- F.
- G.
- Bl.
- S.
- Dc.
- L.
- A.
- H.
- Ha.
- K.
- O.
KsgCzer p. 313 (a. 1425) : juxta ponderem, quem aurifaber recognoscet.]
I.
propr.
1.
ciężar, waga, ładunek;
onus.
Glossae
Pol.
ChrMp p. 17 : «bremo» ... onus sive p-us dicitur in wlgari.
RFil XXV p. 267 (saec. XV in.in) : «bremo, brzemo», p-us.
2.
wartość wagowa (kruszcu i) monety; (metalli vel)
nummorum pretium ponderatum
AnnMP p. 30 (a. 1252) : LXXX marcas argenti examinati et in p-e Coloniensi exsolverunt.
Ib. p. 31 (a. 1253) : exegit ab ecclesia ... LXXX marcas argenti de communi argento in p-e Poznaniensi.Ita vulgo. Ad rem cf. Kiersnowski, Wstęp do numizmatyki p. 155 sqq.
Distinguitur
a. bonum (
AKapSąd II
p. 74, a.
1428
et saepius), cultum (
IusMet
p. 187, a.
1504)
, grave (
KsgŁawKr
p. 13, a.
1367
et saepius), iustum (
AKapSąd II
p. 74, a.
1428
et saepius), largum (
KodUJ IV
p.87, a.
1522)
, legitimum (
MPVat I p. 100, a.
1330)
, plenum (
IurMas I
p. 88, a.
1401
et saepius), ponderosum (
StPPP II
p. 869, a.
1489)
, rectum (
MPVat I
p. 31, a.
1308)
, usuale (
SchlUrk
p. 406, a.
1290
et saepius);
opp.
debile (
MPVat I p. 100, a.
1330)
, invalidum (
ARect I
p. 300, a.
1491)
, parvum (
PP III
p. 195, a.
1450
et saepius).
b.
Polonicum (
Ztschr. II
p. 197, a.
1252
et saepe;
Poloniae :
*KodWp I
p. 70, a.
1211
et saepius; Polonicale:
ib. VI
p. 268, a.
1372
et saepius),item
Cracoviense (
KodKKr I
p. 131, a.
1291
et saepius),
Gneznense (
MPVat I
p. 19, a.
1281-1286)
, Leopoliense (
StPPP III
p. 38, a.
1507)
, Luczense (
PomnLw I
p. 100, a.
1410)
, Lublinense (
StPPP III
p. 38, a.
1507)
, Oswiecimense (
DokMp VIII
p. 397, a.
1440)
, Poznaniense (
et saepius
), Torunense (
KodMazNow II
p. 222, a.
1337),
Vratislaviense (
MPVat I
p. 21, a.
1281-1286),
sim.; item Avinionense (
ib.
p. 72, a.
1323),
Brandenburgense (
KodWp I
p. 561, a.
1385)
, Coloniense (
),
Strigoniense (
MPVat I
p. 22, a.
1281-1286)
, Theutonicale (
KodWp II
p. 75, a.
1293)
, Veneticum (
MPVat I p. 31, a.
1308),
sim.
3.
jednostka wagi, funt;
ponderationis mensura,
pondo.
Occ.
funt jako wartość pieniężna?
pecunia eiusdem pretii?
DokKKr I p. 105 (a. 1378) : qui ... ad fraternitatem non venerit, solvat medium p-us, vel qualiter inter se poenam condictaverint; qui vero ... solvat unum p-us ... solvat alterum dimidium p-us.
Locut.
et iuncturae ad 1 - 3:
α.
pondus habere ad ruinam
ciążyć ku upadkowi;
pronum ad cadendum
esse
KADŁUB.(Pl) p. 103 : cacuminatas ... pinus ipsa deicit proceritas: plus enim habent p-is ad ruinam, que ceteris sunt altiora.
β.
pondus facere de aliqua re
zważyć coś; aliquid
ponderare
APozn II p. 260 (a. 1494) : aurifaber ... gemmas ... inserere debet ... facto p-e de eisdem.
γ.
ad pondus(-era), cum (sub) pondere aliquid vendere
sprzedawać towar na wagę;
i.q. merces ponderatas
AGZ VI p. 159 (a. 1472) : uve passe ... et ficus cum p-e aut sine p-e ... vendantur.
MatLub p. 39 (a. 1521) : ad p-a crocum, piper vendunt.
CorpJP I p. 34 (a. 1523) : vasa sua stannea non sub alio maiori vel minori p-e quam centenarii vel lapidis vendant.Ita saepius.
δ.
in pondere exsistere
(za)ważyć; pondus
habere
PrPol p. 67 (a. 1405) : pro quo uellet tantum argenti recipere, quantum sola existit in p-e.
ε.
in pondere
w pełnej wadze, w całości; plene,
integre
AGZ VI p. 159 (a. 1472) : ut nullius mercatoris bona ... in p-e arestentur.
ŹrWaw I p. 66 (a. 1480) : recognoverunt ... florenos ... recepisse et manualiter in p-e sublevasse.Cf. etiam APozn II p. 214 (a. 1490).
ζ.
sub pondere
e
Pol.
pod wagą,
tj. po zważeniu;
re quadam ponderata, pensata
AKapSąd III p. 170 (a. 1513) : sibi (i. ei ) fatetur teneri quatuor florenos sub p-e.
Ib. p. 343 (a. 1525) : convenerunt eum ... ut hoc idem metallum alias «spyzą»sub p-e cambiret Cracovie pro nova campana.
Ib. infra: pro eodem metallo fuso campanam novam sub p-e ad ... fusorem campanarum cambivit et comparavit.
