- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- Dc.
- L.
- A.
[
part.
perf.
prorumpatus :
HESSE Matth. III
p. 150
:
ex vehementi ira interiori prorumpata in vocem indignatione plenam.
pass.
pro act.]
ib. p. 148 : cum animus movetur ira interius, licet non prorumpatur exterius ... prorumpitur in vocem indignationis.
I.
trans.
1.
verba
sim.
:mówić, wypowiadać;
dicere, pronuntiare
CracArt suppl. II p. 87 (a. 1437) : coram quibus talia laxata et impudica lingwa p-re non expavit.
Ib. p. 88 : confessa est talia verba dedecencia ... coram magistro ... p-isse et dixisse.Ita saepius.
2.
fungitur vice vocis
a.
corrumpendi (dirumpendi)
niszczyć;
delere
StPPP VIII p. 265 (a. 1388) : pro pomorio p-to marca dampni.
b.
dirumpendi (rumpendi)
naruszać;
violare
PrPol p. 133 (a. 1395) : quicunque p-erit divisionem ... vadium ... solvere tenebitur.
c.
interrumpendi (rumpendi)
rozrywać; discindere
RFil XXIV p. 68 (saec. XV in.in) : ventus vehemens nubis p-it nebulas «rzosdrze pamroki».
DŁUG. Hist. I p. 350 (= II p. 113 ed.nov.) : Boleslao rege fortiorem hostium cuneum p-nte fuga extemplo Ruthenorum secuta est.
II.
intrans.
A.
propr.
1.
(de rebus) wytryskać, wypływać, wybuchać, brać początek; erumpere, effluere, emanare, oriri (etiam meton.).
Constr.
a.
sq.
ab. b.
sq.
ex :
PommUrk II p. 586 (a. 1254) : ad initium ... fluvii ex Drawa p-ntis.
MARTIN. OP. Chr. p. 87 : prope Beneventum ex hiatu terrae flamma p-pit.c. sq. in c. acc. d. sq. in c. abl.
2.
(de hominibus) rzucać się w coś, rwać, zrywać się
do czegoś;
irrumpere, irruere (saec. XV ex. -XVI).
Constr.
a.
sq.
contra :
DŁUG. Hist. I p. 500 (= II p. 268 ed.nov) : an ex vallo fossisque contra Boleslaum p-rent.b. sq. ex, cf. et
AKapSąd III p. 81 (a. 1501) : ex tali ebrietate p-it in verbera.
c.
sq.
in
c.
acc.
B.
transl.
(de hominibus)
in (ad) aliquid
wybuchnąć
czymś, zerwać, porwać się do czegoś, popadać
w coś; erumpere, incidere, effundi, delabi in
aliquid.
Iuncturae selectae
α. ad arma (
CodEp II 1,
p. 170,
a. 1423)
, calcitrandum (
DŁUG. Hist. II p. 285 = IV
p. 33
ed.nov.),
culturam idololatriae (
JAC. PAR.
RefEccl
p. 63
),
errorem (
ib.
p. 35
),
cett.
β.
in audaciam (temeritatis :
KodKKr I
p. 115, a.
1283
et saepius), clamorem (
PEREGR. Serm.
p. 192
),
indelectabile (
JAC. PAR. OpIn
p. 232
)
, deteriora (
ArHist V
p. 277,
saec. XIV/XV
;
; peiora :
StPPP VII
p. 512,
a. 1480)
, exceptionem declinatoriam
(
ArPrawn X
p. 414, a.
1414) , feritatem (lymphaticam:
KADŁUB.(Pl)
p. 106
),
hostilitatem (apertam:
Tom. I p. 17, a.
1507
et saepius), insaniam (
HESSE Matth.
II
p. 186
)
, lacrimas (
VKyng
p. 728
et saepius),
laesionem alicuius (
DŁUG. Op.
p. 116
)
, mala peiora (
ZabDziej III
p. 198, a.
1492)
, permutationes dioecesum (
DŁUG. Op.
p. 599,
epistula a. 1447)
, risum (
Tom. VIII
p. 296, a.
1526)
, singultus (
DŁUG. Hist.
IV
p. 102
)
, sonos (
FormJ
p. 68, a.
1408)
, votum solvendum (
DŁUG. Op.
p. 108
),
cett.
Praec.
in vocem
sim.
:odezwać się, przemówić, wypowiedzieć słowa;
vocem sim. emittere, edere, exclamare
ChrMp p. 86 : que b. Kunegundis ... statim ut nata fuerat, contra morem infancium in vocem p-pit dicens ‘ave regina celorum’.
PEREGR. fol. f IIa : oratio ... est affectus mentis ... plerumque ... in vocem p-ns.Ita vulgo.
Iuncturae selectae
α.
ad delationem (et accusationem alicuius :
CodVit
p. 194,
a. 1409)
, laudem (
PEREGR. Serm.
p. 314
;
; et gloriam :
NIC. Lyr. p. 160 ) , querelam (contra aliquem:Lites II p. 439, a. 1409 et saepius), sermones (alicui faciendos: CodVit p. 1011, a. 1416), cett.
β. in comminationes (
Lites II
p. 332, a.
1413)
, laudem (Dei:
NIC. BŁ. Serm. I
p. 12
et saepius; in laudationem Dei:
DŁUG. LibBen III
p. 228
)
, psalmum (cum
lacrimis:
MPH IV
p. 863, a.
1352)
, sententiam (interlocutoriam:
PETR. WYSZ Spec.
p. 240,
saec. XV
in.)
, (haec) verba (
DokMp VI
p. 113, a.
1393
;
MATTH. Lect. I
p. 19
et saepissime), vocem (supra 24 et saepe, cum lacrimis:
MPH IV
p. 875, a.
1352)
,
cett.
N.
locut.
prorumpere dicendo (dicentem) :
AGZ III p. 113 (a. 1395) : archiepiscopus post monicionem ... consulum ... p-pit dicens in haec verba eqs.
AKapSąd II p. 740 (a. 1509) : plebanus ... p-bat contra inducentem talia verba dicendo.
C.
fungitur vice verbi
irrumpendi
(cf.
s.
v. II 2 c)
napastować kogoś słowami, ubliżać
komuś; incurrere, increpare, verbis laedere
CodSil V p. 62 (a. 1339) : insanis convicijs in ... summi pontificis iniuriam p-ndo.
AKapSąd III p. 270 (a. 1499) : voce clara et vehementi p-ns in eundem vicarium, quod esset rudis.