- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- Dc.
- B.
- L.
- A.
- Ha.
- N.
AGZ VII p. 65 (a. 1424) : in qua causa agebat et processebat iudicialiter contra Ianussium.2. sg. ind. perf. pass. processum exstitit:
KodWp I p. 372 (a. 1267) : contra huiusmodi presumptores ... processum extitit.2. pl. ind. perf. act. processissimus:
KodWp IX p. 384 (a. 1434) : ad nostram sentenciam diffinitivam processissimus.3. pl. ind. perf. act. processiverunt:
KsgPrzem I p. 12 (a. 1406) : iure processiverunt contra Clementem, procederunt:
KsgSądWar p. 30 (a. 1457) : prelocutores ... iure procederunt ... contra volneratum.3. pl. con. perf. act. procederint:
JusPol p. 14 (a. 1264) : ad introligationem bonorum ... si procederint.
SamlUB p. 192 (a. 1331) : fratres ... dixerunt, quod ultra non procederint in locis illis.sg. con. perf. pass.? processum exsistat:
AKapSąd III p. 20 (a. 1464) : inquisivit an ... sic processum existat.part. fut. act. pro part. perf. pass.
AGZ XII p. 5 (a. 1435) : nil mali de ipso ... scio ... et de genere nobili scio processurum.part. praes. act. pro part. fut. pass.
KodMp II p. 167 (a. 1287) : p-nte (-ndo?) vero in iudicio dominus ... causam suam fratri ... contulit.]
I.
propr.
(praec.
de hominibus, sed etiam de
curribus
et
stellis
)iść naprzód, postępować, udawać się dokądś, jechać, wychodzić; progredi, provehi,
proficisci (saepe in bellum), discedere.
Occ.
de
limitibus, fluviis, viis
sim.:
prowadzić, iść, ciągnąć się; ducere,
porrigi, extendi.
Locut.
α.
in unam sententiam
przychylać się do jednego zdania;
i.q. ire
Tom. II p. 175 (a. 1513) : si omnes concorditer in unam sententiam p-ent.Cf. etiam s. v. DISCEDO sqq.
β.
in diebus
posunąć się w latach, zestarzeć się; aetate
progredi; eodem sensu
in senium :
AGZ VI p. 6 (a. 1394) : ipsorum progenitores in nostrorum predecessorum ... serviciis constat... in senium p-isse.
CodVit p. 38 (a. 1395) : genitores eorum in obsequiis predecessorum nostrorum ... in senium honorifice p-isse ... constat.
StPPP X p. 25 : aule mee notarius fidelis ... a sue primiciis iuventutis obsequendo michi fideliter p-sit in senium.
γ.
cmetho
procedens
(e
Pol.
pochodzący)
kmieć mający prawo przenoszenia się ze wsi jednego pana do wsi drugiego pana;
cmetho, cui liberum erat ius migrandi ex vico unius domini ad vicum alterius domini
AGZ XIX p. 487 (a. 1452) : iste homo est tributarius alias «kallanny», non p-ns; et ideo «thywn» de Gay debet iurare metsextus ... quia est homo «kalanny», non p-ns.
Ib. infra: homo ... quem reclinavit dominus ... est tributarius verus illiber, non p-ns, alias «nye pochodzanczy».
δ.
ante se
e
Pol.
przed się iść (pójść)
zachowywać ważność na przyszłość; in posterum
valere
AGZ XI p. 114 (a. 1436) : si ministerialis cognoscet terminum «za liczem», ille eciam debet p-re, alias «przed se poycz».
Ib. XII p. 138 (a. 1445) : illud, quod statuistis, ante se p-at et iudicatur de premissis hominibus.
StPPP IX p. 82 (a. 1469) : ius decreuit, quia sentencia iuris supremi debet p-re ante se.
Constr.
indicatur unde
a. sq. ab. b. sq. de. c.
sq. ex.
indicatur quo a. sq.
acc.
urbis.
N.
sq. acc.
rei
RachJag p. 238 (a. 1394) : dux Andreyko limina sanctae Crucis p-sit (sed potius leg. ad limina).b. sq. ad.
N.
usque ad,
cf. infra 1203, 8.
c. in
c.
acc.
d.
sq.
versus :
KodMp IV p. 374 (a 1441): cum nostra maiestate versus Hungariam ... exercitualiter p-sit.
