- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- Dc.
- B.
- L.
- A.
- Ha.
- N.
- K.
- O.
I.
pierwociny, pierwsze plony (składane panu);
fructus primi (qui domino
offeruntur). I
uxta ponuntur
decimae (
KodWp II
p. 216, a.
1302
et saepius), oblationes (
AGZ IV
p. 35, a.
1407
et saepius), reditus (
KodTyn
p. 337, a.
1453).
Glossae Pol.
GLb p. 82 : p-ae, «pirvorodne», sunt primae partes fructuum Deo offerendae.
GLcerv p. 691 : p-ae sunt primae partes fructuum Deo offerendae ... «pierwasnki».
II.
początki, zapoczątkowanie;
quaelibet initia, origines, primordia
1.
rerum.
Occ.
sg.
pierwsza młodość, dziecięctwo; iuventus prima,
pueritia
KomKadł p. 108 : Piast ... filium vnicum suscepit, quem post annos p-ae Semouit appellauit.Cf. Th. I 2, 1251, 26 sqq. Constr. sq. gen.
N.
censuum:
KodWp VI p. 411 (a. 1397) : duas marcas ... de p-iis omnium et singulorum censuum dicte ville.
N.
locut.
α.
tonsurae
pierwszy raz obcięte włosy siedmioletniego chłopca; capilli primum tonsi pueri septennis
KADŁUB. (Pl) p. 32 : pro initianda paruuli cesarie, pro delibandis tonsure p-iis.
β. in primitiis najpierw, pierwszy; primum, prior NieznPrChełmp. 311: quis ex hiis duobus cum manifesto clamore ad iudicium banitum venerit in p-iis (ed. -itis).
γ.
novitatum
pierwsze nowiny;
primae novitates. i. primi nuntii
FormJ p. 36 (a. 1404) : pro novitatum p-iis, quas a me experiri accurato studio fuistis intentus etc.
δ.
doctrinae
podstawy, początki;
prima elementa,
rudimenta
KrMU p. 113,34, saec. XV in.) : circa ... elementares doctrine p-as suum ... ingenium exercentes.Cf. Th. X 2, 1254, 23 sqq. et PRIMORDIUM II 1.
ε.
patricidii
własnoręczne dokonanie;
i. q. propria manu perpetratio
DŁUG. Op. p. 65 : divinitas ... p-as patricidii soli regi ... reservabat (cf. ib. supra : indignum ... Providentia iudicabat suprema, ut Christus s. Stanislaus ... a quoquam prius quam a rege ... deberet contingi).
2.
hominum
pierwsi spośród kogoś;
primi, primores
DŁUG. Hist. II p. 212(= III p. 234 ed. nov.): deliberatio illum episcopum tenuit quonam in loco p-as servorum Dei (fratres O.P. ex Italia advenientes ) locaret.
Id. Op. p. 226 : insoliti sideris iubar magos, velut p-as gentium, ad adorandum Redemptorem ... ex oriente adduxit.
III.
1.
eccl.
a.
prymicje, pierwsza msza św.
odprawiana przez
nowowyświęconego kapłana; missa
s. prima a novo
presbytero celebrata
Comment. III p. 162 (a. 1487) : in crastino p-arum.
*ACapOP p. 617 (a. 1493) : frater Petrus ... Wratislauiensis ... potest reverti ad patriam et cantare p-as et iterum reverti ad Italiam.
AKapSąd III p. 78 (a. 1501) : substitutus ... sub eadem pena sinodali p-as celebrabit infra hinc et festum Pentecostes.Ita saepius. Additur missae :
AKapSąd II p. 383 (a. 1525) : nonnulli ... pro misse p-iis ... hostiali mendicitati inhiant.
N. de epulis
eiusdem missae causa instructis
ZabDziej II p. 13 (a. 1482) : grossos, quos soluit pro cervisia ad p-as prefati Vrbani.
b.
pierwsza msza
św. odprawiana
przez nowego biskupa; prima missa
s. a novo
episcopo celebrata
ArHist X p. 143 (a. 1524) : super concedendis sibi ornatibus et aliis pontificalibus pro celebracione p-arum.
InwKKr p. 4 : crux ... Frederico cardinali ... ad p-as donata.
MPH V p. 895 (saec. XVI in.in) : Fredericus cardinalis ... imbutus infula pontificali anno 1493 ... p-as celebravit.
2.
uroczystość koronacji królewskiej; sollemnitas in qua
diadema capiti regis imponitur
AAlex p. 475 (a. 1505) : in sacris maiestatis nostre p-ijs, dum ... regnicole nostri felici nostre aderant coronationi.Cf. CorpJP III p. 55 (a. 1507) .