CracArt II p. 382 (a. 1540) : pedem calicis ... sub ... p-e ... receperunt.
II.
transl.
A.
de
concr.
1.
waga do ważenia;
statera, trutina, pensa
*PommUrk III p. 212 (a. 1294) : volumus, quod p-us, appellatum «pundere» in publico loco et sub fida custodia ponatur, vt ad illud eis liber pateat aditus, si aliqua voluerint ponderare.
KodMaz(L) p. 127 (a. 1398) : p-us in vulgari lingva «waga» nominatum.Ita saepe.
Syn.
statera (
RachBon II
p. 114
).
N. in
imagine
KodWp I p. 413 (a. 1426): equo p-e inter ... partes negocijs ponderatis, pensatis et libratis.
2.
ciężarek, odważnik;
instrumentum, quo res in
trutina ponderantur.
3.
vocis
Pol. brzemię
(propr.
‘pondus’) significationes transl. reddi videntur
a.
in
locut.
pondus intrare
wstąpić w brzemię, tj. zajść w
ciążę; praegnantem fieri
AGZ XV p. 22 (a. 1457) : ipsa iam intravit in p-us alias «w brzemyo» per maritum suum.
b.
tobół, naręcze; sarcina, saccus, fascis
(saepe dicitur de
faeno
sim. in dorso portato)
StPPP I p. 117 (saec. XIII med.) : decernimus in mensura dum recipitur frumentum ad currum - violentiam; dum in p-bus - furtum esse declaramus (in translatione Pol. saec. XIV med.
ib. «gdy w brzemionach, złodziejstwo w tem być wykładamy»).
JusMet p.96 (a. 1355) : magistro damus tres marcas ... cum duobus choris avenae et uno p-e foeni.Ita saepissime. Glossa Pol.
StPPP VIII p. 913 (a. 1400) : de oreo VI p-a faeni wlgariter «brzemona» ... deportauit.
Syn.
baiulus
(
ARect II
p. 133,
a. 1546)
, ligatura (
KodWp VIII
p. 235,
a. 1422).
Explicatur addito
α.
gen.
,
v.
gr.
faeni (supra), frumenti (
StPPP
VIII
p. 71,
a. 1382
et saepius), graminum (
IurMas III
p. 241,
a. 1397
et saepius).
β. de faeno (
KodWp VIII
p. 235,
a. 1422).
γ.
cum aliqua re :
AGZ XV p. 312 (a. 1493) : facionavit ... p-us cum paliis, tunicis ... et aliis rebus.
4.
sensu non satis certo: drzewo, dąb?
arbor, robur?
StPPP VIII p. 97 (a. 1384) : terminum ... pro furtu zapuste III p-bus.
Ib. p. 303 (a. 1389) : pro furtu pro C p-bus, quod de gayo excidit.Ita ib. saepius.
B.
de
abstr.
1.
waga, ciężar, znaczenie, powaga;
gravitas, robur, vis,
auctoritas.
Glossa
Pol.
CorpJP IV p. 9 (a. 1523) : eorum Armenorum attestationes utrinque p-us habere debent (in versione Pol.
a. 1595 ib. : «ich ßwiadectwa z obudwu stron mają być ważne»).
Constr.
a.
abs.
b.
sq.
gen.
Occ.
w tekście szyfrowanym: cesarz
niemiecki; per ambages dicitur de imperatore
Germanorum
SSrSil VIII p. 197 (a. 1463) : orator p-is huc applicuit.
Ib. infra quatenus devotos etiam vellet equitati i. papae commendare ut fideles servitores p-is.Ib. infra saepius.
Iuncturae notabiliores
selectae
α.
ponderis (grandis,
gravis, magni, pluris, summi, tanti sim.).
β. pondus (alicuius rei, in
aliqua re, apud
aliquem) habere (
Inst.
p. 123
;
StPPP VII p. 470, a. 1492
;;
ARect I
p. 357,
a. 1493
; ita saepe),
obtinere (
AGZ III
p. 85,
a. 1389)
, ad aliquid afferre (
Inst.
p. 113
)
, in magnum pondus redigi (
Tom. II
p. 273,
a. 1513)
, in pondere (et aestimatione apud aliquem) haberi (
DŁUG. Op.
p. 539
),
sim.
2.
ciężar, brzemię, uciążliwość; molestia, gravatio, onus.
Occ.
hostile
fere i.q. napór; impetus
DŁUG. Hist. I p. 84 (= I p. 143 ed.nov.): castrum Bremen ... erectum est ut p-us hostile excipiat, «brzemye» enim in Slavonico p-us denotat.
3.
wielka ilość, mnóstwo;
copia magna, numerus
magnus.
4.
singularia
a.
powinność,obowiązek, zadanie;
munus, onus
DŁUG. Hist. I p. 140 (= I p. 202 ed.nov.): ferens se et honore episcopali indignum et pastorali p-e insufficientem.
b.
uwaga, staranność;
industria
VL p. 76 (a. 1420) : cum majori alicujus p-e debeant diligentius et acutius observari, volumus quod liber ... sub clausura trium clavium ... conservetur.
APozn I p. 51 (a. 1430) : quod inposterum nostra mandata in maiori quam nunc p-e per te observentur.Ita saepius.
c.
obciążenie, zarzut;
crimen
StPPP XI p. 235 (a. 1457) : si Deus sibi iuvaret evadere p-us furticinii.
CodEp I 2, p. 214 (a. 1461-1462): ne ... castellanus insontes cum sontibus tantae enormitatis p-us et poenam luere affectaret.