Ogólne
Pełne hasło
Więcej

OSTENDO

Gramatyka
  • Formyostendo
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -ere, -tendi, -tensum
Znaczenia
  • I.
    • A. monstrare, demonstrare, indicare,proferre.
      • 1. litteras publicas in iudicio monstrare
      • 2. (vulnera sua) alicui a iudicibus delegato monstrare
    • B. apparere, adesse.
      • 1. iur. coram iudice comparere
      • 2. extendi, situm esse
  • II.
    • 1. exhibere, manifestare, praestare
    • 2. alicuius rei solvendae fidem bonis immobilibus praestare
  • III. phil. iur. (verbis vel scriptis) explicare, narrare. Inde (praec. in textibus phil. et iur.) dowodzić, udowadniać,wykazywać; convincere, probare, comprobare, verum esse demonstrare.
    • 1. causam suam coram iudice iustam esse probare
    • 2. aliquid (equorum pretium) solutum rationibus probare
  • IV.
    • α. + inter se condicere, pacisci
    • β. + quietam moram alicui i.q. praestare, conservare
    • γ. + necessitas ostendit exigit

Pełne hasło

OSTENDO, -ere, -tendi, -tensum
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • NGl.
  • A.
  • N.
[ 3. pl. ind. perf. act. ostenserunt: KodPol II p. 690 (a. 1344) : priuilegia ... ostenserunt.]
I.
A. act. pokazywać, okazywać, ukazywać, przedkładać; monstrare, demonstrare, indicare,proferre.
Constr.
a. sq. acc. b. sq. dupl. acc. c. sq. dat. personae, item alicuius audientiae ( KodMp I p. 177, a. 1311).
Praec. iur.
1. przedstawiać dokumenty w sądzie; litteras publicas in iudicio monstrare, v. gr. instrumentum (publicum: Lites I p. 134, a. 1339), ius ( AKapSąd II p. 88, a. 1433) , litteras ( KsgŁawKr p. 163, a. 1391 et saepius), privilegium ( KodWp III p. 217, a. 1362 et saepius) sim.; item pecuniam ( TPaw IV p. 638, a. 1396 et saepius).
Constr.
a. abs.
b. sq. contra:
StPPP VI p. 11 (a. 1376) : o-re priuilegium contra Albertum.
Ib. p. 130 (a. 1385) : contra Nicolaum o-it ius.
c. sq. coram
ib. p. 369 (a. 1394) : litteram ... coram nobis o-it.
ArPrawn X p. 113 (a. 1402) : testimonium o-et ... coram nostro iudicio.
2. pokazać (swoje rany) komuś wydelegowanemu przez sąd; (vulnera sua) alicui a iudicibus delegato monstrare
IurMas III p. 274 (a. 1453) : nobilis laesus ... debet ire ad praeconem et eadem vulnera et percussiones coram praecone o-re.
ArPrawn I p. 164 (a. 1455) : debet ... duobus nobilibus vulnera sua o-re.
Cf. DEMONSTRO et MONSTRO
B. refl. et mediopass. pokazywać się, ukazywać się; apparere, adesse.
Constr.
a. abs. b. sq. ab:
CALLIM. Hist. p. 92 : belli, quod a Cascovia o-batur.
c. sq. in c. abl.
Praec.
1. iur. stawić się w sądzie; coram iudice comparere
PommUrk VI p. 420 (a. 1309) : ille ... o-etur ad scultetum.
ArPrawn X p. 99 (a. 1401) : uxor Pasconis ... o-bat se ad testimonium inducendum.
2. (de rebus) fere i.q. leżeć, rozciągać się; extendi, situm esse
DokMp I p. 58 (a. 1345) : molendinum ... eundo Scalcam ad manum dextram o-itur.
AGZ XV p. 430 (a. 1463) : medietatem piscine ... prout piscina fundit et eius alvearia se o-unt, vendidit.
II.
1. okazywać, wyświadczać, dawać; exhibere, manifestare, praestare v. gr. alicui complacentiam (in aliqua re: ArPrawn I p. 237, saec. XV in.in) , favorem ( Lites II p. 173, a. 1413 et saepius), gratiam ( CodEp I 1, p. 22, a. 1400 ; APozn I p. 147, a. 1449), item servitium (-a), immo laborem ( DokLub p. 248, a. 1446).
N. in malam partem
vindictam super aliquem zemścić się; ulcisci ( KodKKr I p. 2, a. 1167).