DŁUG. LibBen I p. 317 : ex agris, qui p-unt versus Malszyn ... usque ad granicies in Goyczow.Ita saepius. indicatur ubi a. sq. in c. abl. b. sq. iuxta :
DokMp VIII p. 26 (a. 1438) : iuxta eandem silvam per mericam p-ndo iuxta signa ... usque ad stratam.c. sq. per :
PrzywKr p. 5 (a. 1355) : si per regnum ... p-re nos contingat.
DokMp I p. 173 (a. 1370) : directe p-ndo per unum litus rivi ... usque ad metas Libertatis Scriptoris.d. sq. prope :
DokMp II p 163 (a. 1433) : mansos ... p-ntes progressive prope viam.e. sq. trans:
DokMp VIII p. 26 (a. 1438) : p-ndo trans silvam ... usque ad mericam.Ita saepius. indicantur relationes aliae a. sq. abl. b. sq. contra :
KodWp II p. 40 (a. 1290) : quando instans exercitus p-serit contra terram.c. sq. cum:
KodMazNow II p. 231 (a. 1338) : cum princeps terre sub vexillo cum tota sua milicia personaliter ad expedicionem p-serit.
RachJag p. 127 (a. 1389) : dominus rex in Buszco et domina regina in Scarbimiriam ... cum curiensibus p-serunt.Ita saepius. d. sq. in c. abl.
DŁUG. Hist. IV p. 64(= VII p. 117 ed.nov.): Wladislaus cum curribus in multitudine copiosa versus Marienburg p-ns.e. sq. post :
PEREGR. Serm. p. 590 : servus ... post eos p-sit.
RachPodKr p. 51 (a. 1393) : regina post prandium ad Nepolomice p-sit.f. sq. pro:
KodMaz(K) p. 87 (saec. ΧΙΙ/ΧΙΙΙ): si quis currus p-it pro sale.g. sq. propter :
RachPodKr p. 24 (a. 1393) : procurator in Nepolomice propter apparatum faciendum pro domino rege ... p-sit.h. sq. sub, cf. supra 16.
II.
transl.
A.
1.
pochodzić, wywodzić się, brać początek, wypływać, wynikać; oriri, manare, emanare, originem ducere, provenire (de hominibus et rebus).
N. phil.
MatFil IV p. 64 (saec. XV in.in) : operatio p-sit effective a potentia.
GOST. Th. fol. e IVb : forme que p-unt ex intelligentijs primis p-unt processione vniuersali vnica et simplici.
Constr.
a.
sq.
ab :
KodKKr I p. 8 (a. 1189) : donatio ... a nostra deuotione ... p-sit.
KodWp VI p. 22 (a. 1270) : privilegio ... quod ... a nostra p-sit voluntate.Cf. etiam supra 35 et saepe. b. sq. cum:
DecrICC II p. 127 (a. 1493) : altera soror, que non p-sit cum fratre ex utroque parente.c. sq. de:
KodWp I p. 75 (a. 1281) : asserens se ... per aviam suam de stirpe principum Polonie p-sisse.
ChrPP p. 479 : de Mesicone ... Kazimirus, de Kazimiro Mesico Crassus et Wladislaus ... p-serunt.Ita saepe, v. gr. de clenodio et proclamatione ( StPPP VIII p. 680, a. 1399 et saepius), de nobili genere ( AGZ XII p. 5, a. 1435) , de nobili origine ( MPH IV p. 327, saec. XV), sim. d. sq. ex. e. sq. per, cf. supra 44. f. sq. adv. loci
KodWp II p. 99 (a. 1294) : iure novo, quod est confectum in Sroda ... vel unde ius illud noscitur p-sisse.
NIC. BŁ. Serm. I p. 48 : sed unde p-sit istud scandalum: certe ex hoc, quia eqs.
2.
phil.
ad (in) esse
uzyskać byt, rozpocząć istnienie; exsistere
incipere
NIC. BŁ. Serm. I p. 62 : sunt angeli motores orbium, a quibus causatur et generatur, quicquid inter corporalia p-it ad esse.
GOST. Th. fol. g VIa : esse a primo fonte p-ns in esse est continuum fieri in omni ... quod est.Ita saepius.
B.
1.
postępować, działać;
agere, se gerere,
facere.
