- Dc.
- B.
- L.
- H.
- N.
- K.
- O.
I.
A.
praktykować, stale (zwykle) coś czynić, robić, wykonywać praktycznie, dokonywać,
stosować; (saepe) facere, factitare, efficere, exsequi, exercere, usu adhibere, agere (trans. et intrans. )
DokMp I p. 31 (a. 1322) : prandium ... quod sculteti tenentur dare domino ... prout nos valuerimus p-re.
WŁODK. ScrSel I p. 203 : sic plus quam a CLX annis continue p-arunt.
KrMU p. 91, 85 (a. 1420) : negociaciones et lucra non p-at.
StPPP IV p. 130 (a. 1429) : presens ... statutum ... mandamus ... in singulis eius punctis p-ri et custodiri.Ita vulgo. Additur experimentaliter (infra 53), realiter et cum effectu ( AKapSąd I p. 589, a. 1508). Inde phil. działać; agere
MatFil VI (XVII) p. 149 (saec. XV in.in) : p-ri proprie est operari secundum dictamen recte racionis ex electione voluntatis etc.
Ib. p. 148 : speculari vel p-ri nichil est vel potest esse.
Syn.
et iuxta posita
se exercitare (infra 43)
facere (
AKapSąd II
p. 288,
a. 1482)
, operari (
DŁUG. Hist. IV
p. 360
)
.
Constr.
a.
sq.
abl.
HESSE Matth. V p. 126 : 33 annis circa nostras infirmitates p-vit et se exercitavit Christus.
JAC. PAR. RefEccl p. 298 : utinam haec moderno tempore non p-rentur.Ita saepius. b. sq. ab, cf. c. sq. circa, cf. d. sq. cum :
AKapSąd III p. 238 (a. 1480) : qui (ed. quia) talia prius cum eodem pellifice p-sset.
Ib. infra de isto crimine, quod p-bat cum ipsis.e. sq. in c. abl. cf. et
JAC. PAR. Opln p. 252 : legimus ... eam theologiam mysticam a sanctis anachoretis in Thebaide ... experimentaliter fuisse p-tam.Ita saepius. f. sq. inter :
IusMet p. 201 (a. 1505) : quando cultores ... montis laudum sollemne inter se ... fecerint sive p-erint.g. sq. pro :
KodUJ II p. 241 (a. 1465) : talentorum ... providam p-re pro retributione aeterna distributionem.
Praec.
1.
artem aliquam:
AKapSąd II p. 721 (a. 1506) : artem alchimie p-re.
StPPP III p. 146 : ad p-ndam et exercendam artem medicam.
Inde
intrans. : uprawiać czynnie medycynę; medicinam exercere
THOM. Med. p. 483 : praeter hoc, quod in aliis mundi partibus p-averam, in dicta civitate XXIIIIor annis p-avi.
Ib. p. 369 : scire competit in arte medicina p-nti, quid sit febris.
CorpJP III p. 593 (a. 1520) : physici p-ntes per florenos duos solvunt.
Inde
part. praes. pro subst.
practicans,,
-ntis
m.
a.
lekarz praktykujący; medicus qui artem suam exercet
THOM. Med. p. 332 : de tali lapide in renibus vel vesica tractant doctores et laborant p-ntes, quomodo pacientibus debeat subveniri.
Ib. p. 124 : secundum communiter operantes et p-ntes in omni sincopi ... proicitur aqua frigida de alto in faciem subito.Ita saepius.
N.
constr. sq.
in c.
abl.,
cf.
b.
ten, kto uprawia pewną sztukę; qui
artem quandam exercet
DOBCZ. Ars fol. C Ia : crux significat decem in numero reali; duplicata significat viginti, et sic consequenter, vt patet p-nti.
BYSTRZ. AnalPr fol. N IIb : hec conclusio potest patere p-nti.
GIEŁCZ. fol. D 4a : patet p-nti.
2.
haeresim
sim. (także: wyznawać; etiam: profiteri)
DŁUG. Hist. I p. 139 (= I p. 202 ed.nov.) : gentiles et sacrilegos ritus p-bant Bohemi.
Ib. p. 297 (= II p. 57 ed.nov.) : ritum sacrilegum extunc p-re coepit.Ita saepius, dicitur item v. gr. haeresim Pelagianam ( AKapSąd III p. 242, a. 1480) , haereses et errores (syn. tenere et dogmatizare: DŁUG. Hist. II p. 60 = V p. 73 ed.nov.), pestem ( ib. IV p. 236 ) .
3.
iur.
causam
prowadzić proces, wymierzać sprawiedliwość;
causam cognoscere, ius suum alicui tribuere
DecrICC I p. 306 (a. 1468) : causa ista debito iuris ordine coram iudicio banito p-ri et proponi ... debet.
ZabDziej II p. 126 (a. 1483) : dominus officialis Leopoliensis eandem causam pro percussione et diffamacione dicte Barbare per ipsum guardianum factis p-ndam et intentandam ... mandavit partibus.
ARect I p. 407 (a. 1496) : cause in bursa emergentes prius in dicta bursa ... debent p-ri, demum ad prouisorem, si ipsi senior et consiliarij eandem (sic ) discutere non possent ... debent habere recursum.
StPPP II p. 909 (a. 1497) : commissarij ... deputati in causa Eustachii ... eandem p-ntes ... recognoverunt.Ita saepissime. Simili sensu cognitionem ( ArPrawn IV p. 273, a. 1347 : cuius quaestionis cognicionem in nostra ... presencia volumus ... p-re ), iustitiam (
IurMas III p. 300, a. 1472 : iustitia in causa et quaestione ad unguem p-ta partibus impartiatur.
