jego prawomocność;
auctoritatem sententiae
in dubium vocare
ArPrawn IV p. 66 (saec. XIV med.) : cum aliquis arguit siue p-at sentenciam castellani Cracoviensis, alias «nagany», pelles ermelinas ... dare ... teneantur.Ita saepius. Cf. PROVOCATIO II 3.
B.
intrans.
1.
odwoływać się, apelować (do sądu wyższej instancji); ad iudicem superiorem
appellare. Saepe
eodem sensu refl.
(sine dubio e
Pol.)
StPPP IX p. 62 (a. 1467) : p-eramus nos pecunia cum nostra ad ius supremum.
AGZ XVII p. 9 (a. 1469) : qui se ad dominum capitaneum p-bant.Ita saepe.
Constr.
a.
sq.
abl.
b.
sq.
ab,
praec.
a sententia
sim.
c.
sq.
ad,
v.
gr.
ad regem, episcopum, papam, iudicem
sim., item
ad alicuius iudicium. d.
sq.
contra :
ArPrawn X p. 305 (a. 1410) : locum non habet appellandi et p-ndi contra sentenciam predictam.e. sq. cum, cf. et saepius. f. sq. ex :
IurMas III p. 16 (a. 1527) : ut ex ea ipsa conventione generali unicuique ad suam regiam maiestatem appellare et p-re liceret.g. sq. in c. abl.
Lites I p. 92 (a. 1339) : ad Sedem apostolicam in hiis scriptis p-o et appello nomine procuratorio.
DokKKr II p. 312 (a. 1439) : ad ... archiepiscopum ... in hys scriptis p-o et appello.Ita saepius. h. sq. pro :
DecrICC II p. 134 (a. 1493) : actor ... p-vit se suis pro pecuniis ad ius supremum.
Inde
2.
(etiam extra textus iur. ): powoływać się na coś, odwoływać się do kogoś
(czegoś); referre, proferre, revocare
(cf.
ADVOCO
sqq.)
KsgŁawWar p. 42 (a. 1446) : veniens ... ad ... iudicium p-vit ad hereditatem ipsius, quod nullus esset prior nisi ipsa.
StPPP XI p. 244 (a. 1462) : coram iudicio bannito ... p-erunt se ex utraque parte ad homines, qui fecerunt concordiam inter eos, causa testimonii.Ita saepius. Cf. PROVOCATIO I B 2.
N.
locut.
pro corylo (ad corylum)
odwołać się do laski sędziego, tj. żądać aby
sędzia złożył świadectwo odnośnie do sądzonej dawniej przez siebie sprawy;
ad iudicem qui causam
cognovit apellare, ut de re iudicata testimonium det
ŁASKI ComPriv fol. 123a : si aliquis aliquem p-erit in lite pro corylo alias «za lasska» pro perditione aut perlucro ... tunc p-tus ad corilum arbitrium habebit eligendi etc.Cf. ArPrawn VI p. 128 (saec. XVI) .
III.
1.
fungitur vice vocis
a.
evocandi
(cf.
)
causam
wywoływać z sądu niższego przed sąd wyższy; (a iudice inferiore) ad iudicem superiorem transferre
AAlex p. 471 (a. 1505) : speramus vestram regiam maiestatem ... extra provinciae Prussiae causas iudiciarias non licite p-re posse.
b.
revocandi:
PommUrk V p. 556 (a. 1320) : ne ... donacio possit ab aliquibus in posterum in irritum p-ri.
Dogiel I p. 385 (a. 1472) : neque causam ... inter nos ... oriundam ad animum p-bimus.
2.
confundi videtur
c.
voce
a.
producendi:
OrtWp p. 51 (saec. XV) : si hec mulier aliquos pueros cum marito suo p-ret (cf. ib. infra si produceret pueros).
b.
prohibendi:
TPaw IV p. 51 (a. 1398) : ego proibo (i. prohibeo) et p-o ibidem in Bedlno alicui dare intromissionem, quia quidquid vir meus habet in Bedlno, hoc non est suum sed meum.