N.
c.
adv. , v. gr.
bene (
KodMp III
p. 62,
a. 1346)
, rigide (cum aliquo:
AKapSąd III
p. 132,
a. 1509
et saepius).
Praec.
a.
(iur.) występować przeciw komuś (zwł.
sądownie): toczyć spór
na drodze sądowej, wszczynać postępowanie sądowe, występować przed sądem wcharakterze powoda;
contra aliquem insurgere,
praec.
iur. :
iure agere, coram iudicio actorem adesse, aliquem in iudicium vocare, lege agere cum
aliquo, litigare, in
ius intrare
KodWp VI p. 25 (a. 1271): canonicus ... iudicialiter p-sit et egit super Woyslaum ... racione decimarum, quod ab ipsis decimam manipulatim volebat habere.
KodPol I p. 161 (a. 1299) : contra vestram ... audaciam, in quantum justicia suadebit, p-emus.Ita vulgo. Additur iuramento (contra aliquem: TPaw IV p. 102, a. 1403) , iure ( KodKKr I p. 155, a. 1320 ; StPPP VII p. 609, a. 1398 et vulgo;
N.
ius :
ProtWoz p. 55 (a. 1483 : ad ius p-ndum, nisi leg. iure);quaestione (( infra 36) ; ;iudicialiter (supra 19 et ArPrawn X p. 58, a. 1398 et vulgo), iuridice ( ŻydKrak p. 177, a. 1493 ; StPPP VII p. 441, a. 1496) , poenaliter ( Dogiel I p. 217, a. 1549) ; in causa ( *KodWp II p. 208, a. 1302 ; ArPrawn X p. 58, a. 1398 et saepius), in lite ( KodTyn p. 123, a. 1356). Glossae Pol.
ArHist III p. 163 (a. 1411) : Iohannes ... coram nobis volebat questione p-re, wlgariter «zalowacz», contra dominam Phebroniam.
AGZ XI p. 205 (a. 1442) : penam ... vallavimus ... ut iure p-rent, alias «obchodziliby se».
Ib. p. 348 (a. 1449) : termino ambe partes debent iure p-re, alias «prawam sy obbichodzycz».
Ib. XIV p. 295 (a. 1450) : debent vivere in pace, ita quod iure debent p-re, alias «obchodzycz sye».
Ib. p. 349 (a. 1452) : quod quiete manere debent, sed iure debent p-re, wlgariter «maya sye prawem obchodzycz».
Ib. XIX p. 116 (a. 1497) : Dorothea cum fratre ... iure p-ent, alias «roszeprą szye prawąm».
b.
phil.
postępować (w rozumowaniu), rozumować, rozważać; argumentari, meditari, considerare, examinare, disputare, disserere
HESSE Quaest. p. 287 : si philosophus naturalis p-it moraliter vel secundum aliam scienciam, non oportet eum considerare de motu.
Ib. p. 286 : stat eum philosophum naturalem p-re physice, quando p-it metaphysicaliter.Ib.
infra: si philosophus p-ret physice et naturaliter.Ita saepius.
Dicitur etiam
causaliter
(
BYSTRZ. Elench. fol. p VIIa)
, demonstrative (
MatFil II
p. 14,
a. 1413
;
BYSTRZ. AnalPost fol. a IIIb)
, dubitative (
id. Log. fol. p IIIa
), instrumentaliter et ministerialiter (
id. Elench. fol. p VIIa
), resolutorie
(
id. Top. fol. n IIIa)
, syllogistice (
id. Elench.
fol. t IIa
); item in aequivoco (
AEG. Th. fol.
A IIb)
; per causam propinquam (
BYSTRZ. AnalPost fol. g Ia).
Constr.
a.
sq.
ab :
MatFil II p. 27 (saec. XV in.) : demonstratio in qua p-itur ab effectu ad suam causam vel ab effectu ad effectum vel a causa remota ad suum effectum.Ita passim, dicitur etiam a minori ( HESSE Matth. IV p. 138 ) , a toto ad partem (opp. a parte ad totum : BYSTRZ. AnalPr fol. o P5) , a singularibus ad universale ( id. AnalPost fol. 1 IIIb ). b. sq. ad, cf. supra 11 et
MatFil IV p. 42 (saec. XV) : ad habendum cognitionem quidditatis entium p-ndum est ex significatione entis ad significationem essentiae.c. sq. ex, cf. supra 17 et
BYSTRZ. AnalPost fol. a IIP5 : aliqua scientia ... dicitur p-re ex communibus uno modo per applicacionem ... alio modo dicitur p-re ex communibus per considerationem.Ita saepius, v.gr. ex notioribus ( ib. et saepius), ex necessariis ( ib. fol. d VIIIa ). d. sq. per, cf. supra 7.
