- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- Dc.
- B.
- L.
- A.
- H.
- O.
I.
adv.
na przedzie, na początku;
ante, in fronte.
II.
prp. c. abl.
[
de regimine:
c.
acc.
KsgGrWp I p. 96 (a. 1399) : non potuit venire ... pre nimiam aquam.
DokKKr I p. 279 (a. 1403) : pre vite presentis subsidium.Cf. etiam infra 866,13. Cf. Th. VIII 2, 379, 5 sqq.
A.
propr. (de loco)
przed, z przodu; ante, a fronte.
Praec.
in locut.
1.
prae manibus
α.
pod ręką, na podorędziu, blisko; praesto, ad
manum, in promptu,
prope.
β.
w rękach, w posiadaniu; in manibus, in
possessione alicuius
*SprawWęg p. 43 (a. 1442) : castrum Vilagoswar non est pre manibus dispoti, nec super eodem habet litteras donacionales.
*Ib. p. 45 (a. 1442) : in locis, que nunc habet pre manibus domina regina.
2.
prae oculis aliquid habere
mieć przed oczyma, na względzie, myśleć o czymś; respicere, curare, alicuius rei rationem habere, cf.
supra IV 682, 5
Saepissime dicitur (solum) Deum (
KodMp II
p. 35, a.
1227
;
ib. I
p. 38, a.
1250
et passim; et iustitiam:
ib. IV
p. 93, a.
1404
et saepius).
3.
(aliquid)
prae
se
ferre (scr.
praeseferre,,pre
se
ferre,,preseferre,,presse
ferre)
[
pron.
refl.
se
etiam cum 1. persona
verbi
AAlex p. 281 (a. 1503) : coronam Salvatoris ... praeseferamus.
KodUJ IV p. 164 (a. 1536) : animi propensionem erga viros ... praeseferimus.]
a.
propr.
nieść przed sobą, na przedzie; ante se ferre,
portare.
b. meton.
α.
okazywać, pokazywać (po sobie), wyjawiać, wyrażać, nie
ukrywać;
exhibere, exprimere, ostendere,
monstrare.
N.
pass. pro act.
JAC. PAR. Var. II p. 332 : premissa ... in se splendorem eloquencie preseferuntur.
β.
mieć na uwadze, na względzie, myśleć o czymś,
zamierzać,
przedsiębrać coś; intendere,
proponere aliquid,
alicuius rei rationem habere
IO. LUD. p. 62 : reges et maiores regni semper illud pre se tulere, ut nemini iniuriam aut bellum intulisse ceperint.
KomKadł p. 218 : Codrus ... salutem ... patriae praeseferens in habitu pauperis ad hostes transiuit.
CodEp III p. 121 (a. 1464) : multos in magnam spem adducet ac plurima pre se eximia feret etc.Ita passim.
Constr. ad a – β: abs. ; sq. dat.
personae; sq. abl.
instr. ; sq.
adversus (
Tom. V
p. 386,
a. 1521
:
ut abstineant ab
eo, quod adversus ipsum castri ... prefectum pre se ferunt
); sq.
acc.
c.
inf.
(
Tom. X p. 201, a. 1528 : victoriae ... meae plurimum favere se prae se fert).
γ.
singulare: przedkładać; proferre, proponere
StKapWł p. 9 (a. 1500) : curet ... se excusans iustam praeseferre excusationem.
δ.
sensu satis obscuro (quasi intrans. )
Tom. VIII p. 177 (a. 1526) : tota ... militia Masoviae pre se ferens dicit quod ... is ducatus Masoviae semper fuerit hereditarius.
B.
meton.
1.
(de praestantia) przed, (po)nad;
ante. Saepissime
in
locut.
prae ceteris et prae omnibus.
2.
(de causa) z powodu, wskutek, z, przez;
ob, propter,
per.
3.
(de comparatione) wobec, w stosunku do, w porównaniu
z; contra, adversus (saec. XVI).
C.
ponitur pro aliis
prp.
1.
bez; sine, absque
PommUrk IV p. 228 (a. 1306) : damus ... facultatem ... pontes construendi ... pre omni inpedimento nostro et nostrorum successorum.
2.
w coś; in c.
acc.
Tom. VI p. 103 (a. 1522) : ita rem pre manus sumpsit.