Ib. II p. 9, a. 1472 : iusticia partibus deifica causa p-ta concedatur).Huc quoque spectare videtur
Tom. I p. 83 (a. 1510) : volebant ... arbitri ... ut cum res per compositionem transigi ... non possit ... coram summo pontifice et imperatore juridice p-retur.
B.
1.
uzgadniać drogą rokowań, umawiać, układać, negocjować; pacisci, convenire, tractare, pertractare (trans. et
intrans. )
CodSil VI p. 187 (a. 1359) : coram iudicio nostro cum hominibus nostris pro iure silvestri ... p-vit.
CodVit p. 814 (a. 1429) : potuit ... negocia hec nobiscum tractare et de eis p-re.
PP II p. 167 (a. 1453) : dantes illis ... omnimodam facultatem ... matrimonium nostrum ... ineundi, p-ndi, disponendi, concludendi.
CodEp III p. 79 (a. 1455) : archiepiscopus ... inter ... imperatorem et regem ... tota ferme quadragesima ... concordiam p-vit.Ita vulgo.
Constr.
sq.
cum
et saepius.
Inde
in malam partem
i. q.
knuć; machinari
Tom. I p. 177 (a. 1511) : intelligentia quedam cum hostibus nostris p-ta est adversum nos in perniciem nostram.
Syn.
et iuxta posita
agere (
Tom. II
p. 64, a.
1512)
, concordare (
CodEp III
p. 330, a.
1484)
, conferre (
ib.
p. 182,
a. 1474)
, tractare (
ib.
).
Constr.
a.
sq.
cum,
cf.
et 11 et saepius.
b.
sq.
de,
cf.
et saepius.
c.
sq.
in
c.
abl.
AKapSąd I p. 644 (a. 1520) : pro subsidio ... domini in futuro capitulo p-bunt.d. sq. per, cf. infra 34. e. sq. pro, cf. supra 10 et saepius. f. sq. super c. abl.
ArHist VI p. 121 (a. 1492) : super illa contributione ... in presencia domini episcopi votabitur et p-bitur.g. sq. ut :
SSrSil VIII p. 253 (a. 1463) : ut p-rem, ut alter in ejus locum mitteretur.
DŁUG. Hist. IV p. 681 : p-verat ... per intermedias personas ut Turcus cum regno Hungariae ... pacem ... firmaret.
2.
przemyślać, rozważać;
considerare, ruminari,
deliberare
AGZ IX p. 67 (a. 1450) : nos ... revisis auditisque et diligenter p-tis huiusmodi ipsorum iuribus ... mandamus etc.
AKapSąd I p. 448 (a. 1464) : domini p-tis statutis provincialibus per quam viam in ipsa eleccione procedere deberent ... viam inspiracionis eis magis accommodam elegerunt.
ArHist III p. 346 (a. 1472) : causa ... diu ruminata et p-ta ... fuit ... decisum etc.
KodUJ IV p. 82 (a. 1484) : ex quo privilegio ... et aliis munimentis per nos debito modo revisis et p-tis invenimus eqs.
AGZ XIX p. 161 (a. 1505) : quibus copiis litterarum bene revisis et cum iurisperitis p-tis.
Syn.
calculare (
APozn III
p. 60, a.
1503)
, revidere (
et 48
), ruminari (
), ventilare (
APozn II
p. 417, a.
1501)
.
3.
badać, obliczać;
examinare, perscrutari, explorare, calculare, computare
InstrAstr p. 57 (a. 1407) : de eclipsi, que erit anno Domini 1409, tamen p-ta est septimo.
Ib. infra p-vi super Cra- coviam.
Ib. p. 61 (a. fere 1420) : radices ... que in tabula ista immediata radicum ... ponuntur, p-te sunt et verificate super meridianum Cracoviensem ab anno ... usque ad annum 1420 completum.
ArLit I p. 97 (a. 1449) : collegiatus domini Stobneri ... p-et et publicet notorie eclipses, almanach et minutiones pro honore universitatis.Ita saepius. Eodem sensu intrans. wywiadywać się, badać; sciscitari, percontari, explorare
HESSE Matth. V p. 145 : isti Pharisaei per astra et per signa astrorum volebant p-re de Christi adventu.
JAC. PAR. Opln p. 252 : theologiae professores parum quid de ea theologia mystica p-re soliti sunt.
BIEM p. 15,32 : annus ... solaris ... quem communiter omnes sequuntur p-ntes, continet 365 dies et 5 horas cum 49 minutis et 16 secundis.
C. varia et singularia
1.
scholam
sim. prowadzić, zarządzać; dirigere, regere,
administrare
CulmUB p. 556 (a. 1473) : scholam sive studium particulare ... exercere, fovere ac p-re.
DŁUG. Hist. II p. 591 : studium generale mandato sedis Apostolicae dissolutum et p-ri in Praga prohibitum est.
2.
militiam
robić wypady zbrojne;
irruptiones in hostem facere
Ztschr. IX p. 384 (a. 1474) : pluries miliciam aduersus Wratislauiam p-arunt, et tamen preurbia attingere non fuerunt ausi.
3.
crines
trefić,
wymyślnie czesać?
; calamistro ornare, componere?
GŁOG. Don. fol. A IIIb : iste p-at crines, ergo est houisator.
II.
confunditur
c.
voce
praestandi:
DŁUG. Op. p. 598 (epistula a. 1474) : litteras, per quae ... praeciperet, quatenus ... obedientia dioecesis Ploczensis domino Nicolao papae p-retur.