2.
dziać się, odbywać się, zachodzić, działać,
występować;
agi, fieri, apparere,
exsistere.
N. phil.
in infinitum (
ExPhys fol. t VIIIb:
in motibus p-itur in infinitum
; ita
ib.
passim).
Praec.
wieść się dobrze, szczęścić się, udawać się, wychodzić na
korzyść, przychodzić do
skutku; provenire, expedire,
prodesse,
succedere.
Dicitur v. gr.
in finem
meliorem (
StPPP X
p. 26
)
, in effectum (
CodVit
p. 804,
a. 1428
;
KodLit
p. 354, a.
1431)
; etiam in malam partem
v.
gr. in deterius (
DŁUG. Op.
p. 50
)
, impune
(
id. Hist. I p. 234 = I
p. 302
ed.nov.).
3.
w dalszym ciągu coś robić, kontynuować jakieś działanie; continuare, in aliqua re agenda
perseverare.
N.
α.
c.
abl.
nudo
ARect I p. 526 (a. 1513) : quod neque verbis neque percussionibus p-ant, sed iure pro ipsorum iniurijs experiantur.
β.
in
locut.
procedente sermone
w dalszym ciągu opowiadania;
re porro tractata
DŁUG. Op. p. 17 : ut p-nte sermone narrabimus.
4.
sq.
ad aliquid
przystępować do czegoś, zaczynać coś robić; aliquid aggredi, suscipere, obire, alicui rei incumbere, insurgere, ad aliquid aggredi,
accedere.
Constr.
ad 1-4:
a.
sq.
dat.
b.
sq.
abl.
c.
sq.
ab :
KodWp IX p. 331 (a. 1433) : quatenus a denuntiatione dictorum kmethonum non p-atis (i. in denuntiatione non procedatis).d. sq. ad. Saepe dicitur de iudice ad sententiam ( Lites I p. 42, a. 1321 ;
AKapSąd II p. 12, a. 1415 ; diffinitivam:KodWp IX p. 18, a. 1426 ; ib. p. 142, a. 1428 et saepius; ad calculum sententiae diffinitivae: Kod Wp X p. 96, a. 1438) . e. sq. adversus:
ŻydKrak p. 177 (a. 1493) : ad iuridice p-ndum ... contra et adversus ... Sigismundum.f. sq. circa :
KrMU p. 54, 11 (a. 1407) : circa consiliata racionabiliter p-re.g. sq. contra, cf. supra 1201, 45 et 1204, 22 et vulgo. h. sq. coram, cf. supra 1204, 34 et
AKapSąd II p. 28 (a. 1417) : p-etur coram domino in ista causa usque ad finalem ... decisionem.i. sq. cum :
KodTyn p. 123 (a. 1356) : p-seramus in lite cum abbate.
THOM. Med. p. 43 : p-ndum est ... cum regimine bono et evacuacione et diversione.Ita saepissime. j. sq. de :
Lites I p. 12 (a. 1320) : ut de iure p-i deberet.
StSyn IV p. 12 : quicunque vult eligere ... in ecclesiis ... debet de necessitate p-re.k. sq. erga :
KsgGrWp II p. 171 (a. 1399) : comiserunt causas ... judicialiter p-i erga omnes personas.l. sq. ex:
ArPrawn I p. 17 (saec. XV) : ad ... audiendum ... per nos ex officio iuxta iuris ordinem ... p-i.m. sq. in c. acc.
DokMp I p. 259 (a. 1393) : visa iusticia ... prepositi in contumaciam eiusdem Derslai p-ntis.
ArPrawn X p. 58 (a. 1398) : iudicialiter p-re in formam iuris.Ita saepius. n. sq. in c. abl. o. sq. inter :
StPPP VII p. 441 (a. 1495) : ut ... iuridice inter se p-ent.p. sq. iuxta:
Lites I p. 14 (a. 1320) : petentibus ... procuratoribus ... in causa iuxta exigenciam iuris p-i.Cf. etiam supra 18 et saepius. q. sq. per :
THOM. Med. p. 414 : doctor per talem p-sit experienciam.