2. fere i.q. zapisać, zabezpieczyć na nieruchomości; alicuius rei solvendae fidem bonis immobilibus praestare
StPPP VIII p. 324 (a. 1389) : Andreas debet diuidere per medium cum pueris suis et pecora et dotalicium eorum matris o-re debet, scilicet super Podleszicze XXX marcas ... et hoc pueri, dum ad etatem perueniant, acquirent.
Dogiel I p. 415 (a. 1475) : dotem et dotalicium ... Sophiae ... in et super territoriis ... o-imus, consignamus, deputamus.
Ib. infra obligamur alia bona nostra ... plene consumare, integre et perfecte o-re, dare, assignare, inscribere.
KodUJ III p. 235 (a. 1506) : duodecim marcas census annui ... in balneo civili Kazimiriensi o-sas et obligatas.
III. przedstawiać (w słowie lub piśmie); (verbis vel scriptis) explicare, narrare. Inde (praec. in textibus phil. et iur. ) dowodzić, udowadniać,wykazywać; convincere, probare, comprobare, verum esse demonstrare. Impers. pass. fere i.q. manifestum est, patet
Lites I p. 434 (a. 1326) : quod efficaciter ex re gesta o-itur et patet.
KodKKr II p. 77 (a. 1380) : sicut ex literis priuilegialibus ... nobis exhibitis clare fuit o-sum.
Ita saepius. Occ. refl. (e Pol. wywieść się?)
1. udowodnić słuszność swojej sprawy; causam suam coram iudice iustam esse probare
OrtWp p. 40 (saec. XV) : actor requisivit ... si ipsi homines deberent o-re se, quia sint probi et honesti, tunc scabini dixerunt, quod deberent se o-re et illa non fecerunt, tunc actor dixit ... quod se non o-erunt et non portaverunt ostensionem.
2. wykazać się rachunkami za coś (tu: za zapłacone konie); aliquid (equorum pretium) solutum rationibus probare
RachKról p. 21 (a. 1471) : domino Gorsky defalcentur XXV floreni in solucione futura, quia solum o-it se super CC equos minus V etc.
Ib. p. 22 : prefato Jaschiensky defalcentur nonaginta V floreni, quia ... se o-it super CC octuaginta et uno equis, nam defecerunt sibi decem et novem equi.
Ib. p. 32 : deficiunt sibi in comitiva C et XVII equi, tamen se o-it super C octuaginta tres equis prout in registro ... continetur.
Cf. supra s. v. MONSTRO 462,1 sqq.
Constr.
a. abs.
b. sq. acc. , v.gr. iur. impedimentum legale ( ArPrawn X p. 314, a. 1411) , ius militale (contra aliquem: StPPP VIII p. 130, a. 1385) , iustitiam suam (de bannito iudicio: ArPrawn V p. 414, a. 1389) , nobilitatem suam ( RHer III p. 18, a. 1425 : debet suam nobilitatem o-re de tribus armis ... cuius ostensionis litteram debet portare; item sex testibus:
StPPP VII p. 365, a. 1444 : suam o-it nobilitatem sex testibus),
sim.
c. sq. abl.
d. sq. ab:
BYSTRZ. AnalPost fol. g Ib : quod possit a priori o-i.
e. sq. de.
f. sq. ex.
g. sq. in c. abl.
HESSE Matth. IV p. 269 : o-itur ... in miraculo virtus Salvatoris.
GŁOG. Anal. fol. IVb : ut ... o-itur in primo Ethicorum.
h. sq. per.
i. sq. acc. c. inf.
k. sq. enunt. obi. c. quod.
l. sq. enunt. interrog.
IV. locut. quaedam ad I-III:
α. inter se ułożyć się,umówić się; condicere, pacisci
KsgZPozn p. 114 (a. 1401) : habent terminum ad dominum capitaneum ... pro quercetis ... sicut inter se o-erunt.
β. quietam moram alicui zapewnić komuś spokój; i.q. praestare, conservare
AGZ XI p. 442 (a. 1459) : quietam moram in omnibus ipsorum kmethonum mansionibus o-ant ipsosque ... aliquibus dationibus vel pignorationibus non astringant.
γ. necessitas ostendit fere i. q. wymaga; exigit
ArHist VIII p. 355 (a. 1499) : nobis dignetur scribere, ut si necessitas non o-erit, ut inaniter non moveremus.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)