StSyn IV p. 12 : per formam ... scrutinii p-itur modo subscripto.Ita saepe. r. sq. pro :
PommUrk VII p. 12 (a. 1326) : pro cultu divino augendo p-serunt.
ArPrawn X p. 66 (a. 1398) : pro qua scultetia iure p-unt.Ita saepissime. s. sq. propter :
Lites (Ch) I p. 9 (a. 1320) : p-ntes contra eos propter eorum contumaciam.t. sq. ratione, cf. supra 1204, 20. u. sq. secundum :
THOM. Med. p. 478 : secundum artem ... medicando p-re.Cf. etiam supra 1204 , 51 et saepe. v. sq. sub :
DokMp I p. 119 (a. 1359) : empciones ... sub principum ratihabicione p-ntes.
AKapSąd II p. 19 (a. 1415) : ne sub obtentu gracie sue p-ret ... in causa cum nobilibus.w. sq. super aliquem, cf. supra 1204, 19 et
KsgŁawWar p. 5 (a. 1418) : volebant super ... advocatum ... iure p-re.
StPPP II p. 242 (a. 1419) : ipsum vituperaverunt et vagenato gladio super ipsum p-serunt. super aliquid:
APozn II p. 358 (a. 1498) : si ... domina... super melioracionem p-re vellet in censu suo.x . sq. super c. abl.
ArPrawn X p. 258 (a. 1407) : super hiis in iure stare et p-i.
AKapSąd II p. 542 (a. 1443) : ut rite p-atur super accusacione.Ita saepius. y. sq. enunt. obi. c. quod, cf. supra 1204, 20.
III.
de tempore: upływać, przemijać; praeterire, transire;
praec.
in
locut.
procedente tempore; item
procedente temporis curriculo (
PommUrk II
p. 444,
a. 1281)
, cursu (
KodWp III
p. 192, a.
1362
;
StPPP VII
p. 72
).
IV.
singularia
A.
confundi videtur
c.
vocibus
a.
cedendi (accedendi) :
KodWp V p. 37 (a. 1403) : si ... non in nostrum, sed in dampnum ipsius Petri ... p-et.b. decedendi:
KsgPozn p. 38 (a. 1398) : si ... vir p-at ab hac vita, extunc omnia suppellectilia ... ad solam relictam devolventur.c. producendi:
DŁUG. Hist. IV p. 175 : quae discessio inter regem et eum Withaudum ad clandestinas simultates et odia pserat.d. proferendi:
DŁUG. Hist. II p. 115(= III p. 131 ed.nov.) : aegritudo in annos aliquot p-ns.
Tom. III p. 415 (a. 1515) : caesarei adventus expectationem ... in multum tempus p-re videbamus.e. cadendi (incidendi):
ArPrawn X p. 19 (a. 1393) : terminus cause p-et in octavam Corporis Christi.
B.
trans.
occurrit in quibusdam locis non satis certis
1.
aliquem
pozywać do sądu; in
ius vocare
TPaw IV p. 485 (a. 1392) : quatuor marcas solvi et pro una te p-am (ed. pre-).
KsgMaz I p. 7 (a. 1401) : Stanislaus ... aduxit eum Iasconem in iudicium, tandem dixit idem lasek: habeo patrem meum seniorem, et noluit p-re Stanislaum.
2. aliquid
a.
wykonywać?
exsequi, efficere, perficere?
JAC. PAR. Var. I p. 85 : imperfecte opus aggredi, p-ns id, quod latuit in me ignorancie nubilum.
APozn I p. 256 (a. 1457) : Augustinus, prout duos terminos ... astitit, quem p-ndo, prout in talibus bonis hereditariis mos est ... ipse aliis debitoribus ... debet esse prior.
b.
wypłacać;
persolvere, expedire
ProtWoz p. 59 (a. 1486) : Ploch ab eadem pecunia, si opportunum fuit filiastro, pecuniam ab eodem sibi p-at; si non opportunum, ab eodem censum p-at.
Ib. p. 61 (a. 1486) : Martinus ... florenum pro ecclesia parochiali de predicta hereditate p-at.Cf. etiam ib. p. 62, 